طراحی فضاهای شهری بدون درک نیازهای بانوان ناقص است
عضو هیئترئیسه شورای شهر اصفهان با تأکید بر لحاظکردن نگاه زنانه در طراحی فضاهای شهری گفت: بخش بزرگی از فضاسازی شهری هنوز از زاویه دید مردانه طراحی میشود و لازم است که امنیت، روشنایی، مبلمان شهری و فضاهای مادر و کودک با درک تجربه روزمره زنان در شهر شکل بگیرد.
طراحی مبلمان شهری و فضاسازی فقط به زیبایی و کارکرد عمومی محدود نمیشود، بلکه باید بازتابی از نیازهای تمامی گروههای جامعه، بهویژه بانوان باشد. شهر زمانی میتواند واقعاً «انسانمحور» باشد که فضاهای آن امنیت، آسایش، دسترسی و حس تعلق را برای زنان فراهم کند. توجه به جزئیاتی مانند محل استراحت، نورپردازی مناسب، مسیرهای ایمن، امکانات مادر و کودک و طراحی فضاهای اجتماعی، نقشی تعیینکننده در کیفیت حضور بانوان در شهر دارد. بر همین اساس، فرزانه کلاهدوزان، عضو هيئترئيسه و رئیس کمیسیون ویژه خانواده، بانوان و جوانان شورای اسلامی شهر اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا از اصفهان، به اهمیت و چگونگی طراحی مبلمان و فضاهای شهری با رویکرد جنسیتی و نقش آن در ارتقای زیست شهری زنان پرداخته است که متن آن را در ادامه میخوانیم.
ایکنا ـ آیا در شهری مانند اصفهان، مسیرهای پیادهروی، حملونقل عمومی و ایستگاهها برای رفتوآمد زنان باردار یا مادران دارای کالسکه مناسب است؟
این پرسش را باید با نگاهی دوگانه بررسی کرد. در شهر، گذرها و معابری وجود دارد که بخشی از آنها پیشتر ساخته شده و بخشی در حال طراحی برای آینده است. در قسمتهایی که به طراحیهای جدید و توسعههای آینده مربوط میشود، موضوعات مربوط به مادران باردار و استفاده از کالسکه جزو الزامات طراحی بهشمار میرود؛ همچنین در این طراحیها، مناسبسازی برای افراد دارای معلولیت نیز بهصورت جدی مدنظر قرار گرفته است و در طرحهای جدید لحاظ میشود؛ اما در بخشهایی از شهر که پیشتر ساخته شده و موجود است، گاهی این نوع مناسبسازیها بهطور کامل انجام نشده است.
در این زمینه، «کارگروه مناسبسازی» در معاونت شهرسازی فعال است و وظیفه پایش، بررسی و دستهبندی نقاط مختلف شهر را برعهده دارد. این کارگروه با استفاده از اطلاعات سامانه ۱۳۷ و گزارشهای مردمی، نقاط نیازمند بهبود را شناسایی میکند و آنها را در بودجههای مستمر شهرداری برای اصلاح و مناسبسازی قرار میدهد.
خوشبختانه اصفهان از شهرهای پیشرو در زمینه مناسبسازی فضاهای شهری بهشمار میرود و اقدامات زیادی در این زمینه انجام شده است. طبیعتاً وقتی پیادهروها برای تردد افراد دارای معلولیت مناسب شود، برای مادران دارای کالسکه نیز قابل استفاده خواهد بود.
در خصوص حملونقل عمومی نیز باید عرض کنم که در خریدهای اخیر اتوبوسها، این مسئله بهطور ویژه مورد توجه قرار گرفته است. در دو تا سه سال گذشته، اتوبوسهایی خریداری شدهاند که به سیستمهای ویژه برای استفاده معلولان و مادران دارای کالسکه مجهز هستند؛ البته نکتهای که وجود دارد، این است که هرچند بسیاری از اتوبوسها اکنون به این امکانات مجهزند، اما هنوز فرهنگ استفاده از این تجهیزات، چه در میان رانندگان و چه در میان مسافران، بهطور کامل نهادینه نشده است. این موضوع نیز در برنامههای آموزشی و فرهنگی ما قرار دارد تا انشاءالله به نقطه مطلوب خود برسیم.
