انسان زمینه‌ساز مقدرات الهی است

نصیرالدین جوادی، عضو هیئت علمی دانشگاه معارف قرآن و عترت(ع) اصفهان، در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، درباره فلسفه شب قدر، اظهار کرد: در فرایند هستی، انسان‌هایی که شایستگی‌های لازم را دارند، نوعی ارتباط روحانی و معنوی با ملکوت و بارگاه الهی برقرار می‌کنند. این ارتباط عموماً در دل شب رخ می‌دهد و هر چه انسان‌ها الهی بالطبع باشند، این ارتباط ماورایی و ملکوتی عمیق‌تر و ژرف‌تر خواهد بود.

وی افزود: اشرف همه انسان‌ها، حضرت رسول(ص) بودند که بارها چنین ارتباطی را تجربه کردند و یکی از این موقعیت‌ها، در شب قدر بود. در واقع، شب قدر همان شب قدر پیامبر (ص) است که توانستند عمیق‌ترین و ژرف‌ترین پیوند را با بارگاه ملکوتی برقرار کنند و در آن لحظه، تمام مفاهیم معنوی و ملکوتی که در ام‌الکتاب الهی قرار داشت، بر قلب نازنین پیامبر(ص) فرود آمد. اینکه قرآن می‌فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ؛ ما [قرآن را] در شب قدر نازل كرديم» یا «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ...؛ ما آن را در شبی مبارک (شب قدر) فرستادیم»، به همین دلیل است.

عضو هیئت علمی دانشگاه معارف قرآن و عترت(ع) اصفهان تصریح کرد: خداوند برای این شب قدر را قرار داده است که انسان‌ها بتوانند با دست یافتن به چنین درجاتی، زندگی زمینی را به آسمان گره بزنند و در عین زمینی بودن، آسمانی شوند. قدر به معنای اندازه و ارزش است و هر انسانی برای دست یافتن به درجات بالای معنوی در اولین گام باید ارزش انسانیت خود را بشناسد.

جوادی درباره رابطه میان انسان و سرنوشت از منظر قرآن، گفت: در قرآن کریم، آیاتی وجود دارد که مستقیم و غیرمستقیم، سرنوشت انسان‌ها را از مقدرات الهی می‌داند و تأکید می‌کند این خداوند است که تقدیر انسان‌ها را رقم می‌زند، اما اگر مجموع آیات قرآن در این زمینه را مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم، به این نتیجه می‌رسیم که اگرچه خداوند است که سرنوشت انسان‌ها را مقدر می‌کند، اما در عین حال این کار را بر اساس عملکرد خود انسان‌ها انجام می‌دهد، یعنی به پندارها، گفتارها و رفتارهای انسان نگاه کرده و بر اساس آنچه در درون او می‌گذرد و عملکردی که از خود بروز می‌دهد، سرنوشتش را مقدر می‌کند. مثل معلمی که می‌خواهد نمره مستمر به دانش‌آموزان بدهد به عملکرد آنها در طول سال نگاه می‌کند و بر این اساس نمره می‌دهد. هر چه معلم داناتر باشد، نمره‌دهی او صحیح‌تر است. خداوند نیز که علم و خیر مطلق است، بدون ذره‌ای ستم و مطابق با عملکرد خود بندگان، سرنوشت آنها را مقدر می‌سازد.

وی بیان کرد: در رابطه با سرنوشت، مسئولیت انسان صددرصد متوجه خود اوست و این انسان است که باید زمینه‌ساز مقدراتش باشد. هر چه انسان شاکله شخصیتی خودش را بهتر بسازد، طبیعتاً مقدرات بهتری برایش رقم می‌خورد و هر اندازه این شاکله شخصیتی ضعیف‌تر باشد، مقدرات نیز ضعیف‌تر خواهد بود. در مکتب تشیع، آموزه‌ای با عنوان «بداء» به معنای مقدرات قطعی وجود دارد، ولی حتی اگر تقدیری قطعی و صددرصد هم باشد، انسان می‌تواند با تغییر رفتارش باعث شود تا خداوند آن قضای حتمی را دگرگون ساخته و به قضای دیگری تبدیل کند. بنابراین انسان کاملاً در قبال مقدرات خود مسئولیت دارد.