امام رضا(ع) وجه مشترک هویت ملی ایرانیان و محملی برای پیوند با جهان است

به گزارش ایکنا به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعیدرضا عاملی رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی و دبیر علمی کنگره جهانی امام رضا(ع) در برنامه «صف اول» شبکه خبر شامگاه ۲۲ مردادماه، با تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام رضا(ع) در میان ایرانیان گفت: اگر بخواهیم در میان مجموعه شاخص‌ها و مولفه‌هایی که ایرانیان را با هم گره می‌زند و نماد هویت ملی ایران است، چیزی را پیدا بکنیم، قطعاً شخصیت مشترکی مثل امام رضا(ع) را نداریم.

امام رضا(ع) وجه مشترک هویت ملی در ایران

عاملی در نخستین بخش سخنان خود، با تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام رضا(ع) در میان ایرانیان، اظهار کرد: امام رضا(ع) یک وجه مشترک هویت ملی در ایران است. اگر بخواهیم در میان مجموعه شاخص‌ها و مولفه‌هایی که ایرانیان را با هم گره می‌زند و نماد هویت ملی ایران است، چیزی را پیدا بکنیم، قطعاً شخصیت مشترکی مثل امام رضا(ع) را نداریم.

وی افزود: این وجه مشترک، محدود به یک قوم یا مذهب خاص نیست و امروز بین همه اقوام، همه گروه‌های سنی، همه مذاهب و حتی همه ادیانی که در ایران حضور دارند، پیوند و علقه‌ای عمیق با امام رضا(ع) وجود دارد.

عاملی در پاسخ به این پرسش که چه عاملی موجب ایجاد این اجماع و اشتراک ملی حول محور امام رضا(ع) شده است، گفت: امام رضا(ع) تنها امام معصومی است که پیکر مطهرش در ایران دفن شده است. این نسبت را همه پیروان اهل بیت با همه ائمه(ع) دارند، ولی بالاخره بُعد مسافت یک امر است.

وی با اشاره به تعبیر ایرانِ امام رضا تأکید کرد که امام رضا صرفاً متعلق به ایرانیان نیست، بلکه ایران با محوریت امام رضا(ع) معرفی و شناخته می‌شود.

امام رضا(ع) محملی برای پیوند ایرانیان با مردم جهان

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، امام رضا(ع) را محملی برای پیوند ایرانیان با مردم جهان خواند و آمارهای قابل‌توجهی از زائران حرم مطهر رضوی ارائه کرد. به گفته وی، در سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۳۰ میلیون زائر به حرم مطهر امام رضا(ع) مشرف شده‌اند که از این میان، بین ۵ تا 7 میلیون نفر زائر غیرایرانی بوده‌اند. این زائران از ۶۲ ملیت مختلف جهان به زیارت این بارگاه شریف آمده‌اند. دکتر عاملی افزود: آمار گردشگران ورودی به ایران نیز حدود ۷ میلیون نفر اعلام شده که عمدتاً گردشگران مذهبی هستند و درآمد حاصل از این گردشگری حدود ۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

عاملی تصریح کرد: این آمار نشان می دهد که ما از طریق امام رضا علیه السلام با جهان گره خورده ایم و سرمایه اجتماعی جهانی ما با محوریت امام رضا(ع) به‌وجود آمده است. وی با اشاره به سفرهای تکراری زائران به آستان امام رضا(ع)، این امر را ناشی از پاسخ‌گرفتن زائران از محضر این امام دانست و گفت که همین ویژگی، اقبال بی‌نظیر مردم را به‌دنبال داشته است.

دبیر علمی کنگره جهانی امام رضا(ع) در بخش دیگری از سخنان خود، به دو ویژگی برجسته این امام همام اشاره کرد و گفت: امام رضا(ع) هم امام رئوف هستند و هم عالم آل‌محمد. این دو خصلت یعنی علم و مهربان بخش ذاتی از هویت ایرانی شدهاست.

فرهنگ رضوی؛ فرهنگ مهربانی و احترام به دیگران

عاملی در ادامه، به تبلیغات سوء رژیم صهیونیستی علیه ایران اشاره کرد و گفت: این روزها اسرائیلی‌ها تبلیغ می‌کنند که ایرانیان می‌خواهند قدرت منطقه بشوند و اگر قدرت منطقه بشوند، همه کسانی که در غرب آسیا هستند باید احساس خطر بکنند. نه؛ ایرانیان در طول تاریخ با فرهنگ رضوی و فرهنگ اهل بیت بزرگ شده‌اند و این فرهنگی است که به دیگران احترام می‌گذارد.

وی با اشاره به جنگ اخیر تأکید کرد که مردم ایران در این رویداد، ویژگی مهربانی و صلح‌دوستی خود را به‌خوبی به نمایش گذاشتند و افزود: اگر نبود که آمریکا آمد منطقه را پر از تسلیحات نظامی کرد و یک پایگاه عظیم تهدیدآمیز برای ایران درست کرد، ما به‌هیچ‌وجه تعرضی به همسایگانمان نمی‌کردیم.

عاملی به پیام رهبر معظم انقلاب نیز استناد کرد و گفت: رهبر معظم انقلاب هم در همان پیام اولشان، توجه به همسایگان را محور قرار دادند. فرهنگ رضوی، فرهنگ حمایت از همسایگان است و این خصیصه امام رئوف، منشأ یک مهربانی ذاتی در فرهنگ و جامعه ایرانی شده است.

عاملی با تأکید بر ویژگی‌های اخلاقی امام رضا(ع) گفت: ایرانیان نمی‌توانند شاهد ظلم باشند، نمی‌توانند شاهد تبعیض باشند و نمی‌توانند شاهد این باشند که حق دیگری ضایع شود. این ویژگی‌ها از تعالیم امام رضا(ع) در جامعه ایرانی نهادینه شده است.

وی افزود: ما بیشتر از امام رئوف بودن ایشان صحبت کرده‌ایم، اما امام رضا(ع) به عنوان یک دانای حکیم نیز شناخته می‌شوند. مرحوم آیت‌الله ری‌شهری کتاب بسیار نفیسی درباره امام رضا(ع) نوشته‌اند که کنگره جهانی حضرت رضا(ع) آن را به چندین زبان ترجمه کرده است. ترجمه پرتغالی این کتاب نیز در هفته‌های آینده رونمایی خواهد شد. این دانایی و حکمت، خصلت بسیار مهمی از شخصیت امام رضا(ع) است که تأثیر عمیقی بر ایرانیان گذاشته است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به موفقیت‌های علمی ایرانیان در عرصه‌های جهانی، این دستاوردها را ناشی از ریشه‌های فرهنگی و تمدنی ایران و آمیختگی آن با فرهنگ رضوی دانست و گفت: امروز می‌بینید که سرمایه انسانی ایران یک سرمایه برجسته در سطح جهانی است. ایرانیان در المپیادهای علمی برتر می شوند، در حوزه هوش مصنوعی رتبه اول را کسب کرده‌اند و مرتب در ریاضیات، فیزیک، شیمی و سایر علوم برنده مدال‌های زرین المپیادها می‌شوند. این موفقیت‌ها ریشه در تاریخ تمدنی ایران دارد و در ادامه، با فرهنگ امام رضا(ع) آمیخته شده است.

عاملی در ادامه به ارائه اطلاعات تاریخی درباره زندگی امام رضا(ع) پرداخت و گفت: امام رضا علیه السلام متولد 11 ذی‌القعده ۱۴۸ قمری، هستند که در ۳۰ صفر ۲۰۳ قمری به شهادت رسیده‌اند و در مجموع عمر شریف ایشان 55 سال بوده است. محل زندگی ایشان به طور عمده در مدینه منوره بوده است.

وی درباره هجرت امام به مرو توضیح داد: امام رضا(ع) به دعوت و اصرار مأمون و به دلیل احساس خطری که مأمون از نفوذ ایشان می‌کرد، از مدینه به مرو (مرکز حکومت مأمون) هجرت کردند. در آنجا بود که ایشان صفت عالم آل محمد را به‌وضوح بروز دادند.

دبیر علمی کنگره جهانی امام رضا(ع) افزود: پیش از ایشان، امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) به فرزندانشان نوید داده بودند که از نسل ایشان فردی خواهد آمد که «عالم آل‌محمد» است و علم او، علمی بسیار غنی و بزرگ خواهد بود.

امام رضا شخصیت دانای حکیم و روف و مهربان نسبت به همگان

وی تصریح کرد: امام رضا(ع) ضمن آنکه پیوند‌زننده ایرانیان با سایر ملل است و امت اسلامی در ذیل ایشان معنا پیدا می‌کند، به‌ویژه برای مردم ایران شخصیتی دانا، دانش‌بنیان و مهربان است؛ دو خصلتی که امام همزمان آن‌ها را در وجود خود پرورش داده‌اند.

عاملی در پاسخ به سؤالی درباره اینکه چرا شخصیت‌های بزرگی مانند مرحوم قاضی طباطبایی که مجاور امیرالمؤمنین در نجف بودند، سالانه به مشهد مشرف می‌شدند، به کتاب انسان ۲۵۰ ساله مقام معظم رهبری استناد کرد و گفت: طبق تعبیر مقام معظم رهبری در این کتاب کلهم نور واحد، همه معصومین(ع) از یک نور واحد هستند و از نورافشانی بسیار فاخری برخوردارند. اما شرایط اجتماعی هر دوره، بخشی از شخصیت هر امام را برجسته‌تر کرده است.

وی با ذکر مثال توضیح داد: ماجرای کربلا: بعد حماسی امام حسین(ع) را برجسته کرد. دوره بنی‌امیه و خفقان: شخصیت عرفانی و دعای امام سجاد(ع) را برجسته کرد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به دوران حضور امام رضا(ع) در مدینه اشاره کرد و گفت: وقتی امام رضا(ع) در مدینه تشریف داشتند، کرسی درس بزرگی ایجاد کردند. تا 318 شاگرد خاص برای ایشان ذکر شده است. ایشان در مدینه یک مکتب علمی بزرگ بنیان نهادند. در دوره 18 ساله امامت خود هم در مدینه منوره و هم در مرو، بعد علمی امام رضا علیه السلام بر همگان آشکار شد. دو کتاب صحیفه الرضا و رساله ذهبیه منسوب به امام رضا علیه السلام است که صحیفه الرضا را می توان در حوزه آداب و احکام الهی دانست که اساسا به درخواست مامون فضل بن سهل به محضر امام رسید و گفت مامون درخواست کرده که حلال و حرام و واجبات الهی را به من بیاموزید که در پاسخ این رساله نگارش شد. ولی کتاب رساله ذهبیه در حوزه طب و علوم پزشکی است که به دستور مامون با طلاا نگارش شد، لذا آنرا را رساله ذهبیه نامیدند.

وی افزود: وقتی امام به مرو آمدند، مأمون می‌خواست ایشان را کنترل کند تا نفوذ اجتماعی‌شان کمتر شود. مأمون روش هارونی (خشونت) را انتخاب نکرد، بلکه شرایط گفتگو و مناظره را برای امام فراهم می‌کرد.

عاملی درباره جلسات مناظره در دوران مرو توضیح داد: مأمون می‌خواست با ایجاد چالش‌های علمی، امام رضا(ع) را در موقعیتی قرار دهد که نتواند پاسخ دهد. اما این مناظرات به ضد خود تبدیل شد. امام در گفتگو با پیروان ادیان دیگر، تسلط خود بر همه ادیان الهی را به‌وضوح نشان دادند و این باعث گسترش بیشتر نفوذ ایشان شد.

وی تأکید کرد: امام رضا(ع) در این جلسات، نه تنها به سوالات پاسخ می‌دادند، بلکه جزئیات و ظرافت‌های ادیان مختلف را نیز با استناد به انجیل و تورات و زبور بیان می‌کردند که این امر نشان‌دهنده علم غنی و تسلط کامل ایشان بود.

عاملی با اشاره به تفاوت شرایط هر یک از ائمه اطهار(ع) گفت: امام رضا(ع) در فرهنگ عامه به «ضامن آهو» معروف هستند و تعامل ویژه‌ای با مردم داشته‌اند. وی افزود: در سفر اخیرم به کربلا، هنگام زیارت سید محمد(ع) عموی امام زمان(عج) متوجه شدم که ایشان نیز رابطه پاسخگویی ویژه‌ای با زائران دارند و بسیاری برای حاجت‌های خاص به ایشان متوسل می‌شوند؛ اما امام رضا(ع) از نظر اخلاقی و دینی، خصوصیات منحصر به فردی دارند.

امام رضا(ع) اهتمام ویژه‌ای به تلاوت قرآن داشتند. ایشان می‌فرمودند اگر قرار نبود قرآن را با تأمل و تدبر بخوانم، می‌توانستم کل قرآن را در سه روز ختم کنم؛ و البته در تاریخ ثبت شده اس که در موارد امام رضا علیه السلام طی 3 روز کل قرآن را ختم کرده اند.

وی همچنین به اهمیت روزه در سیره رضوی اشاره کرد و افزود: امام مقید بودند که روزهای اول، نیمه و آخر ماه قمری را روزه بگیرند و می‌فرمودند هرکس این سه روز را روزه بگیرد، ثواب صوم الدهر(تمام سال) یعنی روزه همه سال را خواهد داشت.

نهی از تبعیض طبقاتی و هیمنه سازی های سلطه گرایانه و نقد هیمنه سلطه‌گر آمریکا

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، احترام به کرامت انسانی فارغ از جایگاه مالی را یکی از اصول بنیادین فرهنگ اهل بیت(ع) و به‌ویژه فرهنگ رضوی دانست و به روایتی از امام رضا(ع) استناد کرد: امام می‌فرمایند من لقی فقیرا مسلما فسلم علیه خلاف سلامه علی الغنی لقی الله عزو جل یوم القیامه و هو علیه غضبان، اگر انسان در ملاقات با فقیر در سلام کردن بین آنها و ثروتمند تفاوت بگذارد، خدا را در روز قیامت ملاقات می‌کند در حالی‌که خداوند بر او غضبناک است.

