اندیشه بانو امین الگویی جامع برای حکمرانی حکمی است

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست علمی بزرگداشت چهل‌ودومین سالگرد ارتحال بانو مجتهده امین(ره) با تأکید بر ضرورت بازخوانی اندیشه‌های این بانوی حکیم، گفت: ای‌کاش هر ساله سالروز ارتحال بانو مجتهده امین در حوزه‌های علمیه خواهران و دانشگاه‌ها، به‌ویژه برای بانوان، به‌صورت منظم و علمی برگزار و منظومه فکری ایشان بازخوانی می‌شد.

خسروپناه با اشاره به جایگاه تاریخی بانو مجتهده امین اظهار داشت:  ایشان در دوران استبداد و تجددنمایی زیست؛ دورانی که از یک‌سو برخی معتقد بودند زنان باید در کنج خانه بنشینند و فعالیت علمی و فرهنگی نداشته باشند و از سوی دیگر، الگوهایی از حضور اجتماعی زن ترویج می‌شد که با نوعی اباحه‌گری همراه بود. بانو امین در این فضای دوگانه، با رفتاری مبتنی بر اعتدال و «اباحه‌گری»، زیستی متوازن و معنادار را رقم زد.

وی افزود: این بانوی بزرگوار با احیای حکمت، فقاهت و اجتهاد به‌عنوان یک زن مجتهد، حکیم و عارف و با رویکرد خانواده‌محور، شاگردپروری و تربیت بانوان، الگوی سوم زن مسلمان را در عمل تحقق بخشید.

چهار ساحت برای مطالعه منظومه فکری بانو امین

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه اندیشه بانو مجتهده امین را می‌توان در چهار ساحت بررسی کرد، گفت: ساحت نخست، ساحت تاریخی است؛ ساحت دوم، فقاهت و اجتهاد؛ ساحت سوم، حکمت، عقلانیت، عرفان و قرآن؛ و ساحت چهارم، کاربست فقاهت و حکمت در حکمرانی که به‌نظر من مغفول‌مانده‌ترین بخش اندیشه ایشان است.

وی در تبیین ساحت دوم تصریح کرد: بانو امین از محضر بزرگانی چون مرحوم آیت‌الله‌العظمی حائری یزدی، مرحوم آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی و مرحوم استهباناتی بهره برده و توانمندی او در تفقه، مبانی اصولی و مسائل فلسفی به‌روشنی در آثارش نمایان است.

خسروپناه افزود: سبک اصولی بانو امین شباهت زیادی به سبک حوزه سامرا دارد؛ سبکی که کمتر درگیر مباحث صرفاً تحصیلی است و بیشتر بر کاربست فقاهت در زندگی فردی و اجتماعی تأکید دارد.

پیوند عقلانیت، وحیانیت و عرفان اخلاق‌محور

وی ساحت سوم اندیشه بانو امین را نشان‌دهنده توانمندی این مجتهده در پیوند عقل نظری، عقل عملی، اخلاق، عرفان و قرآن دانست و گفت: عرفان بانو امین، هرچند از ابن‌عربی تأثیر پذیرفته، اما عرفانی اخلاق‌محور و ناظر به کنش انسانی است، نه عرفانی صرفاً انتزاعی و نظری.

به گفته وی، مفاهیمی مانند صبر و توکل در اندیشه بانو امین، صرفاً مفاهیمی درونی نیستند، بلکه هم بنیان معرفتی دارند و هم آثار کنشی آن‌ها در رفتار انسان قابل مشاهده است.

سعادت حقیقی و تطهیر قوه فکری

خسروپناه «سعادت حقیقی» را از کلیدواژه‌های اصلی منظومه فکری بانو امین دانست و افزود: این سعادت در گرو دو امر اساسی است؛ نخست، صحیح عقلانی و تطهیر قوه فکری، و دوم، صحیح اخلاقی و تزکیه نفس.

وی با نقد عقلانیت مدرن غربی گفت: عقلانیتی که آمیخته با تخیل و توهم باشد، در خدمت قدرت و ثروت قرار می‌گیرد و می‌تواند بدترین جنایات را رقم بزند. در برابر این عقلانیت، بانو امین بر تقویت خرد همراه با تطهیر عقل تأکید دارد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در منظومه فکری بانو امین، مفاهیمی چون حب، محبت و تقرب الهی جایگاهی محوری دارند و رسیدن به توحید حقیقی بدون خودشناسی، خردورزی، اعتدال روحی و تحقق جامعه سالم ممکن نیست.

از منظر فلسفی نیز، بانو امین قائل به وحدت شخصی وجود است و کثرت را جلوه‌ها و تجلیات حقیقت واحد می‌داند؛ نگرشی که عشق و محبت را اساس هستی معرفی می‌کند.

روش تربیتی؛ محبت، خردورزی و مراقبه

خسروپناه با اشاره به روش تربیتی بانو امین گفت: این روش بر سه مؤلفه استوار است؛ رفتار مبتنی بر محبت و کرامت انسانی، تقویت خردورزی و ایمان استدلالی، و مراقبه و خودنظارتی. در این نگاه، رفتار قهری آخرین مرحله است و بدون خردورزی، هیچ‌گونه محدودیت بیرونی در فضای مجازی کارآمد نخواهد بود.

وی تأکید کرد: مربی زمانی اثرگذار است که خودساخته باشد و مراقبه نفس، تطهیر فکر و تزکیه اخلاقی داشته باشد.

خسروپناه با اشاره به اینکه، صبر در اندیشه بانو امین به‌معنای حفظ آرامش درونی و پرهیز از شکایت به غیر خداست، گفت: این اعتقاد دو بعد دارد، اعتقاد قلبی به قدرت و رحمت الهی، و قطع امید از اسباب ظاهری. انسان وظیفه خود را انجام می‌دهد و نتیجه را به خدا می‌سپارد.

وی افزود: معاد در اندیشه بانو امین، معادی قرآنی است که بر بنیان‌های فلسفی و عرفانی استوار است و تلاقی عقل، قرآن، عرفان و برهان را در نظریه «انسان کامل» نشان می‌دهد.

حکمرانی حکمی؛ پیوند اندیشه و سیاست

خسروپناه در تبیین ساحت چهارم اظهار کرد: حکمرانی یک فرایند است؛ از سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری تا اجرا، نظارت و ارزیابی. منظومه فکری بانو امین نیز منظومه‌ای فرایندی است که از عقل نظری آغاز می‌شود و به سعادت و آخرت می‌انجامد.

وی تصریح کرد: حکمرانی عقلانی، اخلاقی و عرفانی، به رشد هم‌زمان عقل و اخلاق منجر می‌شود و فضایل شجاعت، عفت و عدالت را در تصمیم‌سازی اجتماعی محقق می‌کند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تحقق این نوع حکمرانی، نیازمند حکمرانان شایسته‌سالاری است که بر پایه حکمت، معرفت و معنویت عمل کنند. در این صورت، حکمرانی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بر مدار عقل، قرآن و اخلاق سامان می‌یابد و در برابر ظلم عقب‌نشینی نخواهد کرد.

وی در پایان، خواستار تبیین هرچه بیشتر منظومه فکری بانو مجتهده امین در حوزه حکمرانی شد تا «حکمرانی حکمی» از منظر این بانوی اندیشمند، به‌صورت روشن و منقح در فضای علمی کشور تبیین شود.