توصیههای قرآن؛ منشأ نگارش انواع سفرنامه + فیلم
قرآن توصیه کرده است به اقصی نقاط دنیا سفر و دین خدا را تبلیغ کنید؛ همین توصیه منشأ سفرهای فراوان، تولید انواع سفرنامهها و خلق ژانری به نام سفرنامههای تبلیغی شده است.
روایتهای مختلف از انسانهای متعدد در پهنه گستردهای از تاریخ، بخشی از محتوای مفاهیم بلند آیات قرآن کریم است. خداوند در جایجای این کتاب مقدس که برای هدایت بشر نازل فرموده است، داستانهایی را بیان میکند که صرفاً قصه نیستند، بلکه حقایقی در پوشش تجارب گذشتگانند که باید آیندگان از آنها درس بگیرند.
سفرنامههای قرآنی نه تنها داستانهایی از حرکت جغرافیایی، بلکه بهنوعی روایتگر سیر معنوی انسانها در مسیر تکامل و قرب الهی هستند. بدین جهت ایکنا همزمان با حلول ماه مبارک رمضان همراه با محمد جوادفر، پژوهشگر و جامعهشناس در قالب سلسله درسگفتارهای «قرآن و سفرنامه» تلاش دارد تا از دریچه سفر، نگاه عمیقتری به آموزههای قرآن پیدا و از هر سفر، درسی برای زندگی فردی و اجتماعی استخراج کنیم.
محمد جوادفر در دومین قسمت این مجموعه به موضوع «روایتی از سفر» پرداخته است که مشروح آن را در ادامه میبینید و میخوانید.
وقتی میخواهیم در سفرنامهها موضوعی را مطرح کنیم، ابتدا سعی میکنیم خود سفرنامه را تعریف کنیم؛ سفرنامه یعنی روایت سفر و سفر یعنی پیمودن مسیری از مبدأیی به مقصدی. این تعریف بسیار مهم است و ارجاعات زیادی به آن خواهیم داشت.
اگر سفر را درست تعریف کنیم، هر جا در قرآن سخن از سفری بهمیان آمده باشد که با مختصات تعریفشده مطابقت کند، میتوانیم آن را روایت کنیم. روایت کردن سفر به معنای توضیح آن است و اینگونه سفرنامه شکل میگیرد.
بر همین اساس، سفرهای انبیا در قرآن «سفرنامه» محسوب میشوند، زیرا روایت خداوند از سفرهای پیامبران الهی است. همچنین در مواردی که خداوند جنگهایی چون بدر، حُنَین، اُحد و... را نقل میکند، در واقع سفرنامه جنگ را بیان داشته است و نمونههای فراوانی از این دست در قرآن یافت میشود.
البته قرآن تنها شامل سفرنامههای مستقیم نیست؛ سفرنامههای غیرمستقیم بسیاری نیز در آن نقل شده است. برای نمونه، در بخشی از سفرنامههای تبلیغی، خداوند متعال میفرماید: «چرا نمیروید (سفر نمیکنید) تا دین خدا را تبلیغ کنید؟» یعنی باید حرکت کنید، تلاش نمایید، به اقصی نقاط دنیا سفر کنید و دین را تبلیغ نمایید. همین توصیه، سرآغاز سفرهای فراوانی برای مؤمنان و مسلمانان شد که طی آنها ژانری به نام «سفرنامههای تبلیغی» پدید آمد.
نمونههای دیگری نیز در قرآن در این زمینه ذکر شده است؛ مانند آیاتی که خداوند میفرماید: «در زمین بگردید و طبیعت، آسمانها، اقوام گذشته و... را بنگرید». همین توصیه میتواند منشأ تولید انواع سفرنامهها باشد؛ از جمله سفرنامه طبیعتگردی، اجتماعی، تاریخی، علمی و حتی سفرنامههای شناخت اقوام گذشته، تا بدانیم اقوامی در روزگاران پیشین میزیستند که قدرت و جاه و جبروتی داشتند، اما همه از میان رفتند. قرآن سفارش میکند که بروید، آنها را مشاهده کنید و از سرنوشتشان عبرت گیرید.
سفرنامه ابنبطوطه اثری بسیار زیباست که در دو جلد منتشر شده است. این کتاب بیشتر به بحث دولتها و قدرتهایی میپردازد که در منطقهٔ هند حضور داشتند. البته بخشی از سفر نیز به مناطق ایران کنونی، چین و سایر سرزمینها اختصاص دارد، اما تمرکز اصلی بر شبهقاره هند است.
ابنبطوطه سالهای متمادی در آن دیار بود و از حکومتهایی سخن میگوید که صاحب قدرت بودند و ستم بسیار روا میداشتند؛ مردمان را بهراحتی به قتل میرساندند، اما پس از مدتی از حکومت ساقط شدند و مرگ آنان را در برگرفت و از آنها جز نامی زشت در تاریخ بر جای نماند. اینها درسها و موضوعاتی است که برای خوانندهٔ سفرنامهها جذاب و عبرتآموز است.
در برنامه بعد، سفرنامههایی را به شما معرفی خواهم کرد که از مطالعه آنها لذت و بهره بیشتری ببرید.
انتهای پیام
