حوزه بدون عرفان و معنویت حوزه نیست

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدیدالله یزدان‌پناه، استاد عرفان و علوم معقول حوزه علمیه، ۲۷ بهمن‌ماه در مراسم رونمایی از دو وبگاه و ۵۰ جلد کتاب مرجع علوم عقلی اسلامی از آثار جدید مرکز پژوهشی دائرة المعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، با بیان اینکه «حوزه علمیه بدون معنویت و عرفان، حوزه نیست»، گفت: به تعبیری، جایی که باید مدعی حقایق معنوی، خدا و پیامبر(ص) و مدافع ولایت باشد، جز حوزه نیست. حقایق برای حوزه است و حوزه بدون این معارف، حوزه نیست؛ حوزه بدون تربیت معنا ندارد و فرق جوهری بین حوزه و مراکز علمی دیگر در همین بعد تربیتی و معنوی و عرفانی آن است.

یزدان‌پناه ادامه داد: شاید مرکزی باشد که عرفان و فلسفه می‌خوانند، ولی معنویت و عرفان برایشان مهم نیست؛ اما حوزه این‌گونه نیست و به محض اینکه واژه حوزه به کار برده شود، یعنی این مجموعه هر چه می‌گوید باید منشأ الهی داشته باشد و از مجرای ولایت به دست ما رسیده باشد. هر جا و هر موقعیتی این معارف و معنویت در حوزه بوده است، اهمیت خود را نشان داده است؛ حتی اگر مرحوم قاضی در گوشه‌ای باشد، مرکز ثقل یکسری اسرار است.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه حوزه قرار نیست فقط در یک فضای اندیشه‌ای سیر کند، اظهار کرد: این اختلافات علمی نشانه رشد و بالندگی حوزه است. امروز با عرفان‌ها و معنویات کاذب و نوظهور روبرو هستیم و کشورهای دیگر این نوع عرفان را منتشر کرده‌اند؛ ما نمی‌توانیم در برابر آن سکوت کنیم.

وی افزود: ابن‌ سینا در علوم معقول، قله است. ایشان در نمط‌های هشت و نه گفته است که راه کمال و سعادت، راهی است که عرفا رفته‌اند. این قله نسبت به فضای عرفان خضوع کرده و حتی ادبیات و اصطلاحات عرفانی را به کار برده است. قله دیگر، شیخ اشراق است که با وضوح بیشتر به عرفان پرداخته و آثار او بدون فهم حقایق عرفانی قابل درک نیست و خودش نیز اصطلاحاتی ایجاد کرده است. قله دیگر ملاصدرا است که گفته من با عرفان، فلسفه را تکمیل کرده‌ام؛ او خود یک عارف نیز هست و این مسئله در رساله شرح صدر او متجلی است.

استاد مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) تصریح کرد: مقداری که عرفان عملی بود، در آثار ابن‌سینا آمده است؛ شیخ اشراق راه میانه را طی کرد و در ملاصدرا عرفان نظری و عملی در کنار هم آمد و رشته‌های معقول ما با هم گره خورده است. گاهی در بحث فقهی با یک روایت یک حکم داده می‌شود، اما صد آیه و روایت برای تبیین یک مقام معنوی و عرفانی وجود دارد. ما نمی‌توانیم درباره مقامات پیامبر(ص) و ائمه(ع) صحبت کنیم و به عرفان و رشته‌های معقول توجه نداشته باشیم.

وی افزود: برای بحث تربیت، تشنگی معنوی مردم و سایر امور، نیاز به کارهای عالمانه و عقلی داریم. در علوم عقلی نیز باید مسیر را عالمانه طی کنیم؛ به برکت پیروزی انقلاب اسلامی و رهبری امام، فلسفه جایگاه پیدا کرده است و معتقدم امروز هزار محقق توانا برای رشته معقول باز هم کم است.

یزدان‌پناه اظهار کرد: وقتی پیشنهاد تدوین دایره‌المعارف مطرح شد، دیدیم استادان برجسته زیادی در عرفان داریم؛ اگرچه امکان دعوت از همه استادان نبود، اما استادانی چون استاد رمضانی، عشاقی، مهندسی و … دعوت شدند و کار آغاز شد. دقت‌های نهایی و عالمانه بعد از سال‌ها تدریس در این مجموعه اشراب شد. یکی دیگر از موضوعات شیرین، برگزاری دوره‌های تربیت محقق بود که در سه دوره انجام شد.

وی نام و یاد آیت‌الله مصباح را به دلیل حمایت از این مجموعه گرامی داشت و اضافه کرد: آیت‌الله فیاضی نیز از کسانی بود که حمایت زیادی داشت و مجموعه عوامل سبب شد تا تدوین این دایره‌المعارف باعث ارتقای سرمایه علمی حوزه علمیه در علوم معقول شود.

یزدان‌پناه در پایان اظهار کرد: نکته مهم دیگر در نوشتن دایره‌المعارف، انضباط شدید علمی بود؛ کارها با دقت پیش رفت و این مجموعه حاصل زحمات فراوان محققان توانمند است. مهم‌تر اینکه محققان بزرگی نیز به عنوان سرمایه حوزه در عرصه معقول تربیت شدند. حوزه اگر بخواهد کار جهانی انجام دهد که امروز نیاز است، باز هم نیازمند محققان توانمند بیشتری است و با توجه به شرایط کنونی، نیازهای معنوی کشور و فضای جهانی، شاید ده هزار محقق هم لازم باشد.