کلید تقویت هویت فرهنگی

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، الهام عربشاهی، مدرس حوزه و دانشگاه در کارگاه «پوشش و معرفی زنان برتر در شاهنامه»، از سری کارگاه‌های «فردخت اندیشه» در نمایشگاه آثار ششمین جشنواره فردخت که شامگاه جمعه، ۱۷ بهمن‌ماه در محل برپایی این نمایشگاه برگزار شد، با تبیین جایگاه زن در شاهنامه و پیوند آن با آموزه‌های دینی و تاریخی اظهار کرد: هنگام بررسی جایگاه زن در شاهنامه نباید فقط به شخصیت‌های حماسی توجه کرد، بلکه باید به تأثیر ذات و هویت زن در روند روایت‌ها و ساختار ادبی این اثر توجه شود.

وی با اشاره به نگاه قرآن به جایگاه زن گفت: در قرآن کریم و به‌ویژه در سوره تحریم، خداوند برای زنان و مردان الگوهایی معرفی می‌کند که نشان‌دهنده نقش کلیدی زنان در سعادت یا شقاوت جوامع است. این نگاه بیانگر تأثیرگذاری بنیادین زنان در ساختار اجتماعی و فرهنگی جوامع انسانی است.

این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه صدای زن در شاهنامه دارای سه جلوه عشق، شجاعت و خرد است، تصریح کرد: زنان در شاهنامه صرفاً الهام‌بخش نیستند، بلکه در مقام کنشگران تاریخی نقش‌آفرینی می‌کنند. در روایت‌های این اثر، زنان غالباً نماد عفت، خویشتنداری، عقلانیت، شجاعت، خردمندی و مشاوره‌گری هستند و در کنار نقش مادری، حتی در میدان‌های نبرد نیز حضور دارند.

وی با اشاره به استقلال هویتی زنان در شاهنامه بیان کرد: فردوسی برای زنان نقش مستقلی قائل است که می‌توانند الگو مطرح شوند و حتی مسیر روایت‌ها و تحولات تاریخی را تغییر دهند. 

زنان اثرگذار شاهنامه

عربشاهی با ذکر نمونه‌هایی از زنان شاخص شاهنامه ادامه داد: تهمینه و فرانک، مادر فریدون، نمونه‌هایی از مادران فاخر ایرانی هستند. فرانک با دور کردن فریدون از خطر و سپردن تربیت او به پارسایی تا ۱۶ سالگی، زمینه‌ساز شکل‌گیری حکومتی عادلانه می‌شود که نشان‌دهنده دوراندیشی مادرانه است.

وی همچنین سیندخت، همسر مهراب کابلی را نمونه‌ای از زنان خردمند معرفی کرد و افزود: سیندخت با تدبیر و سیاست‌ورزی توانست از وقوع جنگی بزرگ جلوگیری کند و حتی در سیاست‌های کلان حکومت نقش مؤثری ایفا کرد. 

عربشاهی گردآفرید را نیز نمونه‌ای از زنان شجاع شاهنامه دانست که با پوشیدن لباس رزم و پنهان‌کردن گیسوان خود، برای مقابله با سهراب وارد میدان نبرد شد و اضافه کرد: زمانی که هویت زنانه گردآفرید برای سهراب آشکار می‌شود، او با شگفتی درمی‌یابد که با یک زن رزمجوی ایرانی روبه‌رو شده است. 

وی ادامه داد: گردآفرید با هوشمندی و حفظ شأن زنانه، فریب پیشنهاد ازدواج سهراب را نمی‌خورد و با استدلالی خردمندانه، ضمن حفظ استقلال و هویت ایرانی‌اش، از موقعیت ایجادشده برای نجات خود بهره می‌گیرد که این روایت، پیام مهمی برای دختران ایرانی درباره حفظ هویت و شخصیت زنانه دارد.

نقش‌آفرینی زنان مقتدر در لایه‌های کمتر دیده‌شده شاهنامه

این مدرس حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه شاهنامه علاوه بر جنبه‌های حماسی، حامل آموزه‌های فرهنگی و دینی است، اظهار کرد: بررسی‌های پژوهشی نشان می‌دهد، بیش از سه هزار بیت شاهنامه مضامین توحیدی و الهی دارد که فردوسی آن‌ها را با زبان فارسی به مخاطبان منتقل کرده است. در این اثر، زنانی حضور دارند که همزمان سه گوهر عقلانیت، معنویت و شجاعت را در وجود خود حفظ کرده‌اند.

وی با اشاره به روایت‌های کمتر شناخته‌شده در شاهنامه گفت: در اسکندرنامه از شهری یاد می‌شود که حاکمیت آن در اختیار زنان قرار دارد و ساختار اجتماعی آن بر محور اقتدار زنان شکل گرفته است. در این شهر، زنان علاوه بر اداره امور حکومتی، مسئولیت دفاع و حفاظت از شهر را نیز بر عهده دارند و حتی قوانین اجتماعی خاصی برای حفظ ساختار فرهنگی جامعه تعریف شده است.

عربشاهی افزود: بعضی روایت‌های اسطوره‌ای نیز از زنان جنگجویی یاد می‌کنند که برای تسلط بیشتر بر سلاح، تغییراتی در بدن خود ایجاد می‌کردند که نشان‌دهنده حضور هم‌پای زنان در عرصه‌های رزمی در کنار نقش‌های عاطفی و خانوادگی است.

تأکید شاهنامه بر الگوهای زن خردمند و پارسا

وی با اشاره به الگوهای مناسب برای زنان و دختران نسل امروز گفت: در شاهنامه، زن پارسا و خردمند به گنجی ارزشمند تشبیه شده است که حضور او زمینه‌ساز تربیت نسل‌های ارزشمند در جامعه می‌شود.

این مدرس حوزه و دانشگاه با اشاره به گفت‌وگوهای شخصیت‌هایی همچون شیرین بیان کرد: در این روایت‌ها، معیارهایی همچون زیبایی همراه پاکدامنی، توانایی مدیریت خانواده، فرزندآوری و حفظ وقار زنانه از شاخص‌های جایگاه زن معرفی شده است.

وی همچنین به داستان بیژن و منیژه اشاره کرد و گفت: منیژه نمونه‌ای از عشق وفادارانه است که با فداکاری برای نجات بیژن تلاش و در این مسیر، وقار و نجابت زنانه را حفظ می‌کند.

عربشاهی با اشاره به داستان تهمینه و رستم نیز اضافه کرد: این روایت نمونه‌ای از نقش فعال و تصمیم‌ساز زنان در شاهنامه است که نشان می‌دهد زنان در این اثر دارای اراده و اختیار در انتخاب‌های مهم زندگی هستند.

وی با اشاره به بعضی روایت‌های تاریخی درباره پوشش زنان در ایران باستان تأکید کرد: بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد، موضوع پوشش و حفظ حریم زنان فقط به دوره پس از اسلام محدود نمی‌شود و در دوره‌هایی همچون مادها، هخامنشیان و ساسانیان نیز پوشیدگی و وقار اجتماعی برای زنان و مردان مورد توجه بوده است. در بعضی منابع تاریخی حتی آشکارشدن بخش‌هایی از بدن زنان، رخدادی غیرمعمول ثبت شده که بیانگر اهمیت این موضوع در فرهنگ اجتماعی آن دوره‌هاست.

این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه ضعف آگاهی تاریخی یکی از عوامل آسیب‌پذیری جوامع معاصر است، اظهار کرد: شناخت دقیق میراث ادبی و تاریخی می‌تواند به تقویت هویت فرهنگی و ارتقای سلیقه اجتماعی در حوزه پوشش و سبک زندگی کمک کند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از زنان معاصر بیان کرد: در تاریخ معاصر ایران نیز زنان متعددی با حفظ هویت فرهنگی و دینی در عرصه‌های علمی، پزشکی، ورزشی و اجتماعی به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته‌اند که نشان‌دهنده استمرار این هویت تاریخی است.

عربشاهی در پایان گفت: در تاریخ ایران، زن ایرانی همواره با مفاهیمی همچون عفت، پاکدامنی، خویشتنداری، خردمندی و معنویت شناخته شده و این ویژگی‌ها بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین را شکل داده است.