نگاهی به تبعات اجتماعی شیوع كرونا و تاثیر آن بر احساس امنیت اجتماعی و روانی شهروندان

شیوع ویروس کرونا عملاً به یک بحران اجتماعی بدل شده است که نه تنها بهداشت ما را تحت تاثیر قرار داده، بلکه تبعات بسیار جدی‌ برای جامعه داشته و دارد و باید آن را به‌ مثابه یک بحران اجتماعی در معنای تام و وسیع آن و شاید یک ابر بحران در نظر گرفت.

پدیده‌های مختلف را می‌توان از زوایای گوناگون مورد مطالعه قرار داد و توجه به ابعاد و جوانب مختلف یك پدیده لازمه دستیابی به شناختی جامع در هر زمینه است. پیامدهای بیماری كرونا را نیز می‌توان از جنبه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، علمی، امنیتی و اجتماعی مورد توجه قرار داد.

 یكی از مهم‌ترین دریچه‌هایی كه می‌توان از طریق آن به موضوع نگریست. بررسی جامعه شناختی آن است. در شرایط بحرانی کنونی، جامعه نیازمند ارتباط، اعتماد، آرامش و آموزش است و همه این ضرورت‌ها ایجاب می‌کند که پیش از شکل‌گیری شایعه‌ها و اخبار جعلی، نهادهای معتبر علمی و اجرایی، نخستین گویندگان خبرها و توصیه‌های پیشگیری، کنترل و درمان باشند، چرا كه سرمایه اجتماعی یكی از مهم‌ترین مواردی است كه می‌تواند تحت تأثیر این ویروس و شایعات آن  قرار گیرد و آنچه بیش از این بیماری، جامعه را تهدید می‌کند، خطر بی‌اعتمادی، آشفتگی ذهنی، احساس بی‌پناهی، خودتصمیمی وعدم احساس امنیت روانی و اجتماعی است.

امنیت روانی شامل دو نوع امنیت فردی و جمعی است. امنیت روانی جمعی زیر شاخه امنیت اجتماعی است. امنیت روانی زمانی تأمین می‌شود که شخص از علل و عوامل اضطراب و تشویش در امان باشد؛ همچنین امنیت جمعی روانی، در زمانی تحقق می‌یابد که جامعه از عوامل تهدیدزا به دور باشد و از نظر آسایشی و رفاه اقتصادی عامل یا عواملی موجب هراس و وحشت از فقدان آن نشود.

هراس اجتماعی در این مقوله، نوعی ترس اجتماعی است که در جامعه فراگیر می‌شود و عارض بر گروه‌های اجتماعی است. وقتی ترس و هراس بر گروهی از مردم عارض می‌شود و در ذهن آنان رسوخ می‌کند، هراس اجتماعی شكل می‌گیرد.

حال این سؤالات مطرح می‌شود كه از منظر كنشگران و شهروندان، تبعات اجتماعی شیوع این ویروس چیست و آیا می‌تواند در پائین آمدن احساس امنیت اجتماعی و روانی شهروندان نقش داشته باشد؟ در این راستا معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی استان فارس اقدام به انجام پژوهشی تحت عنوان بررسی تبعات اجتماعی شیوع ویروس كرونا در استان فارس با تأكید بر نقش آن در كیفیت احساس امنیت اجتماعی و روانی شهروندان كرده است كه نتایج حاصله حاكی از وجود تبعات اجتماعی همچون افزایش شایعه، كاهش اعتماد اجتماعی، افزایش هراس اجتماعی، كاهش سلامت اجتماعی، بیكاری و... است كه هر كدام در كاهش احساس امنیت اجتماعی و روانی افراد مؤثر بوده وبا آن رابطه معنی‌داری داشته است.

به هر حال حل این معضل و گذار از آن، مستلزم همکاری و مساعدت وسیع در همه بخش‌های جامعه است، بدون همراهی جامعه و فرهنگ‌سازی مناسب، امکان شكست و گذار از این بحران میسر نخواهد بود.

برای این هدف لازم است که درک و بینش صحیحی از ابعاد اجتماعی و روانی بحران کرونا در جامعه داشته باشیم، تا از این راه بتوان در سیاست‌گذاری‌های لازم برای مدیریت اجتماعی این موضوع، همه متنفذان اجتماعی و همچنین همه فرآیندهای موثر و تعیین‌کننده را شناسایی و مورد توجه قرار دهیم.

در این شرایط، بدون توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی، نه تنها امکان اثرگذاری مثبت اندک خواهد بود، بلکه هرگونه بی‌توجهی، می‌تواند بر احساس امنیت اجتماعی وروانی شهروندان تاثیر گذار باشد.

ایوب آقارحیمی، رئیس اداره برآورد اجتماعی و افكارسنجی معاونت اجتماعی پلیس فارس