ایکنا ـ در طراحی پارکها و فضاهای عمومی، چقدر به امنیت زنان در ساعات مختلف شبانهروز توجه شده است؟
در طراحیهای جدید میتوان این موضوع را در دو بخش بررسی کرد. بخش نخست مربوط به طراحی فضاهای سبز، پارکها و بوستانهایی است که در حال حاضر در مرحله طراحی و آمادهسازی هستند. در این طرحها، بهطور جدی به این نکته توجه میشود که هیچ فضای بیدفاع شهری ایجاد نشود؛ زیرا یکی از نکات مهم در طراحی شهری، پیشگیری از شکلگیری چنین فضاهایی است.
در بخش دوم، بخشی از فضاهای بیدفاع شهری موجود نیز شناسایی شده که برای آنها نیز کارگروه ویژهای تشکیل شده است. این کارگروه بهصورت مستمر وضعیت این فضاها را پایش و بررسی میکند. پس از انجام پایش، این فضاها براساس میزان اهمیت و اولویت، درجهبندی و موارد دارای اولویت زیاد در بودجه سالانه شهرداری لحاظ میشود. خوشبختانه با اجرای این روند، تاکنون تعداد فضاهای بیدفاع شهری بهصورت قابل توجهی کاهش یافته است.
ایکنا ـ نبود روشنایی کافی یا دوربینهای امنیتی در فضاهای شهری چه تأثیری بر حضور زنان، بهویژه مادران جوان دارد؟
موضوع روشنایی کافی و استفاده از دوربینهای امنیتی در فضاهای شهری از عوامل بسیار مؤثر در ارتقای امنیت شهروندان، بهویژه بانوان و مادران بهشمار میرود. اینکه بانویی بتواند با احساس امنیت در سطح شهر تردد کند، نکتهای بسیار مهم است که همواره مورد توجه دستگاههای گوناگون قرار دارد و یکی از شاخصهای مهم امنیت شهری است. این شاخصها در طراحی معابر جدید بهطور کامل مورد توجه قرار میگیرد. در بخشهایی از شهر که پیشتر طراحی شده نیز هرجا شهروندان گزارشی مبنی بر کمبود روشنایی یا نیاز به نصب دوربین نظارتی ارائه دهند، موضوع بررسی و حتماً پیگیری میشود تا خواسته آنها پاسخ داده شود.
در این زمینه، معاونت حملونقل و ترافیک جلسات مستمری با نهادهای متولی، از جمله پلیس و نیروی انتظامی برگزار میکند تا نقاط بیدفاع شهری شناسایی و روشنایی و نظارت مورد نیاز در آنها تأمین شود؛ حتی در بعضی موارد، شخصاً گزارشهایی از شهروندان دریافت کردهام که در بازدیدهای میدانی کمیتههای نظارتی، مشکلات مربوط به کمبود روشنایی در نقطهای خاص مطرح شده است. این موارد بهصورت موردی پیگیری و خوشبختانه برطرف شدهاند. این موضوع از جمله اولویتهای اصلی شورای شهر نیز هست؛ چراکه معمولاً این نوع مشکلات با اقدامات ساده و سریع قابل حل است و به همین دلیل در کوتاهمدت میتوان آنها را رفع کرد.
ایکنا ـ به نظر شما، آیا زنان احساس میکنند که میتوانند بدون مزاحمت یا نگاه قضاوتگرانه در فضاهای عمومی وقت بگذرانند؟
فضاهای عمومی شهری بهگونهای طراحی شده که قابلیت استفاده برای مردان و زنان را بهصورت برابر فراهم کند. در صورتی که این فضاها از نور و امکانات کافی برخوردار باشد، معمولاً هیچ مشکلی در استفاده همگانی از آنها وجود ندارد.
