اقدامات مهم در زمان طلایی نجات مصدوم

به گزارش ایکنا، اصولی اساسی برای مواجهه با بحران‌ها از جمله در جنگ‌ها و به ویژه در حملات هوایی وجود دارد که آموختن آنها موجب نجات جان خود و عزیزانمان می‌شود.

جمعیت هلال‌احمر این اصول را برای آموزش عمومی ارائه کرده است که خبرگزاری ایکنا با هدف ارتقای توانمندی مردم در مواجهه با حملات هوایی باز نشر می‌کند.

توقف، ارزیابی، ورود به مناطق آسیب دیده

در لحظات پس از انفجار، غریزه قهرمانی ممکن است شما را به قلب خطر بفرستد. طبق استانداردهای جهانی جستجو و نجات، اولین وظیفه شما زنده ماندن است؛ پیش از ورود به هر ساختمان آسیب‌دیده، این چک‌لیست ۱۰ ثانیه‌ای را اجرا کنید:

1. ارزیابی پایداری سازه (خطر ریزش ثانویه) - قانون «نگاه به بالا»: قبل از ورود، به لبه‌های بام و بالکن‌ها نگاه کنید. اجسام معلق مانند «تیرآهن‌های شل، کولرها و سنگ‌نما» با کوچک‌ترین ارتعاش یا وزش باد سقوط می‌کنند. شنیدن آواهای خطر: به صداهای ساختمان گوش دهید. صدای «خزش» یا «تیک‌تیک» اسکلت، نشانه خستگی سازه و ریزش قریب‌الوقوع است. الگوی تخریب: اگر ساختمان به صورت «کیک طبقانی» روی هم ریخته، هرگز بدون تجهیزات جک‌زنی و مهار تخصصی وارد لایه‌ها نشوید.

۲. مهار خطرات محیطی (عوامل ثانویه خطر). نشت گاز «قاتل خاموش»: بوی گاز یا صدای «هیس» نشانه نشت است. هشدار حیاتی: هیچ وسیله الکترونیکی، حتی موبایل برای نور را روشن یا خاموش نکنید. جرقه میکروسکوپی در مدار گوشی باعث انفجار توده‌ای می‌شود. برق‌گرفتگی در رطوبت: اگر آب در محیط جریان دارد، فرض را بر این بگذارید که تمام سطوح فلزی و آب‌ها دارای جریان برق هستند. تا قطع کامل کنتور از منبع اصلی، وارد آب نشوید.

3. حفاظت فردی استاندارد: گرد و غبار ناشی از تخریب بتن و آزبست، ریه‌ها را دچار التهاب شدید و خونریزی داخلی می‌کند. حتما از ماسک یا حداقل یک پارچه ضخیم مرطوب استفاده کنید. حفاظت دست و پا: میل‌گردهای زنگ‌زده و شیشه‌های خرد شده منبع اصلی عفونت «کزاز» هستند. اگر دستکش کار ندارید، دست‌های خود را با پارچه بپیچید و هرگز با کفش‌های تخت یا صندل وارد آوار نشوید.

4. طراحی نقشه خروج: پشت به مسیر خروج کار نکنید. همیشه طوری مستقر شوید که راه خروج در دیدرس و دسترس شما برای لحظه اضطراری باشد. شناسایی «نقاط امن داخلی»: در حین ورود، ستون‌های اصلی یا زیر میزهای فلزی مستحکم را شناسایی کنید تا اگر لرزش مجدد شروع شد، در کمتر از ۲ ثانیه پناه بگیرید.

۵. اصل «ارتباط و اطلاع‌رسانی». قبل از ورود، حتما به یک نفر در بیرون اطلاع دهید که دقیقا به کدام بخش ساختمان می‌روید. اگر ساختمان دوباره ریزش کند، تیم‌های امدادی باید بدانند شما در کجا دفن شده‌اید. ‌ یادآوری حیاتی: در استانداردهای عملیاتی، «یک مصدوم بهتر از دو مصدوم است». اگر حس کردید محیط ناپایدار است، عقب‌نشینی کنید و با تماس با ۱۱۲ منتظر تیم‌های تخصصی امدادی بمانید.

