ضرورت نگاه فرا مذهبی به زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)

سرویس اندیشه ایکنا در مبعث پیامبر اکرم(ص) که رحمت العالمین است به سراغ محمدجواد ابوالقاسمی پژوهشگر و استاد دانشگاه رفته و پیرامون مقام والای پیامبر(ص) و وجه جهانی ایشان پرسش کرده است.

ابوالقاسمی نویسنده کتاب‌های چون  «نگاهی فرا مذهبی به زندگی پیامبر مهربانی، ریحانه نبی و امامان دوازگانه»، «فاطمه مادر خوبی‌ها»، «چالش‌های توسعه در فرهنگ دینی»، «فطرت و سرشت انسان» و آثاری دیگر است. او در سال‌هایی که مشغول به نگارش کتاب‌ها و پژوهش بوده، علاوه بر دغدغه‌ دینی - اجتماعی به دنبال تولید آثاری برای جامعه جهانی بوده است. این گفت‌وگو پیرامون دغدغه‌های علمی او در این سال‌ها و ضرورتی که امروزه بدان نیاز داریم می‌گذرد که در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - در میان آثار شما تألیف کتابی به نام  «نگاهی فرامذهب به زندگی پیامبر مهربانی، ریحانه رسول و امامان دوازده گانه(ع)» وجود دارد، چرا در عنوان به فرامذهب اشاره داشتید؟ 

در خصوص پیامبر اکرم(ص) و چهارده معصوم(ع) کتاب‌های بسیاری نوشته شده است و اغلب هر یک در چارچوب و متناسب با زمان خودشان نگاشته شده‌اند. از سوی دیگر هیچ مؤلفی نمی‌تواند بگوید من در نوشتن کتاب خود نوآوری جدیدی انجام داده‌ام، اما آنچه مهم است نوع نگارش است.

ایکنا - ایده این نوع نگارش چگونه پدید آمد؟ 

در سال‌هایی که به خارج از ایران رفت و آمد داشتم این دغدغه در من ایجاد شد که ضروری است پیامبر اکرم(ص) و خاندان اهل بیت(ع) را با یک نگاه متفاوت معرفی کنیم؛ نگاهی که به دور از تعصب و صرفا مبتنی بر تفکرات شیعه نباشد. از سوی دیگر مواردی که در این معرفت‌شناسی نسبت به خاندان رسالت وجود داشته و در آن غلو شده و یا آنچه که سبب افراط و تفریط شده را در این نگاه جدید لحاظ نکنیم.

این کتاب نگاهی فرامذهبی به زندگی پیامبر(ص) و خاندان او دارد و سعی شده جنبه‌های عرفانی و علمی آن برجسته شود. همچنین در بخش از زندگی معصومین به احادیث برجسته آنان اشاره شده تا خواننده به قدر وسع کتاب از معارف اهل بیت(ع) بهره‌مند شود.

ایکنا - این کتاب آخرین تألیف شماست؟ 

خیر، اخیرا در حال نوشتن کتابِ مفصل‌تری هستم که بیش از سیصد و پنجاه منبع از منابع دست اول شامل کتاب‌هایی که عمدتا از منابع غیر شیعی در مسیر پژوهش استفاده شده و مبتنی بر منابع کل ملل اسلامی است. در کتاب اخیر علاوه بر منابع، رویکرد تألیف هم با آثار دیگر متفاوت است.

در تألیف کتاب سعی داشتم آنجا که ملل اسلامی نسبت به پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) اتفاق نظر داشتند، بر آن مسائل تمرکز کنم؛ چرا که ما امروزه نیاز داریم که کتاب‌هایی تولید کنیم که مثلا برای فرد مسلمانی که در اندونزی  زندگی می‌کند نیز قابل استفاده باشد. در تهیه این آثار مسلما نیاز نیست مسائل اختلافی را مطرح کنیم و ذهن مخاطب را از همان ابتدا با اختلافات آشنا کنیم. 

ایکنا - از فرمایش جنابعالی می‌توان به دغدغه‌ شما در خصوص سیمای جهان اسلام پی برد، اینکه بیرون از جهان اسلام به اسلام چگونه نگاه می‌کنند. به نظر شما در این زمینه ما چه اندازه در تألیف کتاب‌ها موفق عمل کرده‌ایم؟ 

ما در این زمینه خیلی موفق نبوده‌ایم. متأسفانه در جهان اسلام شناختی که از اسلام وجود دارد با قرائت شیعی همخوان نیست. چون اکثر منابعی که در اختیار مستشرقان از گذشته تا به اکنون بوده دیدگاه آنها با منابع فکری شیعی نبوده و اکثر آنها هم تحت تأثیر حکومت‌هایی بوده‌اند که در تضاد و تقابل با اندیشه‌های شیعی بوده است و این یکی از مشکلات در این زمینه و همین باعث قضاوت در خصوص اندیشه‌های شیعه شده است.

این موضوع خلا بزرگی است که در این زمینه وجود دارد. البته در دو دهه گذشته دانشنامه‌های خوبی تهیه شده و این خلا در حال پر شدن است اما اکثر تألیفات دانشنامه‌ای یا پایان نامه‌ای بوده و برای عموم مردم رجوع به آنها سخت است، حتی برخی از کتاب‌ها با رویکرد کتاب‌های درسی نوشته شده‌اند و آنها هم برای عموم قابل استفاده نیستند.

به نظر می آید که ما عمیقا احتیاج به تألیف و تدوین کتاب‌های ترویجی با یک نگاه بین‌ المللی هستیم که خارج از تعارفات و حرف‌های اضافه بتواند آن روح اسلام علوی - نبوی را معرفی بکند؛ به ویژه اینکه در هزار و پانصد سالگی پیامبر(ص) هستیم و امید این وجود دارد که با اشتیاقی که در جهان نسبت به پیامبر اکرم(ص) صورت گرفته این اتفاق هموارتر شود. 

ایکنا - با توجه به اینکه به حدیث پیامبر(ص) که می‌فرمایند من مبعوث شدم تا مکارم اخلاق را تکمیل کنم، به نظر شما توجه اندیشمندان مسلمان به مقوله اخلاق چه اندازه می تواند در نگرش به اسلام در جهان معاصر مؤثر‌تر باشد؟ 

پیامبر اکرم(ص) اسوه حسنه است. ایشان به عنوان بالاترین اخلاق و بزرگترین نیاز جهان اخلاقی ما هستند، اما متأسفانه عمدتا جامعه به سمت منافع شخصی خود رفته و افراد منفعت شخصی را دنبال می‌کند و اخلاق در این زمینه جایگاهی ندارد.

اگر سیره پیامبر(ص) به خوبی تبیین شود به نظر می‌آید بتوان نگاه وسیع‌تری را در این زمینه ایجاد کرد و کتاب‌هایی در این زمینه تولید کرد.

اخلاق در چارچوب فطرت انسان است و انسان طبیعتا اخلاق را دوست دارد منتها تربیت‌های اجتماعی است که جامعه را به سمت و سوی دیگری می‌برد. دنیا از بی اخلاقی رنج می‌برد، نگاه به ظواهر این عالم نکنید، بخش عمده روح، جان و فکر انسان امروز به معنویت و اخلاق محتاج است. این نیاز و تشنگی معنوی با رجوع به انسانی که رحمت است برای همه جهانیان مرتفع می‌شود.