یادداشت
درسهایی که میتوان از حضرت زینب(س) آموخت
ایمان و تقوا، ثبات قدم و جانفشانی در راه هدف، وفاداری به ولایت الهی، امانتداری، صبر و شکیبایی، دانش و هوشمندی، عبادت و تهجد، هدایتگری، شجاعت و تدبیر، دفاع از ارزشهای اسلامی و سلوک معنوی از جمله شاخصهای حضرت زینب(س) است که میتوان از آن در زندگی فردی و اجتماعی الگوبرداری کرد.
به قلم حجتالاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلواستاد حوزه و مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه
جایگاه حضرت زینب(س) در فرهنگ شیعه در ردیف و رتبه بسیار بالایی قرار دارد، شاید بتوان گفت در ردیف بعد از ائمه(ع) است؛ خدماتی که این بانوی بزرگ انجام داد برای دین حیاتبخش و نقطه عطفی در فرهنگ اسلام بهشمار میرود.
علم لدنی حضرت زینب(س)
حضرت سجاد(ع) خطاب به عمه خود فرمود: «اَنْتِ بِحَمدِ اللّهِ عالِمَةٌ غَیرَ مُعَلَّمَة وَ فَهِمَةٌ غَیرَ مُفَهَّمَة؛ تو عالمی هستی که معلم ندیدهای و دانایی هستی با آموختن عالم نشدهای»؛ درواقع بهترین دلیل و شاهد بر عظمت مقام حضرت زینب(س) است، زیرا در سخن امام معصوم نه اغراق و مبالغه امکان دارد و نه تعارف ظاهری. بنابراین، این کلام امام سجاد(ع) بیانگر جایگاه والا و ارجمند حضرت زینب(س) است، میتوان گفت مرتبه معنوی آن حضرت برتر از علماست چون علما در راه علم کوشش کردهاند، اما این بانو مکتب نرفته مسئلهآموز و الگو برای علما و دانشمندان بوده است، اما دلیل روایی و مانند آن در دست نیست که برتری مقام زینب(س) بر انبیا(ع) را ثابت کند.
این سخن بیانگر آن است که حضرت زینب(س) دارای علم لدنی(خدادادی و غیراکتسابی) بوده و بدون اینکه علم را از کسی آموخته باشد، از چشمه جوشان وجودش میجوشید. امام حسین(ع) درباره حضرت زینب(س) میفرماید: «به درستی که تو در حقیقت از درخت نبوت و از معدن رسالت هستی»؛ یعنی گفتار و روش و منش تو، از مرکز نبوت و مخزن رسالت پیامبر اسلام(ص) نشئت میگیرد.
در فرهنگ اسلامی، زندگی شخصی هر کسی تابع میزان خداگونه بودن اوست، یعنی هر اندازه انسان بتواند در پناه ایمان به پروردگار بزرگ، کارهای شایسته و مخلصانه انجام بدهد، همان مقدار، صفات خداوند در او متجلی میشود و به پیشگاه حضرت آفریدگار تقرب مییابد. امام حسین(ع) که خود معصوم و واسطه فیض الهى است و مقام بالایی دارد، هنگام وداع آخر به خواهرش زینب کبری(س) فرمود: «یا اُختاه لا تَنْسِینی فِی نافِلَةَ اللَّیْل؛ خواهرم، در نماز شب مرا فراموش نکن.»
امام زینالعابدین(ع) که در طول اسارت فداکاریهای حضرت زینب(س) را بارها مشاهده کرده بود درباره ایشان میفرماید: «عمهام، زینب(س) در مدت اسارت، غذایى را که به عنوان سهمیه و جیره میدادند بین کودکان تقسیم مىکرد زیرا در شبانهروز به هر یک از ما یک قرص نان مىدادند. او سختىها و تازیانهها را به جان خود مىخرید و نمىگذاشت بر بازوى کودکان اصابت کند.
