احسان؛ فراتر از عدالت/ انسان فطرتاً نیکوکار است

حجت‌الاسلام مهدی اژه‌ای، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، درباره احسان و نیکوکاری اظهار کرد: خداوند انسان را خلق کرده و نعمت را به او بخشیده که این از احسان و کرم خداوند است، خداوند عقل و معرفتی به انسان داده تا از کسی که به او نعمت بخشیده تشکر کند. در این زمینه انبیا فرستاده شدند تا راه‌های تشکر کردن را به بندگان بیاموزند.
وی با بیان اینکه انبیا به انسان می‌آموزند که هرچه دارد از خودش نیست، بلکه مالک اصلی خداست و او تنها یک امانتدار است، ادامه داد: خداوند همه ابزار موفقیت را به انسان بخشیده و او باید بتواند از این امکانات در راهی مفید استفاده کند که این استفاده درست، خود از مصادیق احسان و نیکی به‌شمار می‌رود. انسان باید رفتاری شایسته و بدون منت با دیگران داشته باشد، درست همانطور که خداوند بدون منت به بندگان نعمت داده است.
این استاد حوزه علمیه افزود: از طرفی، خداوند انسان‌ها را فطرتاً نیکوکار خلق کرده، یعنی انسان به نیکی متمایل و از بیرحمی و سنگدلی بیزار است. انسان از سیر کردن یک گرسنه، پوشاندن یک برهنه و یا گرفتن دست یک مظلوم لذت می‌برد؛ لذا در تمام جوامع بشری با هر فرهنگ و رسومی، کار خیر و احسان یک مسئله جاریه و مورد توجه میان انسان‌ها است.
اژه‌ای بیان کرد: خداوند به انسان نعمت داده و از او خواسته که مانند یک نامه‌رسان آن نعمت را به دست دیگر انسان‌ها نیز برساند تا از اجز اخروی و رضایت باطنی خودش نیز در این دنیا بهره‌مند شود.
وی در خصوص آداب و لوازم احسان و نیکوکاری تصریح کرد: از زمان ایران باستان سه اصل «پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک» میان ایرانیان رواج داشته است، اما چه پندار، گفتار و کرداری نیک است؟ کمک کردن به دشمن، ظالم و یا غارتگر جایز نیست، این نوع کمک کردن خطرناک است. پس از آداب احسان کردن، یاری دادن افراد محروم و نیازمند است.
اژه‌ای گفت: در زمان نیکی و احسان به دیگران باید نیتی خالص داشته باشیم، مثلاً ممکن است دشمن استعمارگر برای ملتی مدرسه و بیمارستان ساخته و به آن‌ها غذا بدهد، ولی هدفش به اسارت گرفتن آن ملت باشد تا بتواند به وسیله کمک‌های مالی به آن‌ها مسلط شود، یعنی نیت خیری از این کمک کردن نداشته باشد. هدف از کمک کردن به دیگران باید قرب به خدا باشد.
وی تاکید کرد: کمک به دیگران ممکن است مالی و خدماتی، کلمات محبت‌آمیز به یک یتیم و یا نیکوکاری کردن به والدین باشد. در واقع باید جوری به دیگران احسان کنیم که انتظار داریم در شرایط مشابه آن‌ها به ما احسان کنند. اولویت احسان کردن با زندگی شخصی خود انسان و پس از آن با خانواده، فامیل، همسایگان و سپس با دیگران است.
این استاد حوزه علمیه اضافه کرد: حتی خمس و زکات هم بهتر است اول در محله خود انسان مصرف شود و اگر اضافه آمد به جاهای دیگر برسد. خداوند در آیه 264 سوره بقره می‌فرماید: «... لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذي‏...؛ صدقه‌هاى خود را با منّت نهادن و آزار رساندن تباه نکنید». در احسان و نیکی کردن آبروی طرف مقابل باید حفظ شود.
اژه‌ای با اشاره به آیه 90 سوره نحل که می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ...؛ خداوند به شما فرمان مى دهد تا براى پدید آمدن جامعه اى صالح، با مردم به عدل و داد رفتار کنید و به آنان نیکى کنید» خاطرنشان کرد: عدل از نظر اجتماعی مربوط به بیت‌المال است و بیت‌المال باید به عدالت میان مردم توزیع شده و حقوق اشخاص به آن‌ها پرداخت شود.
وی در ادامه گفت: عدالت باید همه جا رعایت شود، پیامبر اکرم (ص) حتی در نگاه کردن هم عادل بودند، یعنی در زمان سخنرانی به همه افراد به یک اندازه نگاه می‌کردند. پس عدل یک امر عمومی و استحقاق افراد است که به آنها داده می‌شود.
اژه‌ای تصریح کرد: احسان چیزی فراتر از عدالت است، اما هرکدام در جای خودشان نیکو هستند، یعنی اگر کسی از بیت‌المال به کسی سهم بیشتری داد، به آن فرد احسان کرده، اما احسانش باطل است. حضرت علی (ع) حاضر نشدند از بیت‌المال چیزی اضافه‌تر به برادرشان بدهند. یا زمانی که حضرت زهرا(س) روزه بودند از افطاری سهم خود به نیازمند کمک کردند.
انتهای پیام