پاداش خیر و کیفر شر از نگاه امیرالمؤمنین(ع) + فیلم

همواره به انسان توصیه شده به کِشته‌های خود بیندیشد چرا که زندگی این جهان چیزی جز اعمال او نیست و از سوی دیگر هستی تمام شونده این جهان زودگذر را به او یادآور شدند، اعمالی که نیک و شرش چون ذره‌ای در شب تار نزد خدای عالم پیداست. در این میان مهر او به بندگانش امید به اعمال خیر را در انسان مضاعف می‌کند‌، امیدی که پاداش خیر در پیشگاهش چندین برابر است و عمل شری که کیفرخواهی آن نیز بر عهده اوست. فیلسوف در توصیف این موقعیت می‌گوید عمل جوهر است و جوهر از بین نرفتنی است.

میلاد حضرت علی(ع) فرصتی مغتنمی است تا کلمات نورانی ایشان، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، که مجموعه‌ای از اندیشه‌های اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی است را بازخوانی کنیم و از آن پندهای اخلاقی برای ساخت زندگی بهتر بسازیم. به همین مناسبت، خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتارهایی با محوریت آموزه‌های اخلاقی و انسانی حضرت علی(ع) را با بیان سیدمحمدمهدی جعفری، نهج‌البلاغه‌پژوه و استاد دانشگاه تهیه کرده است. در ادامه بخش هفتم این درس‌گفتار را می‌خوانیم و می‌بینیم:

حضرت امیر(ع) در مورد خیر سخن بسیاری  فرموده است: إِنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ بِشَرٍّ مِنَ الشَّرِّ إِلَّا عِقَابُهُ، وَ لَيْسَ شَيْءٌ بِخَيْرٍ مِنَ الْخَيْرِ إِلَّا ثَوَابُهُ، وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الدُّنْيَا سَمَاعُهُ أَعْظَمُ مِنْ عِيَانِهِ، وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الْآخِرَةِ عِيَانُهُ أَعْظَمُ مِنْ سَمَاعِهِ، فَلْيَكْفِكُمْ مِنَ الْعِيَانِ السَّمَاعُ وَ مِنَ الْغَيْبِ الْخَبَرُ. وَ اعْلَمُوا أَنَّ مَا نَقَصَ مِنَ الدُّنْيَا وَ زَادَ فِي الْآخِرَةِ خَيْرٌ مِمَّا نَقَصَ مِنَ الْآخِرَةِ وَ زَادَ فِي الدُّنْيَا، فَكَمْ مِنْ مَنْقُوصٍ رَابِحٍ وَ مَزِيدٍ خَاسِرٍ. إِنَّ الَّذِي أُمِرْتُمْ بِهِ أَوْسَعُ مِنَ الَّذِي نُهِيتُمْ عَنْهُ، وَ مَا أُحِلَّ لَكُمْ أَكْثَرُ مِمَّا حُرِّمَ عَلَيْكُمْ، فَذَرُوا مَا قَلَّ لِمَا كَثُرَ وَ مَا ضَاقَ لِمَا اتَّسَعَ.

إِنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ بِشَرٍّ مِنَ الشَّرِّ إِلَّا عِقَابُهُ: بی‌گمان چیزی از بد، بدتر نیست جز کیفر آن، یعنی انسان کار بد و شری انجام داده است و عقاب و کیفر آنچه که نصیب او خواهد شد بدتر از آن بد است؛ چه کیفری که در این جهان باشد و آنچه که در روز قیامت خدا به اندازه شری که انجام داده است به او خواهد داد. 

وَ لَيْسَ شَيْءٌ بِخَيْرٍ مِنَ الْخَيْرِ إِلَّا ثَوَابُهُ: و برعکس چیزی از خیر بهتر نیست مگر ثواب آن که خدا به انسان می‌دهد؛ کار خیر با ابزارهایی که ما داریم  قابل اندازه‌گیری نیست و نمی‌توان گفت این کار خیر بیش از آن کار خیر است، بلکه آثاری که یک کار خیر در اجتماع می‌گذارد باعث ارزیابی آن خیر می‌شود و چه بسا انسان کار بسیار کوچکی انجام دهد اما اثر آن همه اجتماع را در بر گیرد و فقط خداست که می‌تواند خیر را اندازه‌گیری کند و پاداشی که به آن می‌دهد به مراتب از خود آن  خیر بیشتر و بهتر است. 

در قرآن نیز فراوان آمده است که اگر کسی کار خیری انجام دهد پاداشی به مراتب بیشتر و زیباتر و برگزیده‌تر از آن عمل به او خواهند داد؛ از این جهت در برابر کار خیر، خدا پاداش مضاعف و چندبرابر می‌دهد اما کسی که کار بدی انجام دهد به اندازه بدی که کرده است کیفر خواهد دید.

در ادامه فرمودند: وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الدُّنْيَا سَمَاعُهُ أَعْظَمُ مِنْ عِيَانِهِ: هر چیزی که ما در دنیا می‌بینیم شنیدن آن بزرگتر از دیدن آن است؛ وقتی از این دنیا تعریف می‌کنند و ما می‌شنویم بسیار بزرگ به نظرمان می‌آید اما وقتی می‌بینیم کمتر از آن چیزی است که شنیده‌ایم؛ علت، دید  و بینش محدود ما در این دنیا است. وَ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الْآخِرَةِ عِيَانُهُ أَعْظَمُ مِنْ سَمَاعِهِ: و هر چیزی که در آخرت باشد دیدنش از شنیدنش بالاتر است. ما از نعمت‌هایی که خداوند در آخرت برای اهل خیر فراهم کرده است می‌شنویم اما نمی‌دانیم آن خیر و پاداش چه اندازه بزرگ است.

خدا به اندازه فهم ما سخن فرموده است و ما به اندازه فهم خودمان درک می‌کنیم؛ خدا فرموده است در بهشت، باغ‌هایی هست که در زیر درختان آن، آب و نهر جاری است و وقتی ما وارد بهشت شویم و ببینیم خواهیم دید این نعمات بسیار بزرگتر از چیزی است که شنیده بودیم.

فَلْيَكْفِكُمْ مِنَ الْعِيَانِ السَّمَاعُ وَ مِنَ الْغَيْبِ الْخَبَرُ. پس باید حقایق جهان دیگر را با شنیدن از پیامبر(ص) و آنچه خدا در کتاب آسمانی خود فرموده است باور کنیم و نگوییم ماهیت بهشت و جهنم و ... چیست؛ زیرا بینش ما محدود است و حقایق غیبی را که نمی‌توانیم ببینیم باید از زبان پیامبر(ص) بپذیریم و عقل نیز ما را به این مسیر رهنمون می‌کند.