مقام حضرت زینب(س) در کلام اهل بیت(ع)
در روایتی از حضرت زینالعابدین(ع) که گویای جایگاه رفیع ایشان است، آمده است: «عمتی زینَب ما تَرکت تَهجدَها طولَ دَهرها حتّی لیلة حادی عشر من المُحَّرم؛ عمه جانم زینب در طول زندگیاش نماز شبش را ترک نکرد؛ حتی شب یازدهم محرم»؛ در شب یازدهم محرم، علیرغم آن همه خستگى و فرسودگى و مشاهده آن همه آلام روحى، نماز شب خود را خواند. امام سجاد(ع) فرمود: «عمهام، زینب(س) در مسیر کوفه تا شام تمام نمازهاى واجب و مستحب را اقامه مىکرد و در برخی منازل به سبب گرسنگی و ضعفی که بر وی عارض شده بود، نماز را نشسته خواند.»
امام سجاد(ع) در روایتی دیگر در بیان جایگاه حضرت زینب(س) میفرماید: «خدا حق عمهام زینب را بر ما و شیعیان ما حلال بگرداند.» فاطمه دختر امام حسین(ع) میگوید: «عمهام زینب در آن شب (شب عاشورا) در محراب عبادتش ایستاده دعا میخواند و به خدا استغاثه میکرد، آن شب دیدگان هیچ یک از ما به خواب نرفت و آه و ناله ما فرو ننشست.» در روایت دیگری درباره حضرت(س) فرمود: «ای عمه خدا را شکر که تو دانشمندی هستی که بدون استاد به این مقام نائل شدی و تو فهمیدهای هستی که به ذات خود در این فضل برتری داری.»
از سخنان حضرت زینب(س) در طول مسافرت کربلا، کوفه و شام، خطبهها و سخنرانىهایى که در فرصتهاى مختلف در برابر ستمکاران و طاغیان آن زمان و مردم دیگر ایراد فرمود، بهخوبى معلوم مىشود که مراتب علم، دانش و کمال آن بانوى بزرگوار از راه تحصیل و تعلیم و اکتسابى نبوده است، از طرفی میدانیم که برترین درجه علم، علمى است که از ذات الهى به انسان افاضه مىشود که به تعبیر قرآن مجید، علم «لَدُنّى» است: «وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا؛ علم فراوانى از نزد خود به او (حضرت خضر) آموختیم.» (سوره کهف/ آیه 65)
درباره حضرت زینب کبرى(س) باید گفت علاوهبر اینکه ایشان بانویى سرشار از بینش و بصیرت بود، به شهادت امام سجاد(ع) ایشان «علم لَدُنّى» را داشت، چراکه خطاب به عمهاش فرمود: «أنْتِ بِحَمْدِاللَّه عالِمَةٌ غَیْرُ مُعَلَّمَةٍ و فَهِمَةٌ غَیْرُ مُفَهَّمَة؛ به حمدالله تو دانشمند معلمندیده و فهمیدهاى فهم نیاموخته هستى» و این سخن امام سجاد(ع) در تأیید مقام علمی عمه بزرگوارش حضرت زینب(س) بود.
امام صادق(ع) نیز در تبیین جایگاه حضرت زینب(س) فرموده است: «اگر کسی بر مصیبت عمهام زینب که با برادر شریک بودند گریه کند و تشکیل مجالس ذکر ما بدهد یا بشنود و گریان شود اگر به قدر بال مگس چشمش در این مصیبتتر شود خداوند او را بیامرزد، این است ثواب و اجر گریهکنندگان بر مصیبت حضرت زینب(س).» در روایتی آمده است: «شخصی از امام صادق(ع) سؤال کرد: آیا پیامبر(ص) چنین فرموده است: همانا فاطمه پاکدامن است پس خداوند ذریه او را بر آتش جهنم حرام کرده است؟ حضرت در پاسخ میفرماید: بلی مقصود پیامبر(ص)، حسن، حسین، زینب و ام کلثوم(ع) بوده است.»
قرآن کریم در سوره مبارکه عصر میفرماید: «وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ؛ سوگند به عصر (غلبه حق بر باطل) كه واقعاً انسان دستخوش زيان است مگر كسانى كه گرويده و كارهاى شايسته كرده و همديگر را به حق سفارش و به شكيبايى توصيه كرده اند.» همچنین، در سوره مبارکه حجرات آیه 13 نیز میفرماید: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ؛ اى مردم ما شما را از مرد و زنى آفريديم و شما را ملت ملت و قبيله قبيله گردانيديم تا با يكديگر شناسايى متقابل حاصل كنيد در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست بى ترديد خداوند داناى آگاه است.»
