حضرت زینب(س) عقلانیت مقاومت را نهادینه کرد

سالروز وفات حضرت زینب کبری(س) یادآور فقدان شخصیتی است که اگرچه در ظاهر در سایه واقعه عاشورا قرار گرفته، اما در حقیقت، بدون نقش بی‌بدیل او، عاشورا به یک حادثه محدود تاریخی تقلیل می‌یافت. تاریخ تشیع، حضرت زینب(س) را نه فقط به‌عنوان خواهر امام حسین(ع)، بلکه به‌مثابه کنشگری آگاه، مفسری ژرف‌نگر و زنی مسئول در برابر سرنوشت امت اسلامی می‌شناسد.

حضرت زینب(س) در نقطه‌ای ایستاد که بسیاری از انسان‌ها فرو می‌ریزند؛ جایی میان داغ، اسارت، تحقیر و تهدید. اما او از دل این ویرانی، زبان حقیقت را ساخت و روایت مظلوم را به سلاحی علیه سلطه تبدیل کرد. برای واکاوی ابعاد معرفتی، اجتماعی و تاریخی شخصیت حضرت زینب(س)، خبرنگار ایکنا از فارس با محمدحسین رستگار، پژوهشگر دینی و مدرس تاریخ و اندیشه اسلامی گفت‌وگو کرده‌ است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم:

حضرت زینب(س)؛ عبور از عاطفه به سطح مسئولیت تمدنی

رستگار در آغاز این گفت‌وگو با اشاره به شرایط پس از عاشورا گفت: حضرت زینب(س) در وضعیتی قرار گرفت که از منظر انسانی، نهایت فشار روانی و عاطفی را تجربه می‌کرد، اما عظمت شخصیت او در این است که اجازه نداد عاطفه، عقلانیت و مسئولیت تاریخی‌اش را از کار بیندازد.

وی افزود: حضرت زینب(س) به‌خوبی درک کرد که مرحله خون به پایان رسیده و مرحله پیام آغاز شده است. اگر امام حسین(ع) با شهادت، وجدان تاریخ را بیدار کرد، حضرت زینب(س) این بیداری را به آگاهی جمعی تبدیل کرد.

«ما رأیتُ إلا جمیلاً»؛ تفسیر الهی از رنج تاریخی

این پژوهشگر دینی با اشاره به جمله ماندگار حضرت زینب(س) در برابر ابن‌ زیاد اظهار کرد: این جمله، یک واکنش احساسی یا شاعرانه نیست؛ بلکه بیانیه‌ای معرفتی است. حضرت زینب(س) در اوج فاجعه، با نگاهی توحیدی، واقعه عاشورا را از سطح شکست ظاهری به سطح پیروزی معنوی ارتقا می‌دهد.

رستگار ادامه داد: در این جمله، نوعی بازتعریف قدرت رخ می‌دهد. قدرت از آنِ کسی نیست که شمشیر و تخت دارد، بلکه متعلق به کسی است که در مسیر حق ایستاده، حتی اگر اسیر باشد.

خطبه‌های زینبی؛ نقطه شکست روایت رسمی قدرت

وی با تأکید بر نقش خطبه‌های حضرت زینب(س) در کوفه و شام تصریح کرد: خطبه‌های حضرت زینب(س) را باید نخستین «بیانیه‌های ضدتحریف» در تاریخ اسلام دانست. آن حضرت با زبان قرآن، منطق دین و شناخت دقیق از افکار عمومی، روایت جعلی امویان را فرو ریخت.

این مدرس دانشگاه افزود: حضرت زینب(س) نه با فریاد، بلکه با استدلال سخن گفت. او قدرت را در برابر مردم محاکمه کرد و کاری کرد که دستگاه خلافت، از موضع پیروزی به موضع دفاع کشیده شود.

حضرت زینب(س) و بازتعریف جایگاه زن در جامعه دینی

رستگار در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به الگوی زن در سیره حضرت زینب(س) گفت: حضرت زینب کبری(س) تصویری متفاوت از زن مسلمان ارائه می‌دهد؛ زنی که هم عمیقاً دیندار است و هم به‌شدت آگاه نسبت به تحولات اجتماعی و سیاسی زمانه خود.

وی تصریح کرد: حضرت زینب(س) نشان داد که زن می‌تواند بدون عبور از مرزهای عفاف و معنویت، در حساس‌ترین عرصه‌های اجتماعی اثرگذار باشد و حتی مسیر تاریخ را تغییر دهد.

عقلانیت زینبی؛ پیوند صبر، شجاعت و روشنگری

این پژوهشگر دینی با بیان اینکه صبر حضرت زینب(س) صبر منفعلانه نیست، گفت: صبر زینبی، صبری فعال، آگاهانه و مبتنی بر کنش است. او صبر کرد تا بتواند سخن بگوید، روشنگری کند و حقیقت را زنده نگه دارد.

رستگار تصریح کرد: در مکتب حضرت زینب(س)، صبر به معنای سکوت نیست؛ بلکه به معنای ایستادگی هوشمندانه در برابر ظلم است.

پیام امروز حضرت زینب(س)؛ مسئولیت در برابر تحریف

وی با اشاره به کارکرد امروز سیره حضرت زینب(س) گفت: مهم‌ترین پیام حضرت زینب کبری(س) برای امروز ما، حساسیت نسبت به تحریف حقیقت است. جامعه‌ای که زینبی می‌اندیشد، نمی‌تواند نسبت به وارونه‌نمایی واقعیت‌ها بی‌تفاوت باشد.

رستگار تأکید کرد: اگر عاشورا زنده مانده، به‌دلیل پیوند خون امام حسین(ع) و زبان حضرت زینب(س) است؛ پیوندی که نشان می‌دهد حقیقت، بدون روایت، در تاریخ ماندگار نمی‌شود.

وی یادآور شد: حضرت زینب کبری(س) با عقلانیت، شجاعت و ایمان خود، تاریخ را از خاموشی نجات داد. آن حضرت نه‌تنها پیام‌آور عاشورا، بلکه معمار گفتمان مقاومت و روشنگری در برابر سلطه و تحریف است؛ الگویی که امروز نیز می‌تواند چراغ راه جامعه‌ای باشد که در جست‌وجوی حقیقت، عدالت و آگاهی است.