وابستگی کودک به فضای مجازی در آینده ماندگار می‌شود

رسالت رسانه‌های متعهد، ارتقای سواد رسانه‌ای در جامعه و صیانت از هویت دیجیتال نسل آینده در جامعه است، جامعه‌ای که بنیان آن بر خانواده استوار می‌شود. خانواده، نخستین مدرسه تربیت و زیربنای خودسازی انسان است و هرگونه بروز اختلال در این نهاد، پیامد‌های گسترده‌ای بر سلامت اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.

بی‌سوادی رسانه‌ای در خانواده‌ها می‌تواند زمینه‌ساز بحران‌های هویتی در نسل جدید شود. کودکانی که بدون هدایت و چارچوب وارد فضای مجازی می‌شوند، در معرض اعتیاد رفتاری، اختلال هیجانی و بحران هویت دیجیتال قرار می‌گیرند. خبرگزاری ایکنا، بنابر رسالت رسانه‌ای خویش در تبیین مسائل فرهنگی و تربیتی، با توجه به ضرورت پرداختن به این موضوع، سلسله گفت‌و‌گو‌هایی را با کارشناسان روانشناسی، جامعه‌شناسی و تعلیم و تربیت آغاز کرده است. این مجموعه با عنوان «نجات هویت دیجیتال با سواد رسانه‌ای» تلاش دارد ابعاد مختلف این چالش را بررسی کند و راهکار‌هایی علمی و کاربردی برای خانواده‌ها، مدارس و سیاست‌گذاران ارائه دهد تا مسیر تربیت نسل آینده روشن‌تر و ایمن‌تر شود.

پنجمین شماره از این پرونده خبری و گفت‌وگو با احمد ترابی، روان‌شناس بالینی را باهم می‌خوانیم:

وابستگی کودک به فضای مجازی ممکن است در آینده ادامه پیدا کند، به‌ویژه اگر الگوی استفاده او از سنین پایین شکل گرفته باشد و با عادت‌های ذهنی، هیجانی و رفتاری تثبیت‌شده همراه شده باشد.

مغز کودک هنوز در حال رشد است و سیستم‌های پاداش، توجه و خودکنترلی کامل نشده‌اند. استفاده افراطی از فضای مجازی باعث تقویت مسیر‌های عصبی وابسته به پاداش سریع (دوپامین) می‌شود.

بیشتر بخوانید:

• علائم اعتیاد کودکان به فضای مجازی را بشناسیم
• مبنای پیشگیری از اعتیاد کودک به فضای مجازی
• 6راهکار برای اصلاح تغذیه کودکان وابسته به موبایل

در صورت عدم مداخله والدین و نبود جایگزین‌های واقعی و جذاب، این وابستگی می‌تواند به الگوی رفتاری تثبیت‌شده تبدیل و به نوجوانی و حتی بزرگسالی منتقل شود.

بنابراین، وابستگی کودک به فضای مجازی ممکن است ماندگار باشد، اما با مداخلات روان‌شناختی به‌موقع می‌توان شدت و پیامد‌های آن را کاهش داد.

با ورود کودک به نوجوانی، وابستگی به فضای مجازی معمولاً به شکل‌های پیچیده‌تر و با پیامد‌های اجتماعی و عاطفی بیشتر بروز پیدا می‌کند:

۱. تداوم استفاده افراطی: نوجوان ممکن است ساعات بیشتری را صرف شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین یا ویدیو‌های دیجیتال کند، حتی با وجود آگاهی از پیامد‌های منفی.

۲. وابستگی هیجانی و نیاز به تأیید: نوجوانان به لایک، فالوور و بازخورد آنلاین حساس می‌شوند. این نیاز به تأیید مجازی می‌تواند تأثیر منفی بر عزت‌ نفس و هویت واقعی داشته باشد.

۳. تضعیف مهارت‌های اجتماعی واقعی: ترجیح تعامل آنلاین به‌جای ارتباط چهره‌به‌چهره می‌تواند موجب انزوا، اضطراب اجتماعی و ضعف در حل تعارضات بین فردی شود.

۴. ریسک‌های رفتاری و تحصیلی: وابستگی شدید به فضای مجازی ممکن است منجر به کاهش تمرکز، افت تحصیلی، بی‌خوابی، پرخوری یا بی‌نظمی در فعالیت‌های روزمره شود.

۵. تشدید رفتار‌های اعتیادگونه: با رشد مغز نوجوان، سیستم پاداش همچنان حساس است؛ بنابراین وابستگی می‌تواند به شکل اعتیاد رفتاری شدیدتر ادامه یابد، مشابه اعتیاد به بازی، قمار یا مصرف مواد.