ضعف سینمای ایران در ادبیات عدالت ترمیمی
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: سینمای ما در ادبیات عدالت ترمیمی از حیث ادبیات علمی دانشگاهی و آکادمیک در ایران تکمیل نشده است ولی در اندیشه اسلامی ظرفیتهایی وجود دارد که ما بتوانیم در این ادبیات تولید فیلم کنیم.
به گزارش ایکنا از قم، حجتالاسلام والمسلمین احمد اولیایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در نشست تحلیل و بررسی فیلم «و عدالت برای همه» محصول سال 1979 در کشور آمریکا از سلسله نشستهای سینما اندیشه که شامگاه 16 اردیبهشتماه در سالن نمایش فیلم معاونت فضای مجازی، هنر و رسانه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد، در بیان نقد فیلم از لحاظ محتوایی گفت: باید نگاه کنیم فیلم از نظر محتوایی چه پیامی دارد، چه چیزی را میخواهد ثابت کند و چه ظرفیتی را برای ما ایجاد میکند؟
وی با بیان اینکه این فیلم درباره عدالت است و عدالت اجتماعی بهعنوان یک فضیلت انسانی اجتماعی در تمام دنیا در تمام حکومتها در تمام مکاتب فکری مورد توجه است، ادامه داد: عدالت اجتماعی موضوع بسیار جذاب برای کار هنری چه در برنامههای تلویزیونی چه در سینما و چه در تمام قالبهای هنری است و این میتواند موضوع به شدت جذابی باشد، چراکه فارغ از مکتب، ایدئولوژی، جامعه و جغرافیاست و همه انسانها به این موضوع علاقهمند هستند و اینگونه محتواها میتوانند همانند مسائل انسانی آغاز یک گفتوگو باشد.
بازیگری تضادهای مختلف در فیلم «وعدالت برای همه»
وی گفت: ما در تمام فیلم شاهد تضادهایی هستیم که آلپاچینو باید در بازی خود تضاد بین اخلاق و عدالت در تضاد بین فساد و عدالت در تضاد بین منافع شخصی و عدالت اجتماعی همه را در بازی خود نشان دهد و همچنین کارگردان به شکل بسیار رادیکال درصدد نقد سیستم قضایی آمریکاست.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد: البته شرایط زمینهای تولید این فیلم خیلی حائز اهمیت است، یعنی حد فاصل بین ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۰ یک زمینهای در ایالات متحده وجود دارد و ما آن را پیروزی جنبش سیاهپوستان میدانیم که بعد از سالها شاید در حدود صد سال مبارزه حقوقی موفق میشوند تا لایحه برابری سیاهپوست و سفیدپوست را در سال ۱۹۶۸ به تصویب برساند.
وی ادامه داد: کل فیلم درون سیستم قضایی اتفاق میافتد یعنی شما لوکیشن خیابان خانه و کلاً جامعه را کمتر میبینیم و سیستم قضایی که در این فیلم نشان داده میشود یک بروکراسیمداری محض را اشاره میکند، بهطوری که بروکراسی اداری در سیستم قضایی آمریکا در این فیلم بهعنوان یک مانع بزرگ نشان داده میشود.
اولیایی گفت: امروزه در عمده کشورهای جهان در ایران ما همین معضل را داریم که مقام معظم رهبری بارها فرمودند که ما باید وارد مرحله دولتسازی بشویم، چراکه ما در دولت مدرن زیست میکنیم. دولت مدرن یعنی مبتنی بر بروکراسی، مبتنی بر عقلانیت ابزاری و در زندگی مدرن، انسانها براساس منافعی که بهدست میآورند عقل خود را به کار میگیرند و این عقل ابزاری عقل بهمثابه ابزاری برای تأمین منفعت میشود و این عقلانیت ابزاری نیز در سیستم قضایی به تصویر کشیده میشود.
