چگونه خانواده سالمی داشته باشیم

خانواده یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی و مرکز اصلی پرورش شخصیت است. خانواده، اگرچه کوچک‌ترین واحد اجتماعی است، در عین حال بزرگ‌ترین و اثرگذارترین واحد تربیتی در جامعه به شمار می‌رود، به گونه‌ای که می‌تواند منشأ تحولات فردی، اجتماعی و رشد ارزش‌های انسانی اعضای آن باشد.

از این‌رو، توجه هرچه بیشتر به این نهاد مقدس، در شمار وظایف پیامبران و پیشوایان ادیان قرار گرفته است. در همین راستا، رسول گرامی اسلام(ص) تشکیل خانواده را به منزله حفظ نیمی از دین بیان می‌کند. از سال ۱۹۹۴ میلادی مجمع عمومی سازمان ملل، پانزدهم ماه می، مطابق با بیست و پنجم اردیبهشت را به‌عنوان «روز جهانی خانواده» اعلام ‌کرد.

در همه جوامع، نهاد خانواده به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه انتقال عناصر فرهنگ، عقاید، آداب، دانش‌ها و مهارت‌ها به نسل جدید معرفی شده است. زیرا خانواده از یک سو زمینه‌ساز شکوفایی استعدادها و رشد جسمی، اخلاقی، اجتماعی، عاطفی و عقلانی کودکان و نوجوانان است و از سوی دیگر، عامل مؤثری درشکل‌گیری ارزش‌ها، ایجاد فرهنگ و تمدن بشری به شمار می‌آید.

صاحب‌نظران تعلیم و تربیت، خانواده را مؤثرترین نهاد برای آموزش و پرورش غیر رسمی و نخستین فضای مساعد برای ایجاد عادات مناسب تربیتی می‌دانند. در عصر حاضر، با اثرپذیری از تحولات اجتماعی، صنعتی و علمی، در بیشتر جوامع مشکلات متعددی برای خانواده‌ها پدید آمده است. اختلاف‌های خانوادگی، طلاق، فرزندان بی‌سرپرست و بزهکاری نوجوانان و جوانان، نشان‌دهنده مشکلات اساسی در خانواده‌های عصر ماست.

اگر گام نخست در تشکیل خانواده سنجیده برداشته شود؛ یعنی افراد در انتخاب همسر، معیارهای ارزشی، اخلاقی و ایمانی را در نظر بگیرند، سیر حرکتی خانواده مطلوب خواهد بود.

خانواده مطلوب، خانواده‌ای است که پدر و مادر هنر شنیدن را در خود تقویت کنند. در این صورت می‌توانند هرچه بیشتر به دنیای فرزندان خود نزدیک شوند و بر آن اثر بگذارند.

سالم نبودن خانواده از جنبه‌های مختلف، جامعه را تحت تأثیرقرار می‌دهد. کارکرد زیستی خانواده، ضامن بقای جامعه انسانی است و کارکرد پرورشی آن، زمینه‌ساز تربیت فرزندانی است که برای ساختن جامعه فردا آماده می‌شوند. تعادل روانی، تقویت اراده، رویارویی با مشکلات، میل به تلاش، سازندگی، نوآوری، ارتباط با خداوند و عبادت، همگی صفاتی هستند که خانواده، در شکل‌گیری و تقویت آن‌ها مهم‌ترین نقش را بر عهده دارد.

خانواده سالم، بهترین بستر رشد فرهنگی، سلامت جسم و روان، پرورش عاطفی، کاهش آسیب‌های اجتماعی، ارتقای امنیت و مهم‌ترین عامل انتقال ارزش‌ها در هر جامعه به شمار می‌آید. رشته حیات خانواده باید چنان استوار باشد که هیچ عاملی نتواند آن را از هم بگسلد. برای حفظ خانواده از فروپاشی باید از همان آغاز مراقب بود و کنترل‌های لازم را انجام داد. عواملی چون پاکی، تقوا، رعایت حقوق یکدیگر، محدود کردن خواسته‌ها همگی می‌تواند در حفظ و ثبات حیات خانواده مؤثر باشد.

روز خانواده فرصت مناسبی است برای آگاهی و شناخت از این بنیان محبوب و بررسی مشکلات و مسائل آن. امید آنکه این روز بهانه‌ای باشد تا به حفظ این بنیان مستحکم بیشتر بپردازیم، زیرا که ترقی و تعالی جامعه در سلامت خانواده است و بس.

مهناز زادانی‌فرد، کارشناس بهداشت خانواده دانشکده بهداشت شیراز