دفع بدی با نیکی یک قاعده قرآنی و روان‌شناختی است

به گزارش ایکنا، محمد جاودان؛ عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده مطالعات اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب، شامگاه 13 اسفندماه در نشست علمی«تأملی پیرامون آیه ۳۴ سوره مبارکه فصلت» که از سوی دانشگاه فردوسی مشهد و در ادامه سلسله جلسات سب شب؛ سی آیه برگزار شد، درباره شخصیت قرآنی مقام معظم رهبری، گفت: ایشان از جمله عالمان اسلامی بودند که علاوه بر مطالعات فقهی اصولی که در درس خارج ایشان به عنوان گنجینه عظیمی در میراث فقهی شیعی آشکار است، به دانش‌های متعددی آگاه بودند که در حوزه علمیه سابقا مرسوم نبود.

وی با بیان اینکه از جمله این دانش‌ها می‌توان به ادبیات و شعر اشاره کرد که ایشان ذوق شگفتی هم در این عرصه داشتند، افزود: به نحوی که در خطابه‌های بلیغ ایشان هویدا بود و امثال بنده که در ابتدای انقلاب سن کمی داشتیم خطابه‌های ایشان را دنبال می‌کردیم و بسیار جذاب و پرمخاطب بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب تصریح کرد: ایشان در مباحث تاریخی به خصوص تاریخ تشیع و تاریخ ائمه(ع) صاحب ایده بود و علاوه بر این در قرائت قرآن نیز صاحب‌نظر بود. یکی از شخصیت‌هایی که سبب شده است مشهد مقدس از جمله قطب‌های قرائت قرآن باشد که تاکنون نیز ادامه پیدا کرده است، شخص مقام معظم رهبری بودند.

رئیس دانشکده مطالعات اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب، اظهار کرد: ایشان در عرصه‌های فرهنگی اجرایی و نظامی فعالیت داشتند و پس از امام خمینی و شخصیت‌هایی که در اول انقلاب به شهادت رسیدند، فردی در تراز ایشان نداریم و نداشتیم و به این ترتیب ایشان فرد ویژه‌ای بودند.

وی افزود: ایشان در زمینه اخلاقی نیز دارای خصوصیات ویژه‌ای بودند که از این جمله پاکی خود و فرزندان و خانواده ایشان است که با توجه به موقعیت‌های مختلف از جمله عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی، ریاست جمهوری و رهبری بسیار خاص است کمتر فردی است که به این نحو بتواند به مدیریت زندگی خود و خانواده خود بپردازد.

شجاعت زبانزد

وی با بیان اینکه شجاعت ایشان نیز زبانزد است اضافه کرد: بر همین اساس پیام ایشان در جنگ دوازده روزه که بدون دلهره صادر شد قابل تحلیل است. می‌توان گفت ایشان افتخاری که کم داشت افتخار شهادت بود که با مزین شدن به این افتخار به محضر امام خمینی و جد خود ابی عبد الله(ع) رسیدند.

جاودان در ادامه به آیه 34 سوره فصلت«وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ۚ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ» اشاره کرد و گفت: قاعده پاسخ دادن بدی به نیکوترین وجه فراتر از یک امر ساده و یک قاعده روان‌شناختی اجتماعی است. با این توضیح که با توجه به این که شر و بدی امری است که در وجود عارضی است، جواب دادن آن با نیکی سبب از بین رفتن بدی و جایگزین شدن نیکی خواهد شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با بیان اینکه البته طبق نص قرآن کسانی می‌توانند بدی را با خوبی پاسخ دهند که خداوند به آنان صبر عطا کرده است، اظهار کرد: مضمون این آیه در آیات دیگری هم وجود دارد و این نشان می‌دهد یک اصل انسانی و اخلاقی و قاعده در قرآن کریم بیان شده است؛  از جمله در سوره مؤمنون آمده است: «ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ» و در سوره رعد هم می‌خوانیم: وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَٰئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ. کسانی که بدی را با نیکی دفع می‌کنند عاقبت خوبی دارند؛ لهم عقبی الدار.

نفی تساوی شر و نیکی

جاودان اظهار کرد: این آیه هر نوع تساوی بین شر و بدی با خوبی را نفی فرموده است. آیه فرموده است مقابله و واکنش فعال با بدی داشته باشید و در برابر آن واکنش منفلعانه نداشته باشید ضمن اینکه واکنش شما باید احسن باشد و نه حسن، واکنشی که در وجود طرف مقابل تاثیر داشته باشد و دشمنی را به دوستی تبدیل کند و طرف مقابل دوست صمیمی شود.

وی با بیان اینکه قرآن یک سنت اخلاقی و یک مسئله روان‌شناختی را بیان کرده است نه صرفا یک موعظه، گفت: یکی از کلیدهای موفقیت زندگی در عرصه فردی و اجتماعی و حتی سیاسی و ... می‌تواند یک قانون تلقی شود و البته شرط تحقق این ویژگی در انسان، صبر است و اینکه انسان بتواند بر نفس خودش غلبه و بدی را با نیکی دفع کند. بدی به لحاظ تکوینی و اخلاقی امر ناپسند است و خدا محسنین و نیکوکاران را دوست دارد.