علاوه بر فضاهای عمومی، فضاهای اختصاصی ویژه بانوان نیز در سطح شهر تدارک دیده شده است؛ برای نمونه، ایستگاههای ورزشی بانوان که در ساعات صبح در نقاط گوناگون شهر فعال هستند، محیطی مناسب برای فعالیتهای بدنی و ورزشی بانوان فراهم کردهاند. در کنار این فضاها، آقایان نیز از امکانات مشابه بهرهمند میشوند. از دیگر فضاهای اختصاصی میتوان به باغهای بانوان اشاره کرد که با هدف ایجاد محیطی شاداب و بانشاط برای بانوان شهر راهاندازی شدهاند.
این باغها سالهاست که فعالاند و با استقبال گستردهای از سوی بانوان روبهرو شدهاند؛ البته بهمنظور ارتقای کیفیت خدمات، تعدادی از این باغها نیازمند بروزرسانی بودند. بهطور مشخص، باغ بانوان «پردیس» که نخستین باغ بانوان شهر است، در یک سال گذشته بهمنظور بازسازی و نوسازی تعطیل بوده و انشاءالله تا یکی دو ماه آینده مجدداً به چرخه بهرهبرداری بازخواهد گشت؛ همچنین باغ بانوان «صدف» در منطقه 6 برای استفاده بانوان به چرخه بازگردانده شده است. باغ بانوان «طلوع» در منطقه 10 نیز در حال حاضر در فاز توسعه قرار دارد و انشاءالله در آیندهای نزدیک، در فضایی بزرگتر و با امکانات بیشتر به بانوان شهر خدماترسانی خواهد کرد. فضای فعلی این باغ نیز تاکنون بهروزرسانی شده و شرایط مناسبی برای استفاده فراهم آمده است.
ورزشگاههایی نیز در مناطق گوناگون شهر در طول سالهای گذشته ساخته شده و روند ساخت آنها همچنان ادامه دارد. این ورزشگاهها با هدف استفاده برابر برای بانوان و آقایان طراحی شده و در بسیاری از آنها فضاهای ورزشی مجزا برای هر دو گروه در نظر گرفته شده است. این مجموعهها در دل مناطق و محلات شهر شکل گرفته و در راستای تحقق عدالت ورزشی و اجتماعی، برای عموم شهروندان قابل استفاده است.
ایکنا ـ آیا مبلمان شهری (نیمکتها، ایستگاهها و سرویسهای بهداشتی) متناسب با نیاز زنان، بهویژه در دوران بارداری یا همراه فرزند خردسال طراحی شده است؟
مبلمان، یکی از المانهای مهم شهری بهشمار میرود که در سالهای اخیر توجه ویژهای به آن شده است. در همین راستا، جشنوارهای با هدف طراحی مبلمان شهری با رویکرد «شهر زندگی» برگزار شد. این جشنواره و مسابقه طراحی را سازمان زیباسازی اجرا کرد و ایدههای برتر پس از بررسی انتخاب شدند که انشاءالله بهزودی در سطح شهر بهکار گرفته خواهند شد؛ البته مدلهایی که بهطور خاص برای مادران باردار طراحی شده باشد، هنوز وارد مرحله اجرایی نشده؛ اما این موضوع از دغدغههای جدی و بجای مدیریت شهری است و قطعاً پیگیری خواهد شد؛ همچنین باید اشاره کنم که در طول دو سال گذشته، در پارکها و بوستانهای شهر، مبلمانهای شهری با رویکرد خانوادهمحور و بازیمحور طراحی و اجرا شده که در حال حاضر نیز مورد استفاده شهروندان قرار دارد.
ایکنا ـ در مراکز خرید، پارکها و اماکن پرتردد، فضای مناسبی برای تغذیه یا تعویض کودک وجود دارد؟
منظور ما از «فضای مناسب» در این حوزه، همان اتاقهای مادر و کودک است. اتاقهای مادر و کودک فضاهایی است که نیازهای مادران دارای نوزاد را بهصورت حداقلی تا حداکثری برآورده میکند. از آنجا که اصفهان «شهر دوستدار کودک» شناخته میشود، تمرکز ویژهای بر ایجاد این فضاها وجود دارد و جلسات متعددی در این زمینه برگزار شده است.
