یادداشت
نگاهی به وجوه اخلاقی و عاطفی دفاع مقدس در فیلم سینمایی «پل»
سومین تجربه سینمایی محمد عسگری در ژانر دفاع مقدس، روایتی متفاوت از جنگ ارائه میدهد؛ روایتی که خشونت را به حاشیه میبرد و انسان را در مرکز معنا قرار میدهد. فیلم با تمرکز بر وجوه اخلاقی و عاطفی جبهه، مسئولیت و ایمان را در چهره آدمهایی ساده بازتاب میدهد و از خلال جستوجوی جوانی برای یافتن برادرش، مفهوم ایثار را با زبانی صمیمی و بیادعا بازآفرینی میکند.
به گزارش ایکنا، فیلم سینمایی «پل» شب گذشته ۱۸ بهمنماه در بخش سودای سیمرغ چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت به نمایش درآمد و تازهترین تجربه محمد عسگری را پیش روی مخاطبان و اهالی رسانه قرار داد. این فیلم سومین ساخته بلند عسگری پس از «آسمان غرب» و «اتاقک گلی» است. فیلمساز همچنان به دغدغههای همیشگی خود در ژانر دفاع مقدس وفادار مانده است. «پل» تلاش میکند روایتی انسانی را در دل جنگ بازخوانی کند. روایتی که بیش از هر چیز بر احساس و مسئولیت تکیه دارد.
محمد عسگری در «پل» بار دیگر به سراغ دفاع مقدس رفته اما زاویه نگاه او صرفاً بر میدان نبرد متمرکز نیست. جنگ در این فیلم بستری برای شکلگیری یک مسیر درونی است. کارگردان سعی دارد از دل موقعیتهای جنگی، پرسشهای اخلاقی و انسانی بیرون بکشد. این رویکرد، فیلم را از یک روایت صرفاً حادثهمحور دور میکند. مخاطب با شخصیتی همراه میشود که ناخواسته درگیر انتخابهای دشوار میشود. همین همراهی، موتور پیشبرنده روایت است. داستان فیلم درباره جوانی است که برای یافتن برادرش راهی جبهه میشود و در این مسیر با واقعیتهایی تازه روبهرو میشود. حضور او در منطقه جنگی صرفاً یک جستوجوی خانوادگی نیست. جنگ، شخصیت را در موقعیتهایی قرار میدهد که او را تغییر میدهد. این تغییر تدریجی، یکی از نقاط قابل توجه فیلم است. قهرمان داستان بهمرور از یک جستوجوگر ساده به فردی مسئول تبدیل میشود. این سیر، بهخوبی در روایت جا افتاده است.
یافتن یک نوزاد در منطقه جنگی، نقطه عطف مهم قصه به شمار میآید. این نوزاد نماد زندگی در دل ویرانی است و مسیر داستان را تغییر میدهد. تلاش برای یافتن والدین کودک، فیلم را از فضای صرفاً نظامی خارج میکند. این خط داستانی، بار عاطفی اثر را افزایش میدهد. مواجهه شخصیتها با این موقعیت، لایههای تازهای به قصه میافزاید. همین عنصر، وجه انسانی فیلم را پررنگتر میکند. «پل» شاید به اندازه «اتاقک گلی» یا «آسمان غرب» اثری با امتیازهای بالا نباشد، اما در کلیت خود تجربهای قابل احترام محسوب میشود. ساخت فیلمهایی از این جنس در ژانر دفاع مقدس، اتفاقی مثبت است. با این حال، نمیتوان از تیپسازی برخی شخصیتها چشمپوشی کرد. رزمندگانی که در فیلم میبینیم، پیشتر بارها در آثار مشابه تکرار شدهاند. این مسئله از تازگی برخی لحظات میکاهد. با این وجود، فیلم تلاش میکند از کلیشه عبور کند.
شباهت «پل» به «هور در آتش»
صحنههای جنگی و جلوههای ویژه از نقاط قوت «پل» به شمار میآیند. طراحی صحنه و فضاسازی، حس و حال جبهه را بهخوبی منتقل میکند. میزانسنها در سکانسهای نبرد حسابشده هستند و اغراق بیمورد ندارند. این دقت در اجرا باعث میشود مخاطب با فضای فیلم ارتباط برقرار کند. جلوههای ویژه در خدمت روایت قرار گرفتهاند نه نمایش صرف. همین نکته ارزش کار را بالا میبرد. بازیها در مجموع قابل قبول و هماهنگ با فضای فیلم هستند. بازیگران تلاش کردهاند نقشها را باورپذیر اجرا کنند. ایراد اصلی همان تیپ بودن برخی کاراکترهاست که مجال عمقیابی پیدا نکردهاند. با این حال، برخی لحظات طنز بهجا، فضای سنگین جنگ را تعدیل میکند. این طنزها اغلب طبیعی و برگرفته از موقعیت هستند. همین لحظات، به شیرینی فیلم افزوده است. یکی از نکات قابل توجه «پل» شباهت مضمونی آن با فیلم «هور در آتش» ساخته عزیزالله حمیدنژاد است. در آن فیلم نیز شخصیتی برای یافتن عزیزش راهی منطقه جنگی میشود. این شباهت، ناخواسته یادآور آن اثر ماندگار است. با این حال، «پل» تلاش میکند مسیر خود را برود. تفاوت در زاویه نگاه و جزئیات روایی، فیلم را از تقلید دور میکند. این مقایسه بیشتر از جنس یادآوری است تا تکرار.
فیلم در لایههای زیرین خود به مفهوم مسئولیت در زمان جنگ میپردازد. مسئولیتی که فقط محدود به اسلحه به دست گرفتن نیست. مراقبت از جان یک نوزاد، تعریفی دیگر از ایثار ارائه میدهد. این نگاه، دفاع مقدس را از منظر انسانی بازخوانی میکند. فیلمساز نشان میدهد که جنگ فقط میدان نبرد نیست. بلکه عرصهای برای آزمون اخلاق است. ریتم فیلم در برخی بخشها میتوانست منسجمتر باشد. گاهی روایت دچار مکثهایی میشود که ضرباهنگ را کند میکند. با این حال، فیلم در مجموع مسیر خود را حفظ میکند. تعادل میان صحنههای احساسی و جنگی تا حد زیادی رعایت شده است. این تعادل، مانع از یکنواختی اثر میشود. مخاطب با فراز و فرود همراه میماند.
روایت صادقانه «پل»
«پل» بیش از آنکه فیلمی پرادعا باشد، اثری صادقانه است. فیلمساز سعی نکرده پیامهایش را تحمیل کند. بسیاری از مفاهیم از دل موقعیتها بیرون میآید. این صداقت، مهمترین سرمایه فیلم است. مخاطب احساس میکند با اثری مواجه است که از دل دغدغه ساخته شده. همین ویژگی، فیلم را قابل احترام میکند. در کنار تمام نکات مثبت، فیلم میتوانست در پرداخت برخی شخصیتهای فرعی جسورانهتر عمل کند. فرصتهایی برای تعمیق روابط وجود داشت که بهطور کامل استفاده نشده است. این مسئله باعث میشود برخی خطوط داستانی نیمهکاره به نظر برسند. البته این ضعفها به کلیت اثر آسیب جدی نمیزنند. «پل» همچنان فیلمی قابل پیگیری باقی میماند.
در نهایت باید گفت «پل» اثری درخور توجه و مطلوب در سینمای دفاع مقدس است. فیلم تلاش دارد ادای دینی صادقانه به شهدای استان البرز داشته باشد. این ادای دین نه با شعار، بلکه با روایت یک داستان انسانی انجام میشود. «پل» شاید فیلمی بینقص نباشد، اما تلاشی شریف در مسیر زنده نگه داشتن خاطره ایثار است. تلاشی که میتواند مخاطب امروز را نیز با خود همراه کند.
انتهای پیام 
