نگاهی به ویژگیهای معماری اسلامی / معماری مسجد تابع کارکرد آن است
مدرس دانشگاه آزاد سما خرمآباد با اشاره به اینکه کارکرد مسجد در گذشته بسیار گسترده و یک رسانه قوی بوده است، افزود: پیش از اسلام فضای عبادتگاهها و آتشکدهها محدود و کوچک بود و عده کمی از آن استفاده میکردند اما معماری اسلامی مساجد برگرفته از کارکرد مسجد در آن مقطع زمانی است.
محمد محمدیاصل، مدرس دانشگاه آزاد سما خرمآباد و کارشناس ارشد معماری در گفتوگو با ایکنا از لرستان، در تعریف معماری اسلامی، اظهار کرد: در اصطلاح مورخین تاریخ هنر و معماری به معماری کشورهای مختلفی که بعدها تحت سیطره نام و دین اسلام قرار گرفتند، معماری اسلامی گفته میشود.
وی با اشاره به اینکه در خصوص معماری اسلامی، مورخین نظرات مختلفی دارند، ادامه داد: عدهای معتقدند معماری اسلامی، معماری مسلمانان است و اسلام صریح و مستقیمی در خصوص اینکه بنای شما به چه شکلی باشد و شهرسازی چه خصوصیاتی داشته باشد، عبارات کلی دارد و وارد جزئیات نشده و این معماری در اصطلاح معماری مسلمانان است.
محمدیاصل با اشاره به اینکه عدهای معتقدند که معماری اسلامی معماری ایران بعد از اسلام است و همان استمراری که قبل اسلام داریم در بعد اسلام وجود دارد و خود را با دقت جدید وفق میدهد و ادامه پیدا میکند، افزود: این دسته مورخین معماری اسلامی را معماری بعد اسلام میدانند همانطور که معماری مصر بعد از اسلام و معماری شام بعد از اسلام را مطرح میکنند.
این مدرس دانشگاه علمی ـ کاربردی جهاددانشگاهی واحد لرستان با اشاره به اینکه عدهای هم معماری اسلامی را ملهم از اسلام میدانند البته تمام دیدگاههای مطرح شده در خصوص معماری اسلامی قابل جمع است چراکه هر کدام از این دیدگاهها لایههایی از هنر معماری اسلامی را در دل خود نهفته دارد، افزود: در اصطلاح معماری اسلامی یا معماری مسلمانان یا معماری ایران بعد از اسلام بعد از فروپاشی حکومت ساسانیان شروع میشود و تا تاریخ معاصر امتداد پیدا میکند. در دوره معاصر به دلیل فراز و فرودهای معماری مدرن، هجمههایی به معماری اسلامی وارد میشود و الگوهای معماری به سمت الگوهای غربی میرود امروزه حتی در ساخت مساجد الگوهای معماری اسلامی رعایت نمیشود.
دانشجوی دکتری معماری با تأکید بر اینکه تفاوت معماری اسلامی با تفاوت عمده میان فضاهای مذهبی در ادیان مختلف در تفاوت نگاه آنان به مقوله پرستش هست. پرستش و عبادت است، تصریح کرد: مناسک دینی در بسیاری از ادیان بویژه ادیان ابراهیمی یک آیین دستهجمعی است. در اسلام به سادهترین شکل ممکن، مختلف آحاد مردم مسلمان در مسجد ورود میکنند و در ۵ مرحله با یک پیشنماز که رهبری جمع را بر عهده میگیرد را به صورت جمعی اقامه میکنند لذا معماری مساجد نیز باید تابع کارکرد و شکل عبادت باشد.
وی با یادآوری اینکه آیینهای دست جمعی مانند نماز جمعه که صرفاً نماز جمعه نیست بلکه یک حرکت سیاسی اجتماعی با هدف اگاهیبخشی به آحاد مختلف است، فضای خاص میطلبد که بهترین نوع آن شبستان است، افزود: در سدههای نخستین اسلام، مسجد صرفاً برای نماز نبود بلکه جایی برای اعلام جهاد، جایی برای وعظ و خطابه، حلقه تشکیل درس و حلقه نخستین دروس اسلامی بود که عموم مردم از آن بهره میبردند.
محمدیاصل با اشاره به اینکه کارکرد مسجد در گذشته بسیار گسترده و یک رسانه قوی بود که در عبادتگاههای ادیان دیگر کمتر به چشم میخورد، افزود: در قبل از اسلام فضای عبادتگاهها و آتشکدهها محدود و کوچک بود و عده کمی از آن استفاده میکردند اما معماری اسلامی مساجد برگرفته از کارکرد مسجد در آن مقطع زمانی بوده است.
این مدرس دانشگاه آزاد سما افزود: در خرمآباد، لرستان و استانهای لرنشین مساجد گنبد ندارند و عمدتاً به شکل شبستان هستند، ادامه داد: در شهرهایی مثل خرمآباد و شهرکرد، گنبد نماد امامزادگان است و این الگوهای تاریخی را باید بیشتر مورد توجه قرار داد.
وی با تأکید بر اینکه در ساخت مساجد باید تزئینات در درون مسجد محدود باشد و درون مسجد ساده باشد تا توجه نمازگزاران به آن معطوف نشود، گفت: گاهی مشاهده میشود بخشهایی از مساجد را به واحد تجاری تبدیل میکنند و تداخل کاربرهای تجاری با مساجد یک شکل نامناسب در سیمای مسجد ایجاد میکند و اگر بناست کاربرهای برای اداره مسجد وقف شود، بهتر است که در داخل مسجد نباشد و در ساختمانی به دور از مساجد باشد.
محمدیاصل با تأکید بر اینکه تاریخچه معماری اسلامی در ایران همزمان با ورود اسلام به ایران است، اضافه کرد: مساجد نخستین در ایران که نمونه آن جامع شوش است به شکلی بود که شبستان داشت، سقفهای آن گاهای طاقی بود و شباهت زیادی به بناهای قبل از اسلام ایران دارد.
وی با اشاره به اینکه در چند قرن اَعلامهایی به مساجد اضافه شد که نمونه آن گنبد بود، اظهار کرد: در شبستان اصلی منارههایی تأسیس میشد تا مسجد از دور مشخص باشد از طرفی عنصر دیگری که به مساجد اضافه سد، ایوان بود و بدین ترتیب الگوی کامل یک مسجد ایرانی یک مسجد چهار ایوانی است که چند مناره دارد.
این مدرس دانشگاه علمی کاربردی جهاددانشگاهی لرستان با اشاره به اینکه در دوره صفویه مساجد خوبی ساخته شد و در دوره پهلوی متاسفانه با هجمه معماری غرب، شیرازه ساخت مسجدسازی اسلامی کمرنگ شد، ادامه داد: گرچه مسجد خانه خداست اما در ساخت مساجد باید از الگوهای معماری اسلامی ایرانی استفاده شود.
انتهای پیام
