نقش نشاط اجتماعی در تحولات جامعه

نشاط و شادابی یكی از نیازهای اساسی انسان به‌شمار می‌رود. شادی همیشه با هیجان و خنده و حركت است ولی نشاط احساس بهجت و سرور و لزوماً با خنده همراه نیست اما احساسی است كه موجب لذت فرد می‌شود. این احساس به متغیرهای گوناگون اجتماعی و فردی وابسته است كه به جامعه و نظام ارزشی و در نهایت خود شخص بر می‌گردد.

جامعه از سویی به وجودآورنده شرایطی است كه می‌تواند فرد را به سوی اهداف و آرزوهای خود سوق دهد و از سوی دیگر زمینه‌ساز تحقق فضایی است كه می‌تواند به كنش متقابل و ارتباط با همنوعانش كه باعث ایجاد آرامش، امنیت و اطمینان خاطر وی است برای یك زندگی مناسب مبادرت ورزد.

نشاط در زندگی تركیبی از شرایط فردی و اجتماعی است. نشاط در زندگی احساس خوشبختی اعتماد متقابل و احساس تعهد و موارد مشابه همه در یك دسته فرهنگی قرار دارند و نشانه نگرش فرد به خود و جهان پیرامونی است.

افزایش نشاط و سرزندگی و امیدآفرینی فردی و اجتماعی مفهومی بیش از یك احساس شادی و رضایت و خرسندی سطحی و معمولی دارد، به تجربه ثابت شده شادی و نشاط ماده اولیه تغییر جامعه و تحول و تكامل درونی انسان است.

در جامعه خوشحال و خرسند تولید بهتر، اشتغال بیشتر و اقتصاد سالم‌تر است و بی‌شك در چنین محیطی امنیت اجتماعی و فردی راحت‌تر به دست می‌آید.

در محیط شاد ذهن انسان پویا، زبانش گویا و استعدادش شكوفا می‌شود. شاد بودن جامعه یكی از عوامل موثر در توسعه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است و باعث كاهش نابسامانی خانوادگی و افزایش میل و رغبت تحصیلی و دل دادن به كار و افزایش تولید می‌شود.

اكثر تشنج‌های خانوادگی و درگیری لفظی ناشی از خستگی روح و روان است كه عوارض آن هم متوجه زوجین و فرزندان می‌شود و موجب بالارفتن عامل طلاق و همچنین طلاق عاطفی و روانی می‌شود.

كاهش میزان خشونت اجتماعی، انحراف اجتماعی، ارتقای سلامت جسمی و روانی شهروندان و افزایش بهره‌وری در كارها از جمله ضرورت‌های اجتماعی است. داشتن تفریحات سالم از جمله نیازهای خانواده‌ها و جامعه است. خانواده هسته بنیادین نظام اجتماعی است و به همین دلیل نقش اساسی در شادابی جامعه دارد. تفریحات سالم عامل كاهش آسیب‌های فردی و اجتماعی است، هرچه زمینه تفریحات سالم در درون جامعه مهیا باشد، پویایی و بالندگی بهداشت روانی بیشتر می‌شود.

انسان‌شناسان شهری بر این باور هستند كه هر چه فضاها و طراحی های شهری برای زندگی شهروندان بیشتر باشد، خانواده‌ها آرامش روانی اجتماعی بیشتری دارند.

به‌طور كلی فرهنگ باورهای فردی و تفریحات سالم ارتباط تنگاتنگی با یكدیگر دارند. ایجاد امكانات تفریحی با توجه به علاقه مندی كودكان ، ایجاد خانه اسباب بازی فضاهای ورزشی و ابزارهای ارتباطی برای بلوغ فكری كودكان باید در نظر گرفت.

برنامه ریزی برای تحقق نشاط اجتماعی از اصلی‌ترین نیازهای زندگی شهری است، زیرا شهروندان كمتر فرصت پیدا می‌كنند به خودشان و نیازهایشان فكر كنند و به‌شدت مستعد افسردگی هستند.

نبود و یا از بین رفتن نشاط اجتماعی در یك جامعه به دو عامل فردی خانوادگی و محیطی اجتماعی بستگی دارد. از عوامل فردی خانوادگی می‌توان به اشكال در سلامت جسمی روانی، اجتماعی، معنوی، دستمزد پایین، مشكلات اقتصادی، كمبود وسایل تفریحی و رفاهی، ضعف در مهارت ارتباطی با دیگران و انزوا و  گوشه‌گیری مشكلات خانوادگی و كاهش روابط خانوادگی اشاره كرد.

دید و بازدید فامیلی، برنامه تفریحی هفتگی، ورزش‌های گروهی، سفرهای تفریحی و زیارتی، مقبولیت اجتماعی، امید به آینده، عدالت اجتماعی، پایبندی به اعتقادات دینی، بیگانگی همبستگی و محرومیت اجتماعی از عوامل موثر بر كاهش و افزایش نشاط اجتماعی است.

رسانه‌ها می‌توانند موجب ناامیدی هراس و اضطراب شوند و یا موجب شكیبایی و امیدواری و تاب‌آوری شوند. همچنین فضای مجازی می‌تواند موجب تخریب نشاط و امید شود، اگر بدون آگاهی از شیوه استفاده به دست شهروندانی افتد كه برای شهرت یا قدرت هر خبر و تحلیلی در آن منتشر می‌كنند بدون اینكه دقت كنند كه چه آسیبی به نشاط اجتماعی می‌زنند.

الهام وصالی، کارشناس مرکز مشاوره کلانتری بهارستان شیراز