وی بیان کرد: در برخی از فیلمهای سیاه ما با فیلمهای سیاه آمریکایی تفاوتهایی وجود دارد. بازیگر در این فیلم با یک بازی بینظیر با یک کنشگریهای قشنگ درصدد این است که به مخاطب خود بفهماند اصلاح سیستم امکان دارد و امید را در فیلم تزریق میکند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اضافه کرد: یعنی به جای آنکه سیستم فاسد قضایی در ذهن شما و مخاطب بماند، اصلاح و امیدی در ذهنها خواهد ماند، اما در سیاهنماییهای برخی فیلمهای ایرانی کارگردان و تهیهکننده سیستم را فاسد نشان میدهد که یک نفر بیاید و اصلاحش کند و نیت کارگردان و تهیهکننده پررنگ کردن آن سیاهی بوده، ولی این فیلم با نقد سیستم قضایی آمریکا یک خوبی هم که دارد این است که یک سری عدالتهایی هم اجرا شده است و عدهای به حق و حقوق خودشان رسیدهاند.
اولیایی اضافه کرد: در تیتراژ به ذهن مخاطب القا میشود که این امکان هست که سیستم رو به بهبودی برود و این با تزریق این نگاه به مخاطب آمریکایی بد در ذهن نمیماند و ما در انتهای فیلم احساس میکنیم که با آمریکایی در چند سال آینده روبرو خواهیم شد که قویترین و پاکترین سیستم قضایی دنیا را دارد، اما ما در ایران برعکس عمل میکنیم.
معنای عدالت ترمیمی چیست؟
وی اظهار کرد: ما به جای عدالت کیفری باید به سمت عدالت ترمیمی برویم و عدالت ترمیم به چه معناست؟ در عدالت کیفری چه سؤالهایی مطرح میشود؟ سؤال این است که چه قوانینی شکسته شده؟ مجرم کیست؟ و مجرم چه مجازاتی باید ببیند؟ اما در عدالت ترمیمی سؤال نمیشود بلکه توضیحات سؤال میشود که چه کسی آسیب دیده؟ چند نفر دخیل بودند؟ در آسیب دیدن این شخص چه کسانی در این وضعیت سهیم بودند؟ چه نیازهایی باعث شده است که اینها به سمت این کار بروند؟ عدالت ترمیمی دنبال آن است که بخواهد بزه را از بین ببرد، بنابراین ما در ایران به سبب وجود اندیشه اسلامی این ظرفیت را داریم که متأسفانه به آنها پرداخته نمیشود.
اولیایی ادامه داد: سینمای ما در ادبیات عدالت ترمیمی از حیث ادبیات علمی دانشگاهی و آکادمیک در ایران تکمیل نشده است ولی در اندیشه اسلامی ظرفیتهایی وجود دارد که ما بتوانیم در این ادبیات تولید فیلم کنیم. امروزه فیلمهایی که در حوزه دادگاهی و حوزه حقوقی در ایران تولید و پخش شده اینها همگی در بحث عدالت حقوقی عدالت کیفری همچون فیلم «علف» یا فیلم «هیس دخترها فریاد نمیزنند» زیاد داریم که میخواهند سیستم را خشک نشان بدهند.
وی تصریح کرد: امروزه برخی از رویههایی که در دادگاه ایران وجود دارد مثل بحث مشاوره، بحث تغییر مجازاتها توسط قاضی مثل کتاب خواندن یا مانند اینها یا حتی ایجاد چرخه تقصیر ترک فعل چند سالی در ایران باب شده است. در پارادایم عدالت تربیتی اندیشه اسلامی، اندیشه دینی منطبق با حقوق اسلامی و علوم انسانی اسلامی است نه حقوق که از غرب وارد ایران شده باشد و بنابراین ما این ظرفیت را داریم که در این فضا تولید اندیشه کنیم. ما در اندیشه اسلامی، دینی و بومی خودمان حرف داریم یعنی مردمیسازی که مقام معظم رهبری تأکید میکنند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: برگزاری این سلسله جلسات برای این است که ببینیم ما ظرفیتهای اندیشهای و علم انسانی خودمان را چگونه میتوانیم از مسیر سینما و تولید آثار هنری به مخاطب منتقل کنیم و حداقل یک سری گرههای ذهنی ایجاد کنیم، حداقل پرسشهایی را خلق کنیم، چراکه این حلقه مفقوده فقط با گفتوگو ایجاد میشود، یعنی اندیشمندان باید بشینند و گفتوگو کنند تا این رابطه برقرار شود تا هنرمند با یک نگاه اندیشهای به سمت تولید حرکت کند.
انتهای پیام