برتری شخصیت حضرت زینب(س) نزد خدا
۱. محبوب رسول خدا(ص): نقل است وقتی حضرت زینب(س) چشم به جهان گشود، پیامبر اکرم(ص) در مسافرت تشریف داشتند. امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) برای مراسم نامگذاری صبر کردند تا آن حضرت برگشت، او را به تولد دخترشان مژده دادند، پیامبر خدا در نخستین فرصت به خانه آنان رفت و نوزاد را بغل کرد و گونههایش را بوسید و نامش را زینب یعنی زینت پدر گذاشت.
۲. فرزند دو انسان برتر: حضرت زینب(س) علاوه بر اینکه جدش رسولالله و جدهاش حضرت خدیجه کبری(س) همسر پیامبر(ص) و نخستین زن مسلمان و یکی از برترین زنان عالم است. در کانون پرفضیلت بهترین خانواده تربیت یافت. پدرش، امام علی(س) پسرعمو و جانشین به حق رسولالله است. همان کسی که آن حضرت دربارهاش به حضرت فاطمه(س) فرمود: «دخترم مطمئن باش تو را به ازدواج کسی درمیآورم که بهترین فرد امت من است زیرا او از همه، عالِمتر و بردبارتر است و نخستین مسلمان بهشمار میآید.» مادر گرامی حضرت زینب(س) نیز حضرت فاطمه زهرا(س) است که پیامبر خدا(ص) دربارهاش فرمود: «فاطمه، سرآمد همه بانوان جهان است.»
۳. خواهر دو پیشوای معصوم (امام حسن(ع) و امام حسین(ع)) و نیز علمدار باوفای کربلا عباس(ع) است؛ علاوه بر این، او عمه دیگر امامان معصوم(ع) و محبوب تمام آنان بهشمار میآید.
۴. شخصیت علمی والا: نقل است یک سال پس از اقامت حضرت علی(ع) و خانواده گرامی ایشان در کوفه، گروهی از بانوان خردمند آنجا، شوهرانشان را به محضر مبارک امام علی(ع) فرستادند و پیغام دادند: ما شنیدهایم زینب(س) نیز مانند مادر بزرگوارش حضرت فاطمه(س) فضل و دانش بسیار دارد، اگر اجازه بدهید ما از محضر پربرکتش بهره ببریم. امام(ع) با این پیشنهاد موافقت کرد و حضرت زینب(س) برایشان کلاس تفسیر قرآن کریم تشکیل داد.
۵. با دانش و درایت پیام عاشورا را به گوش مردم رساند: بهطور نمونه، پس از حادثه دلخراش عاشورا و اسارت اهل بیت امام حسین(ع) هنگامی که کاروان اسیران به بازار کوفه رسیدند، حضرت زینب(س) آنجا سخنرانی پرمحتوا و آتشینی علیه مردم بیوفا و دستگان حکومتی بنی امیه بیان کرد. امام سجاد(ع) او را تحسین کرد و فرمود: «ای زینب، تو بحمدالله دانشمندی بدون معلم و خردمندی بدون استادی.»
6. هنگام بیماری حضرت سجاد(ع) نایب و وصی امام حسین(ع) بود: احمد بن ابراهیم در حدیثی میگوید: سال ۲۶۰ (ه. ق) به خانه حکیمه، دختر امام جواد(ع) رفتم و پشت پرده با او گفتوگوی علمی کردم، از جمله اینکه از او پرسیدم: آیا میتوان زن را وصی و نایب خود قرار داد؟ فرمود: مانع ندارد. زیرا امام حسین(ع) حضرت زینب(س) را (هنگام نهضت عاشورا که حضرت زینالعابدین(ع) بیمار بودند) نایب خاص خود برگزیدند تا پاسخگوی پرسشهای دینی مردم باشد. این مسئله حتی پس از آنکه امام سجاد(ع) تندرستیاش را بازیافت نیز تا مدتی ادامه داشت، بهگونهای که برخی احکام و علوم اسلامی را آن حضرت بیان میکرد ولی ناقلان و راویان، برای حفظ جان پاک آن پیشوای معصوم آنها را به حضرت زینب(س) نسبت میدادند.
با توجه به ویژگیهای ارزنده حضرت زینب(س) میتوان گفت او به یقین از زنان بهشتی است و از تقربیافتگان پیشگاه خدای سبحان بهشمار میآید.