عاملی این آموزه را در تقابل با رفتارهای سیاسی و اجتماعی دنیای امروز دانست و به شدت از هیمنه‌طلبی ایالات متحده آمریکا انتقاد کرد: امروز در فضای سیاسی جهان، آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند با تکیه بر ثروت و قدرت، هیمنه خود را بر جهان حاکم کنند و کشورها را به کرنش وادارند. اما نظرسنجی‌های مؤسسه پیو (Pew) نشان می‌دهد که ۶۸ درصد کشورهای جهان اعلام کرده‌اند به آمریکا اعتماد ندارند. به نظر من آن ۳۲ درصد باقی‌مانده نیز صرفاً از ترس آمریکا عدم اعتماد خود را اعلام نمی‌کنند؛ زیرا آمریکا تنها با زبان زور و سلطه با دنیا مواجه می‌شود.

دبیر علمی کنگره جهانی امام رضا(ع) در بخش دیگری از سخنان خود، با ترسیم یک تصویر تاریخی از دوران ولایت عهدی امام رضا(ع)، ایشان را امام صلح و آرامش خواند و به واکنش قاطع ایشان به کشورگشایی‌های مأمون اشاره کرد: مأمون با خوشحالی نزد امام رضا(ع) آمد و گفت افغانستان را فتح کرده‌ایم. امام به او نهیب زدند و فرمودند: چرا به دنبال توسعه و سیطره جغرافیایی هستی؟ چرا کشوری مشرک را با زور و آزار مردم فتح می‌کنی؟ (اشاره به اینکه در آن دوره قرن دوم و سوم هجری، بخش‌هایی از افغانستان بودایی بودند که بعدها به اسلام گرویدند و شاید نفوذ فرهنگ رضوی منشاء توسعه اسلام در این مناطق شد. البته آغاز این امر ورود سربازان مامون با زور به این مناطق بوده است.

دبیر علمی کنگره جهانی امام رضا(ع) با مقایسه امپراتوری مأمون با قدرت‌های امروزی اظهار داشت: در دوره مأمون، حدود ۱۰ میلیون کیلومتر مربع از جهان، از ترکیه و شامات گرفته تا آفریقا، تحت سیطره او بود؛ آمریکای امروز نیز نزدیک به 10 میلیون کیلومتر مربع است که طمع تسخیر همچنان آمریکائی ها را حریص نسبت به سایر سرزمین ها کرده است.

عاملی افزود: امام رضا(ع) در شرایطی ولایت عهدی را به اجبار پذیرفتند و صراحتاً به مأمون اعلام کردند که در حوزه اجرایی و سیاسی دخالتی نخواهند داشت؛ اما نفوذ و انفاذ فرهنگی ایشان، همان قلمرو جغرافیایی عظیم را در بر گرفت و تحت تأثیر قرار داد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه دعا در سیره رضوی اشاره کرد و گفت: امام رضا(ع) همواره بر اهمیت دعا پافشاری داشتند و می‌فرمودند: اگر به دعا تکیه کنید و با خداوند ارتباط برقرار نمایید، خداوند همه نداشته‌های شما را به داشته تبدیل خواهد کرد. امام می‌فرمودند: الدعا سلاح المومن و عماد الدین و نور السماوات و الارض.

برگزاری نشست بین المللی کنگره ششم در 26 شهریور 1405

در بخش پایانی برنامه، درباره زمان و جزئیات برگزاری کنگره جهانی امام رضا(ع) سوال شد.

 دبیر علمی این کنگره با ارائه توضیحاتی درباره پیشینه این رویداد بین‌المللی گفت: این کنگره از سال ۱۳۶۳ آغاز به کار کرده و با هدایت‌ها و سخنرانی‌های راهبردی رهبر معظم انقلاب (که بخشی از آن‌ها در کتاب انسان ۲۵۰ ساله منعکس شده است) مسیر خود را طی کرده است. قرار بود کنگره امسال در ایام ولادت امام رضا(ع) برگزار شود، اما به دلیل برخورد با شرایط جنگی، برگزاری کنگره اصلی به اردیبهشت‌ماه سال آینده موکول شد. با وجود تعویق کنگره اصلی، نشست‌های بین‌المللی و ملی متعددی در حال برگزاری است و در تاریخ ۲۶ شهریورماه نیز یک نشست بین‌المللی دیگر در شهر مشهد مقدس برگزار خواهد شد.

عاملی در پایان ابراز امیدواری کرد که شورای علمی کنگره بتواند سه مسیر مهم و راهبردی تعیین‌شده از سوی رهبر معظم انقلاب را با قوت ادامه دهد.