آیا ناامن‌سازی فضای روانی برای منکر کارآمد است

به گزارش ایکنا، این روز‌ها که در کنار فشار تحریم‌های اقتصادی، خون طبقه متوسط و پایین جامعه توسط سوداگران ارز و سکه و مسکن و خودرو و ... و مجرمین اقتصادی، در شیشه شده و ضربات سنگینی بر اقتصاد جامعه اسلامی وارد آورده است، به همان نسبت، مطالبه عمومی در برخورد قاطع با مجرمان و مفسدان اقتصادی را در پی داشته است.

این در حالی است که در صورت اجرای فرامین رهبر معظم انقلاب اسلامی که سال‌ها پیش در قالب سیاست‌های کلی مبارزه با فساد به عنوان قانون بالادستی ابلاغ شد، هرگز امروز شاهد افسار گسیختگی کنونی اقتصادی نبودیم. چنین سرانجام تلخی، نتیجه عمل نکردن به قانون است که می‌تواند در حوزه‌های دیگر نیز بحران بیافریند.

در کنار قوانین اقتصادی، قوانین فرهنگی هستند که زیربنای اصلی امور دیگر از جمله اقتصاد، سیاست، امنیت و... هستند. عدم تأکید بر اجرای صحیح و دقیق قوانین فرهنگی سرانجامی بسیار اسفناک‌تر از موضوع اقتصاد را به دنبال خواهد داشت به خصوص اگر پای یکی از ارزش‌های بنیادین اسلامی که به عنوان نماد اسلام در دنیا شناخته می‌شود در میان باشد.

ابعاد فوق‌العاده حجاب در کشور

در تاریخ پس از انقلاب اسلامی، از میان مسائل فرهنگی، هیچ مسئله‌ای همانند حجاب قدرت مانور نداشته است، چه بودنش و چه نبودنش! دلیل آن چیست؟

حجاب، هم حکم شرعی است، هم قانون است، هم حق مردم است، هم شعار و تبلیغ اسلام است، هم بسیار اجتماعی و برآمده از متن جامعه و بسیار در ارتباط با آن است. این ابعاد فوق‌العاده حجاب، موجب شده است که در نظام و جامعه اسلامی از جایگاه منحصر به فردی برخوردار باشد و همواره به عنوان سلاح راهبردی نظام اسلامی در همه جای جهان اعم از داخل و خارج کشور، در کانون توجه دوستان و دشمنان حکومت اسلامی قرار بگیرد.

سلاحی که گاهی در جبهه عقاید دینی، گاهی در جبهه سیاست، گاهی در جبهه اخلاق، گاهی در جبهه فرهنگ به عنوان یک سلاح کارآمد و پربسامد مورد استفاده قرار گرفته است. همین ابعاد متنوع و منحصر به فرد حجاب موجب شده که همواره از جبهه‌های مختلف نیز مورد هجوم قرار بگیرد. از جمله این تهاجمات، حمله جریان تحریف، از زاویه امنیتی است که با جدیدترین به‌روزرسانی و با تحریف سخنان یکی از ائمه جمعه، به کارزار با قانون حجاب آمده است. البته قبل از آن، تحریف مهم‌تری در خود مسئله حجاب صورت گرفته است که به آن می‌پردازیم.

تحریف قانون حجاب

شاید مهم‌ترین تحریفی که از حکم شرعی و قانون حجاب صورت گرفته است طرح عنوان بی‌ریشه و بی‌اساسی با نام «بدحجابی» است که هیچ جایی در احکام شرعی و نیز قوانین نظام اسلامی که منطبق با احکام شرعی مقرر شده‌اند، ندارد. یعنی برخلاف دیدگاه ترویج شده در بین مردم، جرمی به نام «بدحجابی» در احکام شرع و نیز قوانین نظام اسلامی وجود ندارد، بلکه «رعایت نکردن حجاب شرعی» به عنوان یکی از جرائم عمومی که نیازمند شاکی خصوصی هم نیست، مطرح شده است. به این معنا که، بدحجابی مصطلح امروزی یکی از مصادیق بی‌حجابی است و نظر حکم شرع و قانون، تفاوتی با بی‌حجابی ندارد و هر دو تحت عنوان «عدم رعایت حجاب شرعی» به عنوان یک جرم شناخته می‌شوند.

یکی از فلسفه‌های جرم دانستن «عدم رعایت حجاب شرعی» حفاظت از امنیت اخلاقی جامعه است، چنان که آسیب در امنیت اخلاقی به عنوان یکی از حقوق عموم مردم، زمینه ساز ایجاد جرایم دیگر و نهایتاً سلب امنیت روانی و اخلاقی از دیگران است. بنابراین، همان گونه که عدم تحقق قانون «مبارزه با مفاسد اقتصادی» امنیت معیشتی مردم را به خطر انداخته است، سرانجام «عدم رعایت حجاب شرعی» موجب به خطر انداختن امنیت اخلاقی و بازشدن ناگهانی دروازه بحران‌های بسیار بزرگ‌تر خواهد شد.

خلاصه این که، همان طور که برای تأمین امنیت اقتصادی جامعه، نباید مفسدان و سوداگران احساس امنیت کنند نمی‌توان بی‌توجه به امنیت اخلاقی جامعه، مجرمان نسبت به «رعایت حجاب شرعی» را در حصاری امن قرار داد، چراکه این کار، موجب تشویق و ترغیب به زیر پا گذاشتن قانون «رعایت حجاب شرعی» شده و عواقب ناگوار اخلاقی و اجتماعی را به دنبال خواهد داشت؛ چنان که آسوده نهادن اخلال گران اقتصادی، اجحاف در حق عموم مردم بوده و به ضرر همه جامعه تمام خواهد شد!