ارزیابی مصدوم؛ تشخیص نوع گرفتاری و اقدامات حیاتی

پس از اطمینان از ایمنی محیط، گام دوم دسترسی به مصدوم و ارزیابی وضعیت اوست. در محیط‌های جنگی یا تخریب شده، «زمان طلایی» نجات بسیار کوتاه است.

طبق پروتکل‌های «طب رزم و تروما»، مراحل زیر را اجرا کنید:

۱. تشخیص نوع وضعیت مصدوم

مصدوم آزاد: فردی که روی آوار افتاده یا در محیطی است که مانع فیزیکی سنگین روی بدنش نیست. برای این افراد بلافاصله عملیات ارزیابی «راه هوایی، تنفس و گردش خون» را شروع کنید.

مصدوم گرفتار یا زیر آوار: فردی که اندام‌های او زیر بتن، تیرآهن یا آوار سنگین مانده است. هشدار: هرگز سعی نکنید این افراد را با کشیدن ناگهانی دست یا پا خارج کنید؛ این کار باعث «قطع نخاع» یا پارگی عروق می‌شود.

۲. ارزیابی سطح هوشیاری

مصدوم را با صدای بلند صدا بزنید و به آرامی‌شانه‌هایش را تکان دهید.
 اگر پاسخ نمی‌دهد اما نفس می‌کشد، او را در «وضعیت ریکاوری» (خوابیده به پهلو) قرار دهید تا راه تنفسش باز بماند.
اگر پاسخی نمی‌دهد و قفسه سینه حرکت نمی‌کند، راه گلو را از گرد و غبار پاک کرده و در صورت داشتن مهارت، عملیات «احیای قلبی ریوی» را شروع کنید.

۳. مدیریت خونریزی‌های مرگبار

در انفجارات، خونریزی شدید عامل اصلی مرگ است. قبل از هر اقدامی، کل بدن را برای پیدا کردن «خونریزی جهنده» بررسی کنید.

با استفاده از پانسمان فشاری یا «شریان‌بند»، خونریزی دست و پا را مهار کنید. اگر ترکش یا شیشه در بدن فرورفته، «هرگز آن را خارج نکنید»؛ این کار باعث خونریزی شدیدتر می‌شود، فقط دور آن را با پارچه ثابت کنید.

۴. بررسی «سندرم له شدگی»

اگر عضوی از بدن «مخصوصاً پاها» بیش از ۱۵ دقیقه زیر فشار سنگین آوار مانده است، آن را ناگهان آزاد نکنید.

آزاد کردن ناگهانی باعث ورود سموم انباشته شده وارد جریان خون و به سمت قلب می‌شود و به جز خطر سکته قلبی ممکن است کلیه‌ها را از کار بیاندازد. در این شرایط، تا حد امکان از تیم‌های امدادی کمک بخواهید و به مصدوم هوشیار مایعات فراوان بدهید.

۵. تثبیت ستون فقرات

با هر مصدوم در محیط بمباران شده به گونه‌ای رفتار کنید که انگار «آسیب نخاعی» دارد. سر و گردن مصدوم را به هیچ‌وجه نچرخانید. اگر مجبور به جابه‌جایی برای نجات جان او هستید، بدن را به صورت «یک‌تکه» و هماهنگ و باثابتنگه داشتن و فیکس کردن گردن و سر مصدوم حرکت دهید.

۶. پیشگیری از شوک و افت دما

مصدوم تروما حتی در هوای گرم به سرعت دمای بدن خود را از دست می‌دهد. زیر مصدوم و روی او را با پتو یا لباس بپوشانید تا از «شوک » جلوگیری شود.