در حال حاضر، اتاق مادر و کودک در پایانههای مسافربری نیز جانمایی شده؛ همچنین در نقاط دیگری مانند میدان امام، گذر فرهنگی چهارباغ و باغ غدیر نیز جانماییهایی انجام شده است. در باغ غدیر، این پروژه در مرحله طراحی قرار دارد و انشاءالله پس از تکمیل طراحی، مراحل ساخت آن نیز اجرا خواهد شد.
با توجه به اینکه این فضاها یکی از نیازهای روزمره و ضروری همه مادران است، اجرای آنها بهصورت مرحلهبهمرحله در دستور کار قرار دارد. پس از طراحی و تحویل این سه اتاق مادر و کودک اولیه، سایر مناطق نیز مورد پایش قرار خواهد گرفت و براساس نتایج، دبیرخانه «شهر دوستدار کودک» جانماییهای جدید انجام میدهد.
همچنین لازم به ذکر است که در فرآیند بازسازی سرویسهای بهداشتی عمومی که واحد نگهداری و تعمیرات معاونت خدمات شهری آن را انجام میدهد، بر این نکته تأکید شده است که در هر بازسازی، علاوه بر بروزرسانی امکانات، حتماً یک روشویی کودک و یک میز تعویض پوشک نوزاد نیز در نظر گرفته شود. خوشبختانه این اقدام بهتدریج در حال اجراست و بسیاری از بوستانها و سرویسهای عمومی در سطح شهر در حال بروزرسانی براساس این رویکرد است.
ایکنا ـ آیا در فضاهای شهری مانند کتابخانهها، فرهنگسراها و ورزشگاههای محلی، برنامههایی متناسب با مادران یا زنان دارای کودک طراحی شده است؟
بیشتر فرهنگسراها دارای فضاهای بازی کودک هستند. بخشی از این فضاها به بازسازی و بازطراحی نیاز داشتند که این اقدامات انجام شده و بهصورت مستمر نیز در حال انجام است. با توجه به اینکه بخش عمده مخاطبان فرهنگسراها بانوان ساکن مناطق و محلات شهری هستند، تأمین فضاهای بازی برای کودکان آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است. بر همین اساس، نیازهای بانوان و مادران در طراحی و بازطراحی فضاهای بازی فرهنگسراها مورد توجه قرار گرفته است. در ماههای گذشته نیز تعداد قابل توجهی از فضاهای بازی در فرهنگسراها بازطراحی و بهروزرسانی شدند و این روند به شکل مستمر ادامه دارد.
ایکنا ـ نقش شوراهای شهر و شهرداریها در توجه به نیازهای جنسیتی در طراحی شهری چقدر پررنگ است؟
در خصوص نقش شوراها و شهرداری، بهویژه شورای شهر در توجه به نیازهای جنسیتی، باید عرض کنم که این موضوع از اهمیت بسیاری برخوردار است. در جایگاه یک بانوی عضو شورا بهخوبی احساس کردهام که در بسیاری از مواقع، طرحها و طراحیهای شهری با رویکردی مردانه انجام میشود. حضور زنان در جلسات تصمیمگیری این امکان را فراهم میکند تا نگاه مادرانه و زنانه نیز در طراحی فضاهای شهری مورد توجه قرار گیرد. بهویژه در طراحی فضاهای عمومی و بوستانها، وقتی از زاویه نگاه یک مادر به موضوع نگاه کنیم، نیازها و اولویتها شکل دیگری پیدا میکند. من همواره تلاش کردهام در جلسات سیاستگذاری و طراحی شهری، از همین دریچه به موضوعات بنگرم و دیدگاههای مادرانه را مطرح کنم.
در بسیاری از جلسات، زمانی که درباره وسعت یا ضرورت بعضی از فضاها بحث شده، برخی دوستان ضرورت آن را مورد سؤال قرار دادهاند. من نیز در پاسخ تأکید کردهام که دلیل پافشاری من بر این موضوع ساده است: من یک مادرم و از دید یک مادر، نخستین اولویت در فضای شهری آن است که شرایطی فراهم شود تا او بتواند با آرامش و آسودگی به کودک یا نوزاد خود رسیدگی کند.
انتهای پیام