ناامن‌سازی و مقوله نهی از منکر

«منکر» را از آن جهت منکر می‌گویند که در ابراز خود در میان افراد جامعه اسلامی، در تنگنا و ناامنی قرار گرفته است؛ از این رو در عرف جامعه اسلامی «ناشناخته» و امری «مطرود» است. به عبارت دیگر، فشار افکار جامعه اسلامی، نوعی از ناامنی را برای انجام «منکر» و خلاف شرع و قانون و حقوق مردم ایجاد کرده است.

بر این اساس، ناامن‌سازی فضا، مؤثرترین تضمین عمل به قانون و جلوگیری از شیوع منکر به شمار می‌رود. ناامن‌سازی می‌تواند به وسیله غالب کردن فضای ارزش‌های اسلامی و ملی از طریق برنامه‌های فرهنگی و تبلیغی صورت گیرد یا این که حتی با استفاده از ابزارها‌ی حاکمیتی محقق شود؛ گرچه اغلب به عنوان دو بازوی مکمل یکدیگر، طرد فکری و عملی ضدارزش‌ها و به عبارت دیگر، ناامن‌سازی فضای روانی و عملی ارتکاب منکر را محقق می‌کنند.

سیره اهل بیت(ع) برخورد جرائم اقتصادی

سیره امام علی(ع) در دوران چندساله به دست گرفتن زمام حکومت جامعه اسلامی، در همه مسائل از جمله مسائل اقتصادی، به گونه‌ای بوده است که برخلاف دوران خلفای سه‌گانه حقیقتاً هرگونه احساس امنیت را از مجرمین اقتصادی سلب می‌نمود؛ یعنی بر احکام ارزش‌های دینی آن چنان اصرار و قاطعیت داشتند که ترس از انجام خلاف شرع، فضای جامعه را پُرمی‌ساخت.

برای نمونه وقتی عقیل، برادر آن حضرت، بر خلاف قانون، متقاضی اختصاص یافتن مقداری از بیت المال شد، آهن گداخته را روبروی صورت او گرفت. این همه، در حالی بود که حضرت نسبت به فقر و تنگنای معیشتی برادر خود واقف بودند! اگر آن روز، امیرالمؤمنین(ع) در برابر تخلفات اقتصادی چنین موضع قاطعانه‌ای را در دستور کار خود قرار نداده بودند، سایه سنگین امنیت فساد اقتصادی، امنت معیشتی افراد جامعه را به خطر می‌انداخت، چنان که در دوران خلفای پیشین خصوصاً خلیفه سوم، حقوق اقتصادی مردم مورد تضییع قرار گرفت.

سیره اهل بیت(ع) در تأمین امنیت اخلاقی

دو نکته کلیدی در مقوله امنیت وجود دارد؛ اول این که امنیت، از ابعاد مختلفی مثل امنیت جانی، مالی، اخلاقی، معیشتی، عقیدتی و ... برخوردار است که همه آن‌ها در یکدیگر تأثیرگذارند. نکته دوم این که، امنیت در همه ابعاد آن، نعمتی است که تا هست قدر آن دانسته نمی‌شود؛ چنان که رسول خدا(ص) می‌فرمایند: «نِعْمَتَانِ مَکْفُورَتَانِ الْأَمْنُ وَ الْعَافِیَة؛ دو نعمت است که شکر آن‌ها گزارده نمی‏‌شود: امنیت و سلامتی.»[۱] امنیت اخلاقی یکی از گونه‌های نعمت بزرگ امنیت است که آسیب دیدن آن در جامعه، گونه‌های دیگر امنیت جامعه را نیز با خطر جدی مواجه خواهند شد. از سوی دیگر باید توجه داشت که تأمین گونه‌های امنیت، اغلب، یکی از وظایف اصلی حکومت‌هاست.

از آنجا که در دوران رسول خدا(ص)، دستورات آن حضرت به عنوان حاکم وقت، الگویی برای حکومت اسلامی به شمار رفته و وظایف حکومت اسلامی را گوشزد می‌کند، به یک مورد از فرمایشات ایشان در مورد مسئله حجاب اشاره می‌کنیم که نه تنها در مورد پوشش بلکه در مورد چگونگی راه رفتن در کوچه‌ها نیز هشدار می‌دهند و می‌فرمایند: «لَیْسَ‏ لِلنِّسَاءِ مِنْ‏ سَرَاةِ الطَّرِیقِ‏ وَ لَکِنْ جَنْبَیْهِ یَعْنِی وَسَطَهُ؛ برای زن شایسته نیست در وسط مسیر، راه برود، بلکه باید در کناره راه حرکت کند».[۲] این فرمایش یعنی هم از جهت روانی و هم از جهت رفتاری، کسانی که برخلاف این فرمایش عمل می‌کردند را در تنگنا قرار داده است.

اگر برخی اصرار دارند که برخورد با «عدم رعایت حجاب شرعی» را سلب امنیت افراد نشان دهند، باید بدانند که اصرار بر بی‌حجابی، امنیت اخلاقی و فرهنگی جامعه را هدف قرار می‌دهد. در این صورت چگونه از حکومت اسلامی انتظار دارند امنیت یک جامعه را فدای امنیت ادعایی فردی کند.

نویسنده: محسن رفیعی

پی نوشت

[1] ابن بابويه، محمد بن على‏؛ الخصال‏، ناشر: جامعه مدرسين‏، قم‏، 1362 ش‏، ج 1، ص 34.
[2] كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.