انسان از چهار سمت در محاصره شیطان قرار دارد

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن و صاحب تفسیر مشکاة، شامگاه پنجم اسفندماه، در نشستی مجازی با موضوع «چهار جهت محاصره شیطان» اظهار کرد: روزی که شیطان از درگاه الهی رانده شد به خداوند گفت تمام تلاشم را می‌کنم تا انتقام خود را از آدم و فرزندانش بگیرم و با تمام قدرت از امکانات پیاده و سواره‌نظام خود نیز در این مسیر استفاده خواهم کرد تا از چهار سو فرزندان آدم را محاصره کنم.

وی بیان کرد: منظور از چهار سویی که شیطان مطرح می‌کند، سمت پیش‌رو، پشت سر، یمین و شمال است. مراد شیطان از سمت پیش‌روی انسان یعنی از بین بردن باور و اعتقاد انسان‌هاست، زیرا وقتی این سمت از بین رود دیگر انسان‌ها به «فَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ خَيۡرٗا يَرَهُ وَ مَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ شَرّٗا يَرَهُ» اعتقادی نخواهند داشت.

این مفسر قرآن افزود: وقتی باور به قیامت، حساب و کتاب الهی و بازگشت انسان به عملکردش از بین برود، دیگر این آدمی مرز و حدی ندارد و به‌جاست که چنین آدمی دست به جنایت بزند و شهوات خود را اغنا کند.

انصاری گفت: در واقع سمت پشت سر نیز سرمنشأ و مبدأ وجودی هر آدمی است و با از بین رفتن این سمت ارتباط انسان با خدا قطع می‌شود و به همین دلیل شیطان این سمت را نشانه گرفته است تا رشته این ارتباط را که انسان می‌تواند خدای خود را بخواند و او را حس کند، قطع کند.

وی بیان کرد: منظور از دو جهت یمین و شمالی که شیطان به آن اشاره می‌کند این است که با توجه به اینکه یمین دارای بعد فضیلت، خیر و تقواست، شیطان تلاش می‌کند از طریق دین و خیرخواهی انسان را نشانه گیرد و از مسیر خداوند باز دارد، همچنین در تلاش است تا از سمت شمال که دارای بعد شقاوت، نکبت و شوم است نیز به انسان نزدیک شود.

صاحب تفسیر مشکاة اظهار کرد: در نهایت شیطان به خداوند می‌گوید کاری می‌کنم که بندگانت به جایی برسند که هیچگونه طعم شکر را درک نکنند و کفران نعمت کنند و به راستی که دو سمت یمین و شمال جزو طرح‌های پیش‌بینی شده و حساب شده شیطان از روز نخست بوده است.

انصاری تصریح کرد: همواره نفس انسان تا پیش از آنکه برای هر امری تربیت شود، راحت‌طلب است و بی‌قید و بندی را دوست دارد و به همین دلیل برای پای گذاشتن در هر راهی باید نفس او تربیت شود و دشواری‌ها را به جان بخرد.

 وی اظهار کرد: در واقع گام برداشتن در مسیر عبودیت و انجام تکالیف عبادی که خداوند بر دوش آدمیان گذارده نیز زحمت دارد، از این‌رو کار شیطان در این‌باره آن است کارهایی که سنگینی و سختی دارد، در نظر انسان سنگین‌تر و سخت‌تر جلوه می‌دهد تا آدمی آن را کنار بگذارد و از انجامش دست بشوید.

این مفسر قرآن ادامه داد: به‌عنوان نمونه فردی که ساعت‌ها وقت خود را به بازی‌های کامپیوتری یا تماشای فیلم گذرانده، برای خواندن پنج دقیقه نمازی که معراج مؤمن است، برای راز و نیاز با معبود و معشوق ازلی و ابدی و تقرب به او و صفای روح خویش، احساس کسالت می‌کند.

شیطان با همکاری نفس نشاط، عبادت را از آدمی می‌ستاند

انصاری با بیان اینکه شیطان با همکاری نفس نشاط، عبادت را از آدمی می‌ستاند، افزود: تبعیت از شیطان الزاماً از جهل برنمی‌خیزد، بلكه گاهی آدمی با وجود یقین، قدم در راه شیطان می‌گذارد و به دنبال او می‌رود، به تعبیری نیز گاهی لغزیدن انسان از سر جهل و عدم قوه تمیز حق از باطل نیست، بلكه او می‌داند و نمی‌خواهد به علمش عمل كند.

وی تصریح کرد: قرآن كریم ریشه باطل‌گرایی و انكار حقی را كه پس از یقین رخ می‌دهد، ظلم و عُلو می‌داند و می‌فرماید: «وَ جَحَدُوا بِهَا وَ اسْتَیقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوّاً»؛ با آنكه دل‌هایشان بدان یقین داشت به سبب ظلم و تكبر آن را انكار كردند.

صاحب تفسیر مشکاة تأکید کرد: پس در چنین جایی، ریشه مشكل در جهل انسان و ضعف علمی او نیست، بلكه مشكل از ناتوانی و ضعف نفس او برمی‌خیزد و به همین سبب نیز روح و نفس چنین انسانی توان نه گفتن به شیطان را ندارد و شیطان از نقاط آسیبی که آدمی در وجود خود دارد برای ورود به او و دعوتش استفاده می‌کند.

انصاری تصریح کرد: در واقع شیطان دامگاه‌هایش را از امیال و کشش‌های آدمی انتخاب می‌کند که نمونه بارز آن، شهوت جنسی است که نه جوان و نه پیر، نه امیر، نه وزیر و نه زن و نه مرد می‌شناسد. این شهوت به تعبیر رسول اکرم(ص) «مَفْسَدَةٌ لِلْقُلوب»؛ تباه‌کننده جان‌های آدمیان است و به عبارتی نیز این شهوت آدمی را در فساد غوطه‌ور می‌سازد.

وی گفت: اما هنگامی‌که انسان در مسیر طاعت خداوند قرار گیرد و عابدانه بر آستان جانان سر نهد، اگر زیباترین ماه‌رویان نیز در برابرش صف کشند و زلیخاگونه خود را بیارایند، هرگز پا در این دام نمی‌نهد و یوسف‌وار، پاک‌دامنی پیشه می‌کند و می‌گوید: «مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ»؛ پناه بر خدا، او پروردگار من است، جایگاه مرا نیک گردانیده و قطعاً ستمکاران رستگار نمی‌شوند.