عیبجویی و مچگیری بر انتقادپذیری غلبه کرده است
گروه اجتماعی ــ یک جامعهشناس و استاد دانشگاه گفت: نظام اجتماعی ما در فرآیند جامعهپذیری، افراد را بیشتر در چرخه عیبجویی رشد میدهد، یعنی ما بیشتر به دنبال این هستیم که مچ کسی را گرفته و او را تحقیر کنیم تا او اینکه بخواهیم او را مورد تقد و بررسی قرار دهیم.
پدریان، جامعهشناس و استاد دانشگاه در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، در رابطه با نقد و انتقادپذیری اظهار کرد: نقد یعنی بررسی یک پدیده از جنبههای مثبت و منفی، نقد هم در مبانی اجتماعی و هم در مبانی دینی جایگاهی پررنگ دارد، به طور مثال در روایات آمده «بهترین دوست انسان کسی است که عیبش را به او بگوید». یعنی بهترین دوست کسی است که انسان را مورد نقد و واکاوی قرار دهد.
وی با بیان اینکه نوع نگرش به نقد در نظامهای اجتماعی متفاوت است، ادامه داد: دنیای غرب همزمان با حرکت به سمت توسعه، سه رکن کلی را برای دموکراسی تعریف و پس از آن رکن چهارمی نیز به آن اضافه کرد که آن هم بحث رسانهها و مطبوعات هست، کار رسانهها و مطبوعات این است که کنشهای حاکمان و مردم جامعه را وارسی و واکاوی کند.
نقد در نظامهایی با ساختار دموکراسی
این جامعهشناس افزود: نقد در نظامهایی با ساختار مستبدانه و دیکتاتوری به معنای پایین آمدن از قدرت است، در چنین جوامعی چرخه نقد به سمت نابودی و چرخه چاپلوسی و تملق به سمت رشد و تکامل حرکت میکند. به بیان دیگر در نظامهایی با ساختار دموکراسی نقد جایز بوده و چاپلوسی مورد شماتت قرار میگیرد، ولی این مسئله در نظامهای دیکتاتوری برعکس بوده و نقاد مجازات شده و چاپلوسان فرصت رشد کردن مییابند.
پدریان خاطرنشان کرد: در نظام اجتماعی جامعه ما نقد جایگاهی به معنای واقعی ندارد که دلیل این مسئله به کنش اعضای جامعه بازمیگردد. در نظام اجتماعی ما افراد به شدت در فرایند سوسیالیزیشن یا جامعهپذیری تأیید طلب بار آمده که افراد تأیید طلب کمتر نسبت به نقد، واکاوی و مورد پرسش واقع شدن دید مثبتی داشته و دوست دارند همیشه مورد تأیید و یا تملق و چاپلوسی واقع شوند.
وی در خصوص تفاوت عیبجویی و سرزنش با نقد کردن گفت: در عیبجویی فرد به دنبال این است که به طرف مقابل خود ضربه زده و او را تحقیر کند. اما در چرخه نقد انسان قصد کمک کردن و ساختن دیگران را دارد. نظام اجتماعی ما در فرآیند جامعهپذیری، افراد را بیشتر در چرخه عیبجویی رشد میدهد، یعنی ما بیشتر به دنبال این هستیم که مچ کسی را گرفته و او را تحقیر کنیم تا او اینکه بخواهیم او را مورد تقد و بررسی قرار دهیم.
مقابله با چابلوسی، راه گسترش روحیه نقد و انتقادپذیری است
پدریان اضافه کرد: اگر جامعه به نقد و نقاد پاداش داده و چاپلوس را تنبیه کند، روحیه نقد و پرسشگری در جامعه رشد پیدا میکند، اما اگر انسانهای نقاد در نظام اجتماعی مورد مواخذه قرار گرفته و طرد شوند، جامعه کمتر به دنبال نقد حرکت کرده و بیشتر به چاپلوسی روی میآورد.
این استاد دانشگاه بیان کرد: اگر جامعهای از نقد سازنده دور شده و به سمت چاپلوسی و تملق پیش برود، کنشگران اجتماعی یا به سمت چاپلوسی رفته و یا به سمت عیبجویی حرکت میکنند. جامعهای که نقد در آن وجود نداشته باشد، افرادی ریاکار را پرورش داده و تظاهر و دورویی در جامعه شدت مییابد.
پدریان با بیان اینکه یکی از راههای حرکت جامعه به سمت نقدپذیری این است که در فرآیند جامعهپذیری، رسانههای جمعی و آموزش و پرورش روحیه پرسشگری را در میان افراد پرورش دهد، تصریح کرد: مثلاً اگر دانشآموزی سر کلاس به من معلم نقد وارد کرد، من نباید او را تنبیه کنم، بلکه باید نقد او را پذیرفته و از او تقدیر کنم. یکی از عوامل گسترش آسیبهای اجتماعی عدم وجود روحیه نقد و پرسشگری در جامعه است.
انتهای پیام
