مشورت و دوری از استبداد رأی؛ راه رشد و بالندگی جامعه

رضا سعادت‌نیا، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، درباره شورا و مشورت از دیدگاه متون دینی اظهار کرد: در مسائل اجتماعی می‌توان با چنگ زدن به یک‌سری از فرمول‌ها و قواعد به بالندگی، پویایی، نشاط، حرکت به سمت تعالی و خوشبختی و احیای جامعه دست یافت. یکی از قواعدی که در صورت خوب عمل کردن، ما را در مسیر رشد و مصون ماندن از بسیاری آفات کمک و یاری می‌دهد، مسئله مشورت و مشاوره است و امام علی(ع) در این رابطه فرموده‌اند: «هیچ پشتیبانی مطمئن‌تر از مشورت نیست».

وی افزود: قرآن کریم به پیامبر(ص) به عنوان انسان کامل و فردی که بی‌نیاز از مشورت و عقل است، دستور می‌دهد: «و شاورهم فی الامر». ایشان در همه کارهای کوچک و بزرگ و همچنین مسائل اجتماعی از اصل مشورت بهره می‌گرفتند و می‌توان گفت شورا و مشورت در قرآن، روایات، سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) جایگاه رفیعی دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم با تشبیه خانواده به جامعه، گفت: اهمیت قائل شدن برای اعضای خانواده و مشارکت دادن آن‌ها در بحث‌ها و گفت‌وگو‌ها موجب رشد و پویایی آن خانواده می‌شود و در مقابل، اگر به افراد خانواده بها داده نشود و استبداد رأی در فضای خانواده حاکم باشد، محرومیت آن خانواده را درباره بیشتر موضوعات به همراه دارد. امام علی(ع) می‌فرمایند: «هر کس استبداد رأی داشته باشد، هلاک می‌شود».

راه دستیابی به خیر و نیکی
سعادت‌نیا تصریح کرد: یکی از راه‌های مهم هدایت و دستیابی به خیر و نیکی، مشورت کردن است. مشورت به عنوان سنتی حسنه در سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) وجود داشته و خداوند متعال منش و روش پیامبر(ص) را برای همه انسان‌ها الگو قرار داده‌ است: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه». پیامبر(ص) صرف‌نظر از مقام نبوتشان در جایگاهی از عقل و تدبیر قرار داشتند که از مشورت کردن بی‌نیاز بوده و در همه امور مشاور بودند.

وی اضافه کرد: از برخی اصحاب نبی مکرم اسلام(ص) چنین نقل شده است که هیچ کس را این‌گونه نیافتیم که مانند رسول خدا(ص) با یاران و اصحابش به مشورت بپردازد. یکی از اهداف پیامبر(ص)، پرورش روحیه مشورت‌جویی میان مردم بود که پیوند قلب‌ها، انس و الفت اجتماعی، افزایش ضریب ارزش و اطمینان افراد و از همه مهم‌تر، مصون نگه داشتن جامعه از مهلکه خودرأیی و استبداد را به دنبال داشت.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم بیان کرد: سنت‌های تاریخی به روشنی گواهی می‌دهد که بهترین و مستحکم‌ترین تمدن‌ها و نظام‌ها زمانی که از شورا و مشورت در مسائل اجتماعی فاصله گرفته‌اند، در مسیر ضعف و انحطاط قدم گذاشته‌اند. امیرمؤمنان(ع) در حکمت 161 نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِي عُقُولِهَا؛ كسى كه(ترك مشورت كند و) استبداد به رأى داشته باشد، هلاك مى‌شود و آن كس كه با مردان بزرگ مشورت كند، در عقل و خرد آنها شريك مى‌شود». همچنین ایشان در جای دیگر می‌فرمایند: «برای در امان ماندن از لغزش‌ها و پشیمانی‌ها با صاحبان خرد مشورت کن».

نابودی جامعه
وی با اشاره به آیه «وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ» گفت: علامه طباطبایی(ره) معتقد است این آیه به ویژگی مهم و بنیادین مؤمنان اهل رشد و عمل اشاره دارد، بدین صورت که مؤمنان برای کسب اندیشه صحیح و دیدگاه جامع و متقن به صاحبان عقل و اندیشه مراجعه کرده و ضمن جمع‌آوری تمام دیدگاه‌ها، بهترین آن‌ها را گزینش و تبعیت می‌کنند، چون راه دستیابی به واقعیت در هر عرصه‌ای، مشورت کردن است. از دیدگاه پیامبر اکرم(ص)، جامعه‌ای که فاقد سنت مشورت است و رهبران خودسر، مستبد و تنگ‌نظر دارد، حق حیات ندارد، چراکه فقدان این سنت در جامعه شخصیت افراد را به نابودی کشانده و رشد فرهنگ و اندیشه را متوقف می‌کند.

سعادت‌نیا بیان کرد: برخی از جوانان در جامعه اهل کار و تلاش هستند، ولی به دلیل عدم استفاده از تجارب و نظرات دیگران ممکن است پس از صرف هزینه‌هایی و با وجود تلاش و پشتکار موفقیتی کسب نکنند. متأسفانه امروز در جامعه اسلامی مشاهده می‌کنیم که برخی از مدیران دستگاه‌ها از اصل مشورت بهره‌ای نمی‌برند. در سال گذشته با اعمال یک سیاست غلط در جامعه، سرمایه‌های ملی عظیمی به تاراج و فنا رفت که در صورت انجام مشورت، آن مشکلات و بحران‌های عظیم پیش نمی‌آمد.

وی افزود: قرآن کریم در آیه 170 سوره اعراف می‌فرماید: «وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ؛ و آنها که به کتاب(خدا) تمسّک جویند و نماز را برپا دارند،( پاداش بزرگی خواهند داشت، زیرا) ما پاداش مصلحان را ضایع نخواهیم کرد». بنابر این آیه، کسی می‌تواند به کتاب خدا تمسک جوید که علم و آگاهی داشته باشد، یعنی قرآن را خوب بشناسد، قواعد رشد اجتماعی را از قرآن به درستی استخراج کرده و اهل عمل باشد. یکی از راهکار‌هایی که جامعه را به سمت رشد و بالندگی، پویایی و سعادتمندی هدایت می‌کند، اصل مشورت و دوری از استبداد ‌رأی است و برای حرکت به سمت ارتقاء، صعود و کامیابی نیازمند مدیرانی هستیم که به کتاب خدا علم و آگاهی داشته باشند.
انتهای پیام