مراحل و شیوههای فرزندپروری از دیدگاه اسلام و روانشناسی
در وبینار فرهنگی ویژه کارکنان جهاد دانشگاهی لرستان اهمیت، مراحل و شیوههای فرزندپروری از دیدگاه اسلام و روانشناسی تشریح شد.
به گزارش ایکنا از لرستان، در وبینار فرهنگی با موضوع شیوههای فرزندپروری از نگاه اسلام و روانشناسی ویژه کارکنان جهاد دانشگاهی واحد لرستان که شامگاه یکشنبه، 27 تیرماه به همت معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی لرستان برگزار شد، راضیه جلیلی، مدرس دانشگاه و روانشناس در رابطه با فرزندپروری در اسلام و روانشناسی غربی، گفت: بشر امروزى با وجود انواع پیشرفتها، بهعلت انحرافات اخلاقى و تربیتى، گرفتار بحران و نابسامانىهای فراوانی شده است که حاکى از به کار نگرفتن نظام تعلیم و تربیت صحیح است.
وی با بیان اینکه انسان استعداد رسیدن به قرب الهى را دارد و این امر با تربیت حقیقى امکانپذیر است، افزود: مقوله تربیت از ابتدایىترین و اساسىترین نیازهاى زندگى بشرى است و نه فقط تربیت لازمه جدایىناپذیر زندگى، بلکه متن آن است چنانچه مىتوان گفت زندگى از گهواره تا گور جلوهاى از تربیت است.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه انسان فقط در پرتو تربیت صحیح به مثابه موجودى هدفمند و اندیشهورز به اهداف و آرمانهاى خود دست پیدا مىکند و قله رفیع سعادت مطلوب خویش را فتح مىنماید، ادامه داد: در کشورهای غربى، تحقیقاتى گسترده در مورد سبکهای فرزندپروری و آثار آن صورت گرفته است و از دیدگاه دین مقدس اسلام، مسئولیت اصلی فرزندپروری به عهده پدر و مادر است و آنان باید برای آموزش و تربیت فرزندان بهترین شیوهها را بهکار گیرند.
جلیلی از خانواده بهعنوان یک نهاد اجتماعی شامل گروهی از افراد که از طریق ازدواج و تولید مثل با هم زندگی میکنند، یاد کرد و گفت: این نهاد اجتماعی در طول تاریخ، نقشی حیاتی برای رشد، پیشرفت و اجتماعی شدن انسان داشته است.
وی با بیان اینکه خانواده از عوامل مهم و بسیار مؤثر در تربیت انسان است که هم به لحاظ زمانى و هم به لحاظ کیفیت تأثیر، مهمترین محیط براى شکوفایى استعدادهاى مختلف فرزند است، ادامه داد: روابط والدین با فرزندان در محیط خانواده، عنصرى اساسى براى رشد و تربیت فرزندان در تمام ابعاد وجودى آنان است. در علم روانشناسى، فرزندپرورى به شیوه غالب بر تربیت فرزند از سوى والدین تأکید مىکند که متأثر از عوامل فرهنگى، اجتماعى، سیاسى و اقتصادى است.
این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه روانشناسان رشد همواره علاقهمند بودهاند که چگونگی تأثیر روشهای تربیتی پدر و مادر را بر رشد قابلیتهای اجتماعی فرزندان مطالعه و بررسی کنند، افزود: یکی از مهمترین مباحث در این حوزه «فرزندپروری» نامیده میشود و اگر به تأثیر خانواده در شکلگیری شیوههای فرزندپروری نگاهی بیندازیم در مییابیم که بچهها از طریق روابط تأثیرپذیر و تأثیرگذار میشوند.
این روانشناس در معرفی سبکهای فرزندپروری، گفت: فرزندپروری از دیرزمان از موضوعات مورد توجه انسانهای بزرگ بوده است. اندیشمندان اسلامی با الهامگیری از کلام خدا، دستورالعملهایی در این زمینه ارائه دادهاند.
وی با بیان اینکه در منابع مختلف چهار سبک فرزندپروری مستبدانه، سهلگیرانه، مسامحهکارانه و مقتدرانه مطرح شده است، اظهار کرد: سبکهای فرزندپروری ترکیبی از رفتارهای پدر و مادر است که در موقعیتهای گستردهای روی میدهند و جو فرزندپروری بادوامی را پدید میآورند.
جلیلی با بیان اینکه در متون اسلامی نیز فرزندپروری فعالیتی پیچیده شامل رفتارها، زمینهسازیها، آموزشها و تعاملها و روشهایی است که بهطور مجزا و در تعامل با یکدیگر بر رشد شناختی، معنوی، عاطفی و رفتاری فرزند در ابعاد فردی و اجتماعی تأثیر میگذارند، گفت: در اسلام مسؤلیت فرزندپروری به عهده پدر و مادر است تا آنجایی که یکی از حقوق فرزندان بهشمار آمده است کما اینکه امام سجاد(ع) در این زمینه فرموده است «حق فرزند تو این است در سرپرستی وی مسئولیت داری که ادب او را نیکو کرده و به سوی پروردگارش رهنمون سازی و در فرمانبرداری از او نسبت به وظایف تو و خودش یاریاش دهی» و نبی مکرم اسلام نیز چهره دیگر این مسئولیتپذیری از ناحیە پدر و مادر را، حق فرزند بر پدر و مادر دانسته و بر آموزش و پرورش فرزند تأکید فرمودند.
این روانشناس با اشاره به اهمیت فرزندپروری از دیدگاه اسلام، افزود: همه مذاهب و مکاتب برای تربیت آدمی در دوران کودکی، به دلایل متعدد، اهمیت ویژهای قائل شدهاند و اسلام نیز که در رأس همه ادیان قرار دارد، بر تربیت در دوران کودکی تأکید فراوان دارد و آن را از وظایف پدر و مادر و حقوق فرزندان میداند کمااینکه امام صادق(ع) میفرمایند «فرزند بر پدر سه حق دارد؛ انتخاب مادر مناسب برای او، نام نیک نهادن بر او و جدیت در تربیت او.»
جلیلی با بیان اینکه امروزه در جامعه انواع نابسامانیها و بزهکاریها را میبینیم و اغلب این خلافکاریها بهوسیله جوانان و نوجوانان و حتی کودکان انجام میگیرد، اظهار کرد: اگر این مسئله را ریشهیابی کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که همه این رفتارها و نابهنجاریها به چگونگی تربیت خانوادگی فرزندان منتهی میشود؛ اسلام کودک را امانتی از جانب خداوند در دست پدر و مادر میداند و تربیت او را نیز بر ذمه این دو گذاشته است.
وی با بیان اینکه خداوند متعال یکی از ویژگیهای بندگان راستین را توجه به تربیت فرزند و خانواده خویش میداند، به معرفی مراحل فرزندپروری در اسلام پرداخت و اضافه کرد: از منظر اسلام، رشد سه مرحله هفت ساله دارد که تا 21 سالگی به نقطه اوج میرسد و در روایات ارزشمندی از امام صادق(ع) در این باره آمده است «فرزندت را هفت سال رها کن تا بازی کند و هفت سال دوم او را تربیت کن و هفت سال سوم نیز همراه و ملازم او باش، اگر هدایت شد، چه خوب وگرنه دیگری خیری در او نیست.»
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه مهمترین وظیفە پدر و مادر نسبت به فرزندشان آن است که با احترام گذاشتن به او، همواره شخصیت فردی و اجتماعی او را حفظ کنند و او را در میان همسالان و همبازیهایشان، خفیف و خوار جلوه ندهند، گفت: پیامبر اکرم(ص) در این زمینه میفرمایند «همانگونه که فرزند نباید به پدر و مادر خود بیاحترامی کند، پدر و مادر نیز نباید نسبت به او بیاحترامی نمایند.»
وی با بیان اینکه احترام به کودک، روحیە استقلال و اعتماد به نفس را در او تقویت و به رشد سالم شخصیت او کمک میکند و این امر محبوبیت کودک را در میان همسالان خود بهدنبال دارد و بهتدریج استعداد او را در پذیرش و ایفای نقش رهبری و مدیریت شکوفا خواهد کرد، افزود: پیشوایان دینی ما در بیانات خود راه پرورش صحیح و سالم کودک را برای مردم بیان میکردند و خود نیز آن برنامهها را در تربیت فرزندان خویش به کار میبستند و آنان را به عالیترین شیوه پرورش میدادند.
جلیلی در خاتمه با یادآوری اینکه احترام به حقوق فردی و اجتماعی کودکان و نوجوانان، اهمیت بسزایی دارد؛ زیرا این کار به آنان میآموزد که در آینده، فردی عدالتخواه تربیت شوند، اظهار کرد: پدر و مادر باید در میان فرزندان به عدالت رفتار کنند تا این خصیصه در رفتار آیندە آنان جلوهگر شود کمااینکه پیامبر اکرم(ص) میفرمایند «میان فرزندان خود در عطا و بخشش به عدالت رفتار کنید؛ همچنان که دوست دارید آنان نیز، در احترام و محبت، میان شما عادلانه عمل کنند.»
انتهای پیام
