جوان ایرانی شرایط مطلوبی برای تأمین نیازهایش ندارد

مریم غازی، پژوهشگر و استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، با بیان اینکه پاسخگویی به نیازها و اقتضائات نسل جوان در پرتو شناخت ویژگی‌های دوره جوانی حاصل می‌شود، اظهار کرد: برای کسب این شناخت، می‌توان از استعاره بهار استفاده کرد و با توجه به اینکه در آستانه فرارسیدن نوروز طبیعت قرار داریم، این استعاره جایگاه بیشتری دارد. در واقع، جوانی، بهار عمر انسان، فصل شورانگیز زندگی و سرشار از نشاط و سازندگی است و همان‌طور که بهار این ویژگی‌ها را دارد، جوانی نیز همین‌گونه است. جوان مثل بهار، گرایش به نوگرایی دارد و هر چیز نویی مشاهده کند یا نوآوری در چیزی ببیند، جذب آن می‌شود و لذا، سبک زندگی جدید را نیز بیشتر می‌پسندد.

وی افزود: جوان، استقلال‌طلب است، یعنی تمایل دارد خودش کارهایش را انجام دهد و شخصاً درباره مسائل پیش‌آمده، تصمیم بگیرد. همین استقلال‌طلبی باعث می‌شود جوان اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کند و بتواند مسئولیتی را که به او واگذار شده است، به شکل درست انجام دهد. از طرف دیگر، جوان همواره در حال رشد و تکامل است و در واقع، یک سیر تکامل عقلی، اجتماعی، روحی و روانی را طی می‌کند. به‌دلیل همین ویژگی‌هاست که جوان باید قدر و ارزش خود را بداند، در روایات نیز جوان مانند معادن طلا و نقره، با ارزش دانسته شده است و طبق روایتی دیگر، در روز قیامت، هیچ بنده‌ای قدم برنمی‌دارد، مگر اینکه از او پرسیده می‌شود عمر و جوانی‌اش را در چه راهی صرف کرده که حاکی از اهمیت این دوره است.

این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: جوان به‌دلیل اینکه عواطف و احساساتش فعال است و شور و شوق دارد، بیشتر در معرض آسیب‌های فردی، اجتماعی و اخلاقی قرار می‌گیرد. بنابراین، باید توجه ویژه‌ای به او صورت گیرد. در عصر حاضر نیز به‌دلیل پیشرفت‌هایی که در حوزه تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات رخ داده، شرایط ویژه‌ای برای جوانان پیش آمده است و به شدت در معرض آسیب‌های ناشی از فناوری‌های جدید قرار دارند که اگر دامنگیر آنها شود، علاوه بر خودشان، خانواده‌ها و جامعه را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

هویت‌یابی؛ مهم‌ترین نیاز جوان ایرانی

وی موضوع هویت را یکی از مهم‌ترین اقتضائات درباره جوان ایرانی دانست و گفت: یکی از ویژگی‌های ذاتی جوان این است که می‌خواهد هویت خود را پیدا کند و بداند چه توانایی‌ها و استعدادهایی دارد تا برای ساخت آینده‌اش، از آنها استفاده کند. جوان ایرانی هر چقدر در یافتن هویتش موفق‌تر باشد، هم آینده بهتری برای خودش و جامعه ترسیم می‌کند و هم کمتر دچار آسیب‌هایی می‌شود که به آنها اشاره شد. در واقع، هویت‌یابی باعث می‌شود جوان ارزش واقعی خودش را درک کند و در نتیجه، خود را به بهای اندک نفروشد. فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی آنچنان جوان را دستخوش لذت‌های زودگذر می‌کنند که باعث می‌شوند هویتش را فراموش کند و خود را به بهای اندک بفروشد، یعنی به همین لذت‌های زودگذر محدود شود، ولی اگر جوان هویت و خود واقعی‌اش را بشناسد، دیگر به اندک قانع نمی‌شود.

غازی ادامه داد: اگر جوانی از طریق فضای رسانه‌ای امروز دچار بحران هویت شود، رکود در همه زمینه‌ها به سراغش می‌آید و به تبع آن، جامعه را نیز دچار رکود و پیشرفت آن را متوقف می‌کند. در مقابل، جوانی که هویتش را پیدا کند و بداند گوهر جوانی، امانت الهی است که در اختیار او قرار گرفته، امور ناچیز راضی‌اش نمی‌کند و از لذت‌های سطحی به تحرک و استعلا رو می‌آورد.

وی اظهار کرد: اگر نیازهای جوان به خوبی شناخته و به آنها توجه شود، فرصت هویت‌یابی و شکوفایی استعدادها را در اختیار او قرار می‌دهد. مهم‌ترین این نیازها در جامعه امروز ایران، نیاز به امنیت شغلی، روانی و مالی، تکریم و احترام، استقلال و عدم وابستگی، قدردانی، داشتن هدف مشخص در زندگی، احساس هویت و شناخت خود، دستیابی به کمال و شکوفایی و باورهای دینی است. مورد اخیر می‌تواند در همه ابعاد زندگی جوان خودش را نشان دهد و آنها را تنظیم و تعدیل کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه نیازهای جوان ایرانی را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد، گفت: دسته اول، نیازهای فرهنگی است؛ اینکه جوان را باور داشته باشیم و به مسائل فکری، عاطفی و روانی او مثل کسب دانش و آزادی توجه کنیم. جوان باید آزاد باشد تا بتواند نیازهایش را تأمین کند، ولی منظور از آزادی، نه رهایی از قید و بندهای اخلاقی، بلکه فراهم بودن شرایط برای دستیابی به رشد معنوی است و رهایی از قید و بندهای اخلاقی، خودش مانع آزادی محسوب می‌شود. جوانی که تمام وقت و انرژی‌اش را صرف لذت‌های زودگذر کند، از کمال انسانی باز می‌ماند و این، ضد آزادی است. در واقع، آزادی اخلاقی و معنوی، مهم‌ترین سازوکاری به‌شمار می‌رود که می‌تواند توانایی‌ها و ظرفیت‌های یک جوان را فعال و شکوفا کند.

وی اضافه کرد: از دیگر نیازهای فرهنگی جوان، می‌توان به شادی و نشاط از طریق تفریحات سالم اشاره کرد. در حال حاضر، به جز تفریحات ناسالمی که در فضای مجازی ارائه می‌شود، تقریبا تفریح دیگری در اختیار جوانان قرار نمی‌گیرد و اگر امکان تفریح سالم فراهم شود، جوان ایرانی بیشتر و بهتر می‌تواند به فعالیت و تلاش بپردازد.

غازی دسته دوم نیازهای جوان ایرانی را نیازهای اقتصادی خواند و اضافه کرد: جوان ایرانی باید از نظر ازدواج، اشتغال، مسکن و تحصیل تأمین باشد تا بتواند به رشد و کمال برسد. دسته سوم نیز نیازهای سیاسی است، یعنی جوان نیاز دارد در عرصه‌های سیاسی مشارکت فعال داشته باشد. البته این نوع مشارکت بعد از انقلاب، تا حد زیادی در دسترس جوان ایرانی قرار گرفته است.

وی در پاسخ به این سؤال که چقدر نیازها و اقتضائات نسل جوان در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها لحاظ می‌شود، تصریح کرد: به نظر می‌رسد نیازهای سیاسی آنها تا حد قابل قبولی، البته نه به‌صورت کامل، از طریق عضویت در تشکل‌های دانشجویی، انجمن‌ها و احزاب قابل تأمین است، ولی نیازهای اقتصادی به‌دلیل شرایط خاص کشور از نظر تحریم‌ها و موارد دیگر، جوان ایرانی را به شدت دچار بحران کرده و وی برای ازدواج، اشتغال و تأمین مسکن با مشکل جدی مواجه است. در واقع، جوان ایرانی برای تشکیل خانواده و داشتن یک زندگی عادی، از نظر اقتصادی در تنگنای شدیدی قرار دارد.

این پژوهشگر تصریح کرد: در خصوص نیازهای فرهنگی نیز باید گفت، شرایط موجود نیازهای معنوی نسل جوان را چنانکه باید، برطرف نمی‌کند. در واقع، جوان نیاز دارد حقیقت دین را با توجه به اقتضائات زمان خودش بشناسد و رویکردهای دینی سنتی ممکن است او را به خود جذب نکند. از طرف دیگر، همان‌طور که اشاره شد، به نظر می‌رسد تأمین شادی و نشاط از طریق تفریحات سالم نیز در شرایط مطلوبی قرار ندارد و با توجه به اینکه تلاش‌های زیادی برای تضعیف امید و شادی و نشاط میان جوانان از طریق شبکه‌های اجتماعی صورت می‌گیرد، باید در برابر آن یک‌سری سازوکارها پیش‌بینی شود تا امید و نشاط و شادابی را در میان آنها افزایش دهد.