آیا شخصیت معنوی حضرت زینب(س) برتر از آسیه همسر فرعون است
میگوییم: آنچه از پیامبر اکرم(ص) نقل شده این است: «بهترین زنان دنیا چهار نفرند؛ مریم دختر عمران، آسیه دختر مزاحم، خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد(ص).» در این حدیث، مقایسهای بین شخصیت معنوی آسیه همسر فرعون و حضرت زینب(س) انجام نشده است تا همشأن بودن یا برتری یکی بر دیگری را ثابت کنیم و تا آنجا که تحقیق کردهایم دلیل دیگری نیز بر اثبات مقایسه مذکور نیافتیم، از اینرو شایسته نیست بدون دلیل قطعی، درباره برتری شخصیت یکی از این دو بانوی بزرگوار بر دیگری داوری کنیم بلکه فقط باید بگوییم همانگونه که آسیه همسر فرعون از برترین زنان عالم است حضرت زینب(س) نیز از بهترین آنان بهشمار میآید.
آنچه از حضرت زینب(س) باید آموخت
اسوه صبر بودن، شجاعت، استقامت در کنار پرستاری از بیماران، زنان و کودکان و حراست از اسلام پس از واقعه عاشورا از شاخصههای ایشان است. سلوک زینب(س) سلوک معنوی است به همین لحاظ است که بانوی بزرگوار اسلام زینب کبری(س) وقتی به او گفته شد چگونه دیدی خدا با شما چکار کرد؟ چنین فرمود: «ما جز زیبایی چیزی ندیدیم.» چون در معرض امتحان معشوق، عاشق سعی میکند تمام مراحل را با هر سختی که باشد به جان و دل بخرد و به خواسته معشوق خویش نایل شود. از این جمله حضرت زینب(س) میتوان استنباط کرد که آن بانوی مکرمه به یقین دانست که انقلاب بزرگ حسینی در طول تاریخ به نتیجه بسیار گرانبها رسیده است و در این نهضت علاوه بر آثار مادی و ظاهری، آثار معنوی و ثمرات معنوی بسیار زیبا بهدست آمد.
۱. ایمان و تقوا: حضرت زینب(س) در دامن پاکترین و با ایمانترین انسانها رشد کرد و معارف الهی را آموخت و با تقویت ایمان خویش آنها را در خود شکوفا کرد. ایشان همیشه تقوا و پرهیزکاری پیشه میکردند، حیا و عفت را سرلوحه زندگانی خویش کرده بودند. شما نیز که در دامن یک خانواده مؤمن و متقی رشد کردید، باید همچون حضرت زینب(س) اصلیترین و مرکزیترین وسیله اسلام یعنی ایمان را در خود تقویت سازید و صفت تقوا، حیا و عفت را ملکه خود قرار دهید تا مثل ایشان به قلههای سعادت و کمال دست یابید.
۲. ثبات قدم و جانفشانی در راه هدف: حضرت زینب(س) در راه اهداف عالی خویش همیشه ثابتقدم بود و در این راه از جان و مال خویش دریغ نکرد. بدترین مصیبتها را تجربه کرد از زندگی آرام و آسوده دست کشید، سختیهای سفر و جنگ را به جان خرید، عزیزترین کسان خود را در مقابل دیدگانش قطعه قطعه کردند، اما از آرمانهای اصیل خویش دست برنداشت و در این راه همیشه ثابت قدم باقی ماند.
۳. وفاداری به ولایت الهی: حضرت زینب(س) از بهترین موقعیت در مدینه برخوردار بود اما حتی شوهر خویش را ترک کرد تا با امام خود یعنی امام حسین(ع) همراه باشد. ایشان نه تنها از این جهت که خواهر امام حسین(ع) بود محبت واقعی به ایشان داشت بلکه از این جهت که ایشان امام زمانش بود به ایشان عشق میورزید و مطیع کامل ایشان بود. حضرت زینب(س) همیشه به امام خویش وفادار بود.
۴. امانتداری: کسی که در او شرط انصاف و عدل تحقق پیدا کند، مردم اشیای گرانقدر خود را نزد او به امانت میگذارند. حضرت زینب(س) به خاطر دارا بودن این شرطها حافظ بسیاری از امانتها بود که بزرگترین امانت نزد ایشان حفظ وجود امام عصرشان یعنی امام سجاد(ع) بود و ایشان در حفظ این امانت تا سر حد جان کوشیدند و هیچگاه او را تنها نگذاشتند. از دیگر امانتها نزد ایشان حفاظت از عزت اسلام و خاندان آل محمد(ص) است؛ طوری که در رویارویی با عبیدالله به او سلام ندادند و او گفت: این زن متکبر کیست؟ زنان گفتند: «زینب کبری(س) دختر علی(ع) است همان که تو در جایش نشستهای.» اما امانت بعدی حفظ و حراست از دین در تمامی مراحل بهخصوص در سختیهاست.
۵. صبر و شکیبایی: در این وادی نیز زینب(س) سرآمد و سرافراز بود و از این جهت نیز بهترین الگو برای بانوان و مادران شهید و خواهران شهید است.
۶. دانش و هوشمندی: با بررسی عملکرد حضرت زینب(س) و خطبههایش به مقام عالمانه و معرفت و آگاهی ایشان میتوان پیبرد. وقتی امام سجاد(ع) فرمود: «ای عمه، به حق دانشمندی هستی که پیش کسی درس نیاموخته» این جمله خبر از هوش و دانش حضرت میدهد.
۷. عبادت و تهجد: حضرت زینب(س) کسی بود که هیچ یک از زنان همعصرش به پای عبادت او نمیرسد، ما بارها در مورد نماز شب او شنیدهایم، آن هنگام که مصائب به او روی آورد و داغ عزیزان توان ایستادن را از او گرفت، در آنجا نیز نماز شبش را ترک نکرد و نشسته آن را بجا آورد، نماز شبی که واجب نبود اما زینب کبری(س) آن را بر خود واجب کرد پس بانوان به تأسی از زینب(س) در انجام محوریترین اصل در زندگی یعنی عبادت را درنهایت اخلاص و بندگی بهجا آورند و تنها به واجبات اکتفا نکنند بلکه مستحبات و نمازهای شب را تا حد توان بهجا آورند. در این فضا است که میتوان شیران بیشه جهاد و تقوا را تربیت کرد و ایثارگریها آفرید.
۸. هدایتگری: یکی از درسهایی که زینب(س) به بانوان مسلمان میدهد این است که زنان در جهتدهی جامعه نقش بسزایی دارند. خداوند این ودیعه را به زنان سپرده است و با بررسی حرکتهای زینب(س) در تصمیمگیریها، خطبهها، حرفها و سکوتها به نقش هدایتگری ایشان پی میبریم.
۹. شجاعت و تدبیر: حضرت زینب کبری(س) آن بانوی قهرمان با شجاعت و تدبیر رهبری نهضت را برعهده گرفت. شجاعانه خطبه خواند و دستگاه استبداد را رسوا کرد و با تدبیر اهل بیت(ع) و دختران و زنان را اداره کرد تا به مقصد برسند؛ در این راه به همه انسانها درسها آموخت. زنان مسلمان میتوانند از زینب(س) درس شجاعت و شهامت فرابگیرند.
۱۰. دفاع از ارزشهای اسلامی: این درس مهم را بانوان میتوانند از سبک رفتاری زینب(س) در مقابل زورگویان ستم پیشه فرابگیرند؛ حضرت زینب(س) از دین و ارزشهای الهی دفاع کرد و در این راه از جان، مال، فرزندان و عزیزترین کسان خود گذشت و بر غم فقدان آنان دلش را گداخت و به خاطر زنده ماندن دین و امر به معروف و نهی از منکر که برادرش برای آن قیام کرد، به آن عمل کرد.
چگونه حضرت زینب(س) را سرمشق و الگو قرار بدهیم
زندگی حضرت زینب(س) از آغاز ولادت میتواند برای بانوان و خانوادههای مسلمان الگو باشد، بنابراین باید ابتدا از زندگی حضرت گفتمانسازی کرد و این گفتمان را تبدیل به الگو کنیم. الگو در عربی به معنی اسوه و سرمشق است، الگو و سرمشق به چیزی گفته میشود که همیشه در مقابل قرار داده شود تا از آن کپیبرداری شود، پیش از هرچیزی باید الگوی حضرت زینب(س) را شناخت و او را معرفی کرد، الگوی حضرت زینب(س) مادرش حضرت فاطمه(س) و پدرش امام علی(ع) بود؛ بانوان مسلمان زندگی زینب کبری(س) را در مؤلفههای متعددی میتوانند برای خود سرمشق قرار بدهند.
۱- تشکیل خانواده: حضرت زینب(س) در سال ششم هجرت چشم بر جهان گشود؛ در کنار مادر تربیت علمی و اخلاقی یافت، خطبههای مادر را حفظ کرد و سخنان او را یادداشت و نقل کرد، زمانی که مادرش فاطمه را از دست داد و مصائب گران باری را تحمل کرد در تربیت و آگاهی زینب(س) از مسائل جامعه افزود.
در دروران تلخ خلفا شاهد خانهنشینی پدر و چشمان استخوان در گلوی ایشان بود؛ در زمان خلافت پدر همراه شوهر به کوفه حجرت کرد در همه این دوران شاهد رخدادهای غمانگیز تاریخ اسلام و جنگهای پدر بود و از آنها درسها گرفته بود. حضرت زینب(س) چهار پسر علی، محمد، عون و عباس و یک دختر داشت و آنان را بهگونهای تربیت کرد که در وفاداری نمونه بودند؛ زمانی که امام حسین(ع) از بیعت با یزید خودداری کرد و بهسوی مکه رفت، آنان نیز همراه او با مادرشان عازم شدند؛ مطیع مادر بودند؛ این برهه از زندگی زینب(س) میتواند الگو باشد برای بانوان که چگونه با همه مشکلات و سختیهای زندگی صبر و بردباری پیشه کنند و در عین حال فرزندانی والامرتبه تربیت کنند.
۲- درسهای تربیتی زینب(س): مهمترین و حساسترین بخش زندگی او، سفر تاریخیاش به کربلا و متعاقب آن اسارت مظلومانهاش است که از این جهت شاید سهم او در نهضت عاشورا کمتر از نقش امام حسین(ع) نباشد، چون علاوه بر مصیبتهایی که آن دو به طور مشترک متحمل شدهاند، داغ از دست دادن برادری چون حسین بن علی(ع) و همچنین رنج سفر و مشکلات اسارت، سرپرستی بیماران و کودکان داغدار و زنان را زینب(س) به تنهایی به دوش کشید.
حضرت زینب کبری(س)، مادر شهید، فرزند شهید، خواهر شهید و عمه شهید است؛ این ویژگیها را در کمتر کسی میتوان یافت. او حتی در برههای از زمان، یعنی پس از شهادت امام حسین(ع)، بهدلیل بیماری امام سجاد(ع) و وظیفه سنگین هدایت، رهبری و مدیریت کاروان اسرا را نیز به دوش کشید و با سربلندی این بار سنگین را به مقصد رساند.
۳- احیاگر اسلام: یکی از مهمترین ارکان جاودانگی حادثه عاشورا نقش پیامرسانی حضرت زینب(س) و بازماندگان کربلا بود که این واقعه تاریخی را ماندگار و جاودانه کرد، بدون شک نقش حیاتی حضرت زینب(س) در اهداف بزرگ عاشورا در جهت احیای دین و زنده ماندن احکام نورانی اسلام و فداکاری آن حضرت در این زمینهها بر کسی پوشیده نیست.
یکی از اهداف بزرگ دشمن نابودی اهل بیت(ع) به عنوان اسلام عینی و مجسم بود و شهادت همه مردان اهل بیت(ع) و اسارت بقیه اهل بیت(ع) کاشف از این حقیقت دردناک است به همین علت حفظ و نگهبانی از اهل بیت(ع) از اهمیت والایی برخوردار بود تا دشمن در مقصد پلیدش ناکام بماند. همین امر سبب شد تا حضرت زینب(س) در کنار افشاگریاش درباره حادثه عاشورا و تبیین حوادث دردناک آن روز، مسئولیت دفاع از بازماندگان این حادثه را برعهده بگیرد. حضرت(س) بهعنوان یک زن با حاکمیت فاسد و ظالمی که قدرت و زور داشت، مواجه شد اما درمقابل او ایستاد، پاسخ یاوهگوییهای او را داد و در مسیر اسارت خطبههای مهمی ایراد و روشنگری کرد.
۴- نقشآفرینی زینب(س) در جهاد: حضرت زینب(س) در جهاد امام حسین(ع) در تمام حالات واقعه نقشآفرینی کرد، از برادرش حسین(ع) پرستاری کرد و با او درباره حوادث گفتوگو داشت؛ اداره و مدیریت زنان و کودکان کاروان را برعهده داشت. از دیگر نقشآفرینیهای حضرت(س) میتوان به هجرت فى سبیل الله و پیروی از امام زمان، پرستارى از امام سجاد(ع) و مراقبت اطفال و زنان،، تقدیم فرزندان در راه برادر، سوگوارى شهدا در کاروان، استقامت، بردباری، شجاعت، ایراد خطبهها، برملا نمودن و خنثى کردن تبلیغات دشمن، عبادت و یاد خدا، جهاد و مبارزه با طاغوت اشاره داشت.
۵- فعالیتهای فرهنگی: مجلس تدریس، تعلیم و تفسیر قرآن، خانهدارى و تربیت فرزند از جمله فعالیتهایشان بود.
۶- بردباری یک زن در مصائب: حضرت زینب(س) در طول عمر خود انواع مصائب و بلایا را با چشم خود دیده و صبر پیشه کرده بود. همچنین از القاب آن حضرت صدیقه صغری، عصمت صغری و عقیله بنیهاشم بود؛ عقیله، زن کریمهای را گویند که میان خانواده و خویشان بسیار عزیز و محترم و در خاندان خود ارجمند باشد؛ صبر در شهادت و سوگ برادر، سوگ برادران دیگر، برادرزادگان و فرزندان و صبر در اسارت همه تبلوری از زیباییهای زینب(س) است که الگوی همه زنان آزاده است. در عاشورا بود که عشق به معنای واقعی تجلی یافت؛ از اینرو عاشورا میدان عشقبازی واقعی بود و زینب(س) با عشق خود به مولایش صبر را به زانو درآورد.
۷- عبادت زینب(س): زینب کبری در آن شرایط سخت به نماز شب میپردازد، راز و نیاز عاشقانهاش ترک نمیشود و این باید برای بانوان درسآموز باشد که درشرایط امن و آسایش از این روش عبادت زینب الگو بگیرند و به نماز شب چنان معرفتی پیدا کنند که به هیچ قیمتی آن را ترک نکنند.
۸- بینش و معرفت زینب(س): زینب(س) از معرفتی برخوردار بود که امام زمان خود را تنها نگذاشت، و اهمیت جهاد را در این برهه شناخت و همراه امام شد، زینب(س) همه مراتب معرفت را طی کرد.
۹- مدیریت زینب(س) در بحران: حضرت زینب(س) با رفتار خود نشان داد که زن توانایی مدیریت در بحرانها را دارد و زنان مسلمان با تربیت زینبوار میتوانند به این مراتب برسند، مجموعهای از زنان و دختران انصار امام حسین(ع) با مدیریت قهرمانانه حضرت زینب(س) توانستند به بحرانها غلبه کنند و از شرایط سخت آن دوره عبور کنند این گذر از بحران با درایت و مدیریت معنوی و سیاسی حضرت زینب(س) بود. بیگمان همه لحظههای عمر زینب(س) درس زندگی و حیات معقول است که باید آموخته شود و سرمشق بانوان قرار بگیرد.
۱۰- مبارزات زینب(س) پس از برگشت از جهاد: حضرت زینب(س) هرگز خاموش ننشست بلکه مبارزات و روشنگری و به عبارت دیگر جهاد تبیین او استمرار یافت و بلکه در مدینه با شدت بیشتری ادامه یافت و روشنگریهای او در قیام مردم مدینه علیه حکومت جور یزید بیتاثیر از روشنگری حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) نبود که هریک به روشی به پیامرسانی و احیای دین و بیداری امت حضرت محمد(ص) پرداختند.
حضرت زینب(س) تا آخرین لحظههای عمر خود به جهاد و مبارزه علیه دستگاه امویان و تبلیغات آنان ادامه داد و رسوایی هرچه بیشتر آنان را درمیان مردم بیشتر کرد، بنابراین پیام کامل کربلا نهتنها به مردم حجاز بلکه به فراسوی مرزهای اسلام تا به امروز رسید و همه روشن شدند که در مقابل ظلم و ستم باید مبارزه، قیام و روشنگری کرد.
انتهای پیام 