یادآوری حیاتی: در زمان ارزیابی، مدام با مصدوم صحبت کنید. حفظ ارتباط کلامی‌باعث کاهش شوک روانی و مشخص ماندن سطح هوشیاری او در دقایق بحرانی می‌شود.

سندرم له شدگی؛ بمب ساعتی در بدن مصدوم زیر آوار

در امداد و نجات آوار، لحظه «برداشتن سنگینی از روی مصدوم» خطرناک‌ترین زمان عملیات است. پدیده‌ای به نام «سندرم له شدگی» می‌تواند فردی را که تا چند لحظه پیش زنده بود، بلافاصله پس از رهاسازی به کام مرگ بکشاند. پس بهتر است در گام اول و نبود تهدید اینکار را به امدادگران متخصص بسپارید و در صورت عدم دسترسی و یا خطر جانی طبق استانداردهای جهانی، این نکات حیاتی را رعایت کنید:

۱. مکانیزم له شدگی چیست؟ 

وقتی عضوی «معمولاً پا یا دست» بیش از ۱۵ دقیقه زیر فشار سنگین باشد، خون‌رسانی به آن قطع شده و بافت‌های عضله تخریب می‌شوند. در این حالت سموم کشنده‌ای مثل «پتاسیم» و پروتئین «میوگلوبین» در عضو گرفتار جمع می‌شوند که تا زمان وجود فشار، همان‌جا می‌مانند.

۲. خطر اول: ایست قلبی آنی (مرگ در حین نجات) 

به محض بلند کردن آوار، مسیر جریان خون باز شده و موج پتاسیم به سمت قلب حرکت می‌کند. این حجم ناگهانی پتاسیم، سیستم الکتریکی قلب را مختل کرده و باعث «ایست قلبی» در کمتر از چند دقیقه می‌شود.

۳. خطر دوم: نارسایی کلیه (تأخیری) 

پروتئین‌های آزاد شده از عضلات تخریب شده «میوگلوبین»، مانند لخته‌های ریز عمل کرده و مجاری کلیه را مسدود می‌کنند. این وضعیت باعث می‌شود کلیه‌ها در عرض چند ساعت از کار بیفتند. نشانه اصلی آن، «ادرار تیره یا قهوه‌ای رنگ» است.

4. اقدامات حیاتی: چه زمانی از «تورنیکه» استفاده کنیم؟ 

اگر دسترسی به تیم پزشکی و سرم‌تراپی ندارید: قبل از بلند کردن آوار، بالای عضو له شده را با یک «شریان‌بند یا تورنیکه» کاملاً محکم ببندید.

هدف از این کار: ایجاد یک سد فیزیکی است تا وقتی فشار آوار برداشته می‌شود، سموم وارد جریان خون اصلی و قلب نشوند.

هشدار: این تورنیکه نباید تا رسیدن به بیمارستان مجهز باز شود.

5. مدیریت مایعات (هیدراتاسیون) 

اگر مصدوم هوشیار است و آسیب شکمی ندارد، «قبل و حین» برداشتن آوار به او مایعات فراوان بخورانید. این کار باعث رقیق شدن سموم در خون و کمک به دفع آن‌ها از کلیه‌ها می‌شود.

6. انتقال سریع 

مصدوم له شدگی یک «مصدوم بدحال» محسوب می‌شود، حتی اگر در لحظه خروج ظاهر خوبی داشته باشد. او باید فوراً برای دریافت درمان‌های تخصصی مانند «دیالیز» یا «تزریق بیکربنات» به بیمارستان منتقل شود.

یادآوری حیاتی: نجات موفق، فقط بیرون کشیدن فرد از زیر آوار نیست؛ بلکه جلوگیری از «شلیک سموم» به سمت قلب اوست. اگر فردی طولانی‌مدت زیر آوار مانده، برداشتن ناگهانی وزن بدون حضور امدادگران تخصصی بستن شریان‌بند (در موارد خاص و در شرایط عدم دسترسی پزشکی) یا مایعات‌رسