آیتالله اراکی:
راهاندازی علوم انسانی-اسلامی با دستیابی به علم منطق دلالت شدنی است
گروه دانشگاه ــ دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در همایش آسیب شناسی پایان نامهها و رسالههای علوم انسانی-اسلامی گفت: تا نتوانیم به علم منطق دلالت دست یافته و آن را عرضه کنیم، نمیتوانیم ادعا کنیم میتوانیم علوم انسانی اسلامی راه بیاندازیم.
به گزارش خبرنگار ایکنا؛ آیتالله اراکی، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در نخستین همایش آسیب شناسی پایان نامهها و رسالهها در حوزه علوم انسانی-اسلامی که امروز چهارشنبه هشتم اسفندماه در محل مرکز اسناد و کتابخانه ملی برگزار شد، بیان کرد: دانشگاه مذاهب خود مقوله مهمی است. یکی از موضوعاتی که باید در دستور کار این نوع همایشها قرار بگیرد تحقیقات بین مذاهبی است. در حوزههای علمیه اسلامی به خصوص در قرنهای سوم و چهارم تا قرن پنجم بخشهای علم جدا از هم نداشتیم. امروز هم باید در حوزههای علمیهمان این روش دنبال شود تا اگر بنا است نقدی از مکتبی صورت گیرد، نقد مبتنی بر علم باشد.وی ادامه داد: یکی از مشکلات در جامعه کنونی اسلامی که منجر شده است ما دچار افراط یا تفریط شویم. همین عامل مذکور است. اگر به این آیه که میفرماید «ولا تقف ما لیس لک به علم، إن السمع و البصر و الفؤاد کل أولئک کان عنه مسؤولا» توجه کنیم، میتوانیم نظریهها را ارزیابی کنیم که آیا کارهای ما علمی است یا خیر؟
اراکی افزود: بسیاری از پایان نامههای دانشگاهی شیوههای علمی لازم را در تدوین پایاننامه به کار نمیگیرند. لازم است شیوههای علمی را به خصوص در علوم انسانی اسلامی به کار بگیریم. آموزش روش استنباط یکی از مهمترین نیازها در این عرصه و در علوم انسانی-اسلامی است، تا به این وسیله مشخص شود علمی بودن یک نظریه در علوم انسانی اسلامی در چیست؟
وی با بیان اینکه اصول این شیوه در دو بخش تقسیم میشود، گفت: یک بخش اثبات قوانین دلالت و یک بخش دلیلیت دلیل است که هر دو در علوم انسانی-اسلامی کاربرد دارد. پرسشهایی همچون معیارهای دلیلیت دلیل چیست؟ یک دلیل چگونه میتواند دلیل باشد؟ در این حیطه جای دارد. گاهی در مورد قوانین سخن گفتن، حرف میزنیم و گاهی در مورد درست سخن گفتن. در اصول و قوانین دلالت در سخن گفتن حرفی به میان نمیآید، اما بعد از آنکه سخنگویی درست سخن گفت، نوبت به علم دیگری که آن علم درست فهمیدن است، میرسد. در اصول از این علم بحث به میان آمده و منطق دلالت را استخراج و کشف میکند.
وی گفت: این بحث از این جهت است که کلیات این مسائل تبیین شود تا کسی که میخواهد وارد علوم انسانی-اسلامی شود از علم منطق دلالت برخوردار باشد. به این وسیله آنچه را مورد نیاز همه علوم است را میتوان استخراج کرد. در حقیقت تا نتوانیم به علم منطق دلالت دست یابیم و آن را عرضه کنیم، نمیتوانیم ادعا کنیم میتوانیم علوم انسانی اسلامی راه بیاندازیم؛ بنابراین یکی از الزامات در این مسیر تدوین منطق دلالتی است و اصول مسلّم این منطق باید استخراج شود.
وی افزود: کسانی که میخواهند وارد عرصه تحقیق و پژوهش بهویژه علوم انسانی-اسلامی شوند باید یک دوره متدشناسی که در خیلی از مراکز علمی دنیا رسم است، طی کنند. یکی از الزامات این روش شناسی این است که یک دورهای از مسلمات منطق دلالت دلیل و معیار اعتبارهای دلیل (حجیت: چه وقت دلیل معتبر است و میتواند به موضوعی نسبت دهد) را گذرانده باشد.
آیتالله اراکی پیشنهادی هم به دبیرخانه همایش داشت و گفت: برنامه کار دبیرخانه را نمیدانم تا کجا تعریف شده است، اما یکی از وظایف آن باید ارائه پیشنهادات به شورای انقلاب فرهنگی بر مبنای اصول پذیرش رساله و پایاننامه و اشراف استاد راهنما و پا به پای محقق حرکت کردن باشد و به این استادان بها داده شود.
وی افزود: باید مراکز علمی که به مسائل جامعه اشراف دارند پرسشها و موضوعات مورد نیاز جامعه را استخراج کنند و اینها در قالب انجام کار پژوهشی تبیین آماده و به طور مرتب این پرسشها و نیازها به روز شود.
اراکی با بیان اینکه مسئله علوم انسانی-اسلامی بسیار مهم است، گفت: باید یک هماهنگی بین نهادهایی که در این عرصه وارد شدهاند به وجود بیاید. شورای علمی در مراکز علمی باید مسائل و موضوعات را دستهبندی کنند و بعد از چند سال به یک جمعبندی در این علوم برسد، نه آنکه هر که کار خودش را بکند.
وی گفت: شورای عالی انقلاب فرهنگی باید قضایا و مسائل علوم انسانی-اسلامی، قضایای فرعی و رشتهها و سرفصلها را تعریف کند و در اختیار پژوهشگران قرار دهد تا بعد از چند سال، مثلا پنج سال به یک جمعبندی برسیم، ولو این جمعبندی کوچک باشد.
انتهای پیام
