قرآن تاريخ را با منطق عقلانى تفسير مىكند
عقلانیت در دین اسلام یکی از ارکان اصلی دینداری است و آیات و روایات اسلامی هم در این رابطه تأکید فراوانی دارد. شهید آیتالله مطهری در این رابطه سخنانی دارند که تقدیم مخاطبان ایکنا میشود.
«فَبَشِّرْ عِبَادِ ﴿۱۷﴾ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ» (آیه 17 و 18 سوره زمر). آيه عجيبى است: بشارت بده بندگان مرا، آنان كه سخن را استماع مىكنند. بعد چه كار مىكنند؟ آيا هرچه را شنيدند همان را باور مىكنند و همان را به كار مىبندند يا همه را يک جا رد مىكنند؟
«فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ»: نقادى مىكنند، سبک سنگين مىكنند، ارزيابى مى كنند، آن را كه بهتر است انتخاب مىكنند و آن بهتر انتخاب شده را پيروى مىنمايند.
آنوقت مى فرمايد: چنين كسانى هستند كه خدا آنها را هدايت كرده (يعنى هدايت الهى و استفاده از نيروى عقل اين است). «وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ»: اينها به راستى صاحبان عقل هستند. اين، دعوت عجيبى است.
از اين آيه كاملا پيداست كه يكى از بارزترين صفات عقل براى انسان همين تمييز و جدا كردن است؛ جدا كردن سخن راست از سخن دروغ، سخن ضعيف از سخن قوى، سخن منطقى از سخن غير منطقى و خلاصه غربال كردن.
قرآن هرگز مردم مسلمان را جز به نام: «ايُّهَا النّاس» يا «ايُّهَا الْمُؤْمِنون» خطاب نمىكند؛ نمىگويد «اغنام اللَّه» گوسفندان خدا، نمىگويد شما گوسفنديد و مثل گوسفند بايد تسليم باشيد.
قرآن تاريخ را با منطق عقلانى تفسير مىكند. قرآن نماز را كه ذكر مىكند، فلسفه نماز را هم ذكر مىكند. قرآن خدا را اثبات مىكند با منطق استدلالى و عقلى.
قرآن مىگويد: «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها» (آیه 179 سوره اعراف). انبوهى از مردم به جهنم مىروند: آنهايى كه دل دارند و نمىفهمند، چشم دارند و نمىبينند و گوش دارند و نمىشنوند.
قرآن خيلى لحن مؤدبى دارد. دو سه جاست كه قرآن زبان به يك تعبيرى مىگشايد كه تقريباً نوعى دشنام است. يكى آنجايى كه بشر عقلش را اين حجت ناطق به قول امام كاظم(ع) را به كار نمىبندد. مىگويد: «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ» آیه 22 سوره انفال).
بدترين جنبندهها در نزد خدا چيست؟ انسانهايى هستند كه خدا به آنها زبان داده ولى لالند، گوش داده ولى كرند، عقل داده ولى تفكر و تعقل ندارند.
منبع: مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى(تعليم و تربيت در اسلام)؛ جلد 22؛ صفحه 703-701، با تلخیص و ویرایش و مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى (اسلام و نيازهاى زمان(1 و 2))، جلد 21، صفحه 101-100، با تلخیص و ویرایش.
انتهای پیام
