حضرت خدیجه(س)؛ بانویی که ستون نخستین امت اسلامی بود
یک پژوهشگر تاریخ اسلام با تأکید بر نقش بیبدیل حضرت خدیجه(س) در تثبیت پایههای اولیه اسلام گفت: حضرت خدیجه(س) نهتنها نخستین ایمانآورنده به پیامبر(ص) بود، بلکه با حمایتهای مالی، عاطفی و اجتماعی خود، از پیامبر(ص) در سختترین سالهای دعوت پشتیبانی کرد؛ بهگونهای که فقدان ایشان در کنار رحلت ابوطالب(ع) به «عامالحزن» انجامید.
به گزارش ایکنا از فارس، همزمان با سالروز وفات حضرت خدیجه (س)، با حجتالاسلام والمسلمین سیدمهدی رضوی، پژوهشگر تاریخ اسلام و مدرس حوزه و دانشگاه درباره ابعاد شخصیتی و تاریخی این بانوی بزرگ اسلام گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
خدیجه(س)؛ بانویی فراتر از یک همسر
ایکنا: در منابع تاریخی از حضرت خدیجه(س) به عنوان نخستین ایمانآورنده یاد شده است. این جایگاه چه اهمیتی در روند شکلگیری اسلام داشت؟
- وقتی از حضرت خدیجه سخن میگوییم، باید ایشان را در بستر اجتماعی و فرهنگی مکه در قرن ششم میلادی تحلیل کنیم. در جامعهای که زن عموماً جایگاه اجتماعی مستقلی نداشت، حضرت خدیجه(س) تاجری موفق، بانویی با نفوذ و دارای اعتبار اقتصادی و اجتماعی بود. ایمان آوردن چنین شخصیتی به حضرت محمد، در نخستین لحظات بعثت، یک پشتوانه راهبردی برای دعوت نوپای اسلامی بهشمار میرفت.
نخستین واکنش پیامبر(ص) پس از نزول وحی در غار حرا، رجوع به خانه و همسرشان بود. آرامشبخشی، اطمیناندهی و تأیید رسالت پیامبر(ص) از سوی حضرت خدیجه(س)، در واقع نخستین تثبیت اجتماعی نبوت بود. این مسئله از منظر جامعهشناسی دین بسیار قابل توجه است.
نقش اقتصادی حضرت خدیجه(س) در بقای اسلام
ایکنا: برخی تحلیلگران تأکید میکنند که نقش اقتصادی حضرت خدیجه(س) کمتر از بُعد عاطفی و اعتقادی ایشان دیده شده است. نظر شما چیست؟
- دقیقاً همینطور است. سرمایه و ثروت حضرت خدیجه(س) در سالهای ابتدایی دعوت، بهویژه در دوران محاصره اقتصادی در شعب ابیطالب، نقشی حیاتی داشت. اگر حمایتهای مالی ایشان نبود، مقاومت مسلمانان در آن شرایط بسیار دشوارتر میشد.
در منابع آمده است که بخش عمدهای از دارایی ایشان در مسیر حمایت از پیامبر(ص) و مسلمانان هزینه شد. این حمایت صرفاً یک کمک مالی نبود؛ بلکه اعلام موضعی آشکار در برابر اشراف قریش بود. در واقع، حضرت خدیجه(س) با ثروت خود، مشروعیت اجتماعی دعوت پیامبر(ص) را تقویت کرد.
«عامالحزن»؛ نشانه عمق فقدان
ایکنا: چرا سال وفات حضرت خدیجه(س) و ابوطالب(ع) به «عامالحزن» معروف شد؟
- در سال دهم بعثت، پیامبر(ص) دو حامی بزرگ خود را از دست داد؛ یکی در عرصه خانوادگی و عاطفی، یعنی حضرت خدیجه(س) و دیگری در عرصه قبیلهای و سیاسی، یعنی ابوطالب. به همین دلیل آن سال به «عامالحزن» معروف شد.
فقدان حضرت خدیجه(س) تنها از دست دادن یک همسر نبود؛ ایشان همدلترین، مطمئنترین و استوارترین پشتیبان پیامبر(ص) بود. نقل شده است که پیامبر(ص) سالها پس از رحلت ایشان، همواره از خدیجه(س) با احترام و محبت یاد میکردند و این نشاندهنده عمق پیوند روحی و معنوی میان آن دو است.
الگوی زن مسلمان در تاریخ اسلام
ایکنا: در شرایط امروز، چگونه میتوان شخصیت حضرت خدیجه(س) را برای نسل جوان بازخوانی کرد؟
- متأسفانه گاهی شخصیت حضرت خدیجه(س) تنها در قالب «همسر پیامبر» معرفی میشود، در حالی که ایشان پیش از ازدواج با پیامبر(ص) نیز شخصیتی مستقل، مدیر، تاجر و بانویی اثرگذار در جامعه بودند. این الگو میتواند برای زنان امروز الهامبخش باشد؛ زنی موفق در عرصه اقتصادی، دارای قدرت تصمیمگیری و در عین حال، عمیقاً مؤمن و فداکار.
از سوی دیگر، سبک زندگی مشترک پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) الگویی از احترام متقابل، اعتماد و همدلی را نشان میدهد. این رابطه نه بر پایه مادیات، بلکه بر اساس ایمان، اخلاق و همراهی شکل گرفته بود.
خدیجه(س)؛ ستون نخستین خانواده اسلامی
ایکنا: برخی معتقدند که حضرت خدیجه(س) در شکلگیری «خانواده اسلامی» نقش بنیادین داشتند. تحلیل شما چیست؟
- بدون تردید چنین است. خانه پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) نخستین کانون تربیت اسلامی بود. در همین خانه، شخصیتی چون حضرت فاطمه پرورش یافت؛ بانویی که خود محور تداوم نسل پیامبر(ص) و الگویی برای زنان جهان اسلام شد.
اگر بخواهیم تاریخ اسلام را بهصورت زنجیرهای از نقشآفرینیها ببینیم، حضرت خدیجه(س) نقطه آغاز این زنجیره است. از ایمان نخستین تا حمایت مالی و عاطفی، از تربیت نسل تا تثبیت اجتماعی دعوت نبوی، همه و همه نشان میدهد که ایشان صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه یک رکن تمدنساز در تاریخ اسلام است.
انتهای پیام
