زیارتنامه حضرت معصومه(س) معادل بهشت است

آیت‌الله حسین غیب‌غلامی، استاد درس خارج حوزه علمیه در گفت‌وگو با ایکنا از قم، ضمن عرض تسلیت به‌ مناسبت فرارسیدن سالروز رحلت شهادت‌گونه حضرت معصومه(س) اظهار کرد: در کلام امامان معصوم(ع) پیش از ولادت امام موسی بن جعفر(ع) روایاتی در فضیلت و شرافت حضرت معصومه(س) و شهر قم بیان شده است و همچنین پس از ولادت امام موسی بن جعفر(ع)، از کلام خود ایشان و امام رضا(ع) بیانات مبسوطی مطرح شده است.

وی افزود: امام صادق(ع) پیش از ولادت حضرت معصومه(س) و حتی پیش از ولادت امام موسی کاظم(ع) درباره شهر قم و قبر مبارک حضرت معصومه(س) در آنجا فرمودند: «إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّهُ أَلَا إِنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِینَهُ أَلَا وَ إِنَّ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَرَماً وَ هُوَ الْکُوفَهُ أَلَا وَ إِنَّ قُمَّ الْکُوفَهُ الصَّغِیرَهُ أَلَا إِنَّ لِلْجَنَّهِ ثَمَانِیَهَ أَبْوَابٍ ثَلَاثَهٌ مِنْهَا إِلَى قُمَّ تُقْبَضُ فِیهَا امْرَأَهٌ مِنْ وُلْدِی اسْمُهَا فَاطِمَهُ بِنْتُ مُوسَى وَ تُدْخَلُ بِشَفَاعَتِهَا شِیعَتِی الْجَنَّهَ بِأَجْمَعِهِمْ؛ آگاه باشید که خدا حرمی دارد و آن مکه است و پیامبر خدا(ص) حرمی دارد و آن مدینه است و امیرالمؤمنین(ع) حرمی دارد و آن کوفه است. آگاه باشید که حرم من و فرزندان من بعد از من قم است. آگاه باشید که قم کوفه کوچک ماست. آگاه باشید که بهشت هشت در دارد، سه تای آن به سوی قم است. بانویی از فرزندان من به نام فاطمه دختر موسی در آنجا رحلت می‌کند که همه شیعیان ما با شفاعت او وارد بهشت می‌شوند.

شفاعت حضرت معصومه(س)

غیب‌غلامی با بیان اینکه زیارت حضرت معصومه(س) معادل بهشت است، تصریح کرد: این تعبیر، تعبیر بالایی است که با شفاعت حضرت معصومه(س)، تمام شیعیان وارد بهشت می‌شوند همانگونه که در این روایت عبارت «شِیعَتِی» و سپس برای تأکید بیشتر عبارت «بِأَجْمَعِهِمْ» آمده است یعنی در بین شیعیان هیچ‌کس باقی نمی‌ماند مگر اینکه به شفاعت حضرت معصومه(س) وارد بهشت می‌شود.

وی ادامه داد: «معصومه» اسمی بوده که امام رضا(ع) به عنوان امام معصوم برای خواهر خود تعیین کرده است و این موضوع دارای مفهوم بلندبالایی است که امام رضا(ع) با آن سیطره علمی و به‌عنوان عالم آل محمد(ص) خواهرش را به معصومه خطاب کرده با اینکه نام ایشان فاطمه است و بیانگر درجه رفیع حضرت معصومه(س) در معصومیت است. در روایت آمده است که  امام موسی بن جعفر(ع) فرمودند: «برای فاطمه من کفوی وجود ندارد» یعنی مشروط بوده ازدواج ایشان به بودن کفو و فاطمه معصومه(س) کفوی نداشته است.

غیب‌غلامی بیان کرد: امام جواد(ع) در فضیلت و شأن حضرت معصومه(س) فرمودند: «مَنْ زارَ قَبْرَ عَمَّتی بِقُمّ فَلَهُ الجَنَّه؛ کسی که قبر عمّه‌ام را در قم زیارت کند، بهشت برای اوست».این حدیث حکایت از این است که حضرت معصومه(س) دارای مقامات رفیعه‌ای است و شاید عمده‌ترین فرازهایی که می‌تواند این مقام و عظمت را برای این بانو بیان کند، فرازهایی از زیارتنامه ایشان است. این زیارتنامه از حضرت رضا(ع) از مرحوم مجلسی، از علی‌بن ابراهیم، از ابراهیم‌بن هاشم، از سعد اشعری برای فاطمه معصومه(س) بیان شده و این زیارتنامه منحصر به فرد است.

3 نسب الهی حضرت معصومه(س) در زیارتنامه ایشان

وی ادامه داد: در فرازی از این زیارتنامه آمده است: «َتَقَرَّبُ إِلَى اللهِ بِحُبِّکُمْ وَالْبَراءَهِ مِنْ أَعْدائِکُمْ»یعنی وقتی صحبت با خدا و انبیا در زیارتنامه تمام می‌شود، می‌رسد به اینکه به‌واسطه دوستی فاطمه معصومه(س) به خدا تقرب می‌جوییم که در این بخش از زیارتنامه تولی و تبری از نکات مهمی است که اشاره شده است. سه تعبیر در زیارتنامه بیان شده‌ است؛ تعبیر اول، أُخْتَ وَلِیِّ اللهِ، خواهر ولی خدا، تعبیر دوم، عَمَّهَ وَلِیِّ اللهِ، عمه ولی خدا و تعبیر سوم بِنْتَ وَلِیِّ اللهِ، دختر ولی خدا. این نسبت‌ها همگی مرتبط با خداوند است.

غیب‌‌غلامی با بیان اینکه در بخشی از این زیارتنامه آمده است:«یا فاطمه اشْفَعِی لِی فِی الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَکِ عِنْدَ اللَّهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ» اظهار کرد: در قابَ قَوسینِ اَوْ اَدنی، فاطمه معصومه(س) دارای شأنیت است و شأنیت ایشان به گونه‌ای است که «تُدْخَلُ بِشَفَاعَتِهَا شِیعَتِی الْجَنَّهَ بِأَجْمَعِهِمْ» و حکایت از عظمتی دارد که این بانو در این خانواده دارای چنین مقام و سجایایی از فضائل و مقارب است و کسانی که متوجه این الفاظ باشند را حیرت‌زده می‌کند.

وی با بیان اینکه در حدیث معراج خداوند به پیامبر(ص) عظمت این سرزمین را که نشان داد و حقایق را برای رسول خدا(ص) بیان کرد که درباره حضرت معصومه(س) چنین مقاماتی مطرح شده است، اظهار کرد: حضرت معصومه(س) در نزد ولی خدا و امام معصوم(ع) دارای چنین مقام و شأنیت بالایی بودند. حضرت معصومه(س) از نظر تقوایی و دیانت در بین بنی هاشم به عبادت زبانزد بوده‌اند درواقع ایشان با درگاه ربوبی مأنوس بودند، همانگونه که حضرت فاطمه زهرا(س) در محراب عبادت که می‌ایستادند قدم‌های ایشان از ایستادگی و خضوع در برابر پروردگار متورم می‌شد و فاطمه معصومه(س) نیز دارای چنین مقاماتی بوده که در مدتی که در قم بودند، در ستیه(مدرسه علمیه امروزی) در حالی که بیمار بوده و به تعبیری در مسیری که آمده دچار مسمومیت شده اما در عبادت و نیایش پروردگار کوتاهی نکردند.

«فَداها أبوها»، صرفاً رقت قلب پدر و فرزندی نیست

غیب‌غلامی بیان کرد: حضرت معصومه(س) سوق رفیعی از علم داشتند که درباره این موضوع، مرحوم مجلسی روایتی نقل می‌کند که جمعی از شیعیان آمدند تا پرسش‌های خود را از موسی بن جعفر(ع) بپرسند، آن روز ایشان در منزل نبودند و آنان پاسخ تمام سؤال‌هایشان را از حضرت معصومه(س) دریافت کردند، پس از دریافت پاسخ‌های خود، در مسیر  برگشت از منزل حضرت، امام هفتم، امام موسی کاظم(ع) شیعیان را زیارت می‌کنند، آنان پاسخ‌های حضرت معصومه(س) را به سمع و نظر پدر رساندند، حضرت(ع) پس از مشاهده پاسخ‌های فاطمه معصومه(س)، سه مرتبه فرمودند:«فداها ابوها؛ پدرش فدایش شود».

وی تصریح کرد: عده‌ای شاید بگویند این تعبیر امام کاظم(ع) رقت قلب پدر و فرزندی باشد اما اینگونه نیست. احساس نشاط و خوشحالی ایشان با مشاهده پاسخ‌های حضرت معصومه(س) برگرفته از پی بردن به جایگاه و مقام والای علمی حضرت(س) بود. این روایت حکایت از آن دارد که حضرت معصومه(س) از سمت امام موسی کاظم(ع) مأذون بوده تا پاسخ آنان را بدهند بنابراین علم حضرت معصومه(س) مانند اجداد ایشان که از وحی نازل می‌شده، علم ایشان هم علم لَدُنّی بوده است و علمی نبوده که از تعلیم گرفته شده باشد.

علاقه و دلتنگی برادر

غیب‌غلامی بیان کرد: در سال 201 پس از یک سال که امام رضا(ع) به دعوت مأمون در مرو ساکن می‌شود، در نامه‌ای از حضرت معصومه(س) دعوت می‌کنند که این دعوت، نهایت و شدت علاقه و دلتنگی برادر به خواهر را می‌رساند.حضرت معصومه(س) نیز دلتنگ برادر بود و پس از دعوت به همراه 400 نفر از اهل بیت(ع)، بنی‌هاشم و محارم ایشان، از مدینه به سمت خراسان حرکت کردند که نشان‌دهنده کرامت و مقام آن حضرت است. ایشان از مدینه تا ساوه 2ماه در مسیر بودند و در طول این مسیر، متوکل عباسی که نسبت به حضور حضرت و همرانشان در ساوه مطلع شد، عده‌ای از اراذل را برای ایجاد مزاحمت در مسیر کاروان فرستاد، در برخی نقل‌ها آمده است که این مزاحمت باعث کشته شدن 23 نفر می‌شود و حضرت هم دچار مسمومیت و یا به‌علت رنج سفر دچار مریضی شدند.

وی ادامه داد: در این شرایط، حضرت معصومه(س) از کاروان همراهش درباره فاصله ساوه تا قم پرسیدند، همراهان از پرسش ایشان تعجب کردند و از او علت را جویا شدند، حضرت معصومه(س) فرمودند: «شیعیان پدرم در قم هستند و مرا به آن‌جا برسانید».ایشان نسبت به دیدار شیعیان رقت قلبی داشتند و از این‌رو حرکت به سمت قم را که از ساوه 10 فرسخ فاصله داشت، آغاز کردند. خبر رسید به اشعریون و سعد اشعری که در قم بودند و آنان برای استقبال حضرت از قم به سمت ساوه حرکت کردند و موسی‌بن خزرج‌ بن سعد اشعری رکاب ناقه حضرت را گرفت و ایشان را به قم وارد کرد. نقل است که حضرت پس از وارد شدن به قم، به‎‌علت مریضی بعد از 17 روز رحلت کردند در منطقه‌ای مربوط به سعد اشعری به خاک سپرده شدند.

استاد خارج درس حوزه علمیه با بیان اینکه امروز بارگاه ملکوتی بانوی کرامت با این شکوه و عظمت سجده‌گاه بزرگانی از ملائک و علما شده است، اظهار کرد: در روایتی آمده است:«چندین نفر خدمت حضرت صادق(ع) رسیدند، حضرت از آنان پرسید: از کجا آمده‌اید؟گفتند: از ری.حضرت فرمود:مرحبا باخواننا من اهل قم. آنان گمان کردند که حضرت دچار خطا شدند و مجدداً تکرار کردند:یابن رسول الله! نحن من اهل ری.حضرت دوباره فرمود: مرحبا باخواننا من اهل قم.اگر قمی‌ها نبودند احکام جد من از بین می‌رفت و این‌ها احکام جد مرا حفظ کردند و نگذاشتند از بین برود.»

گفت‌وگو و تنظیم از محدثه نعیمی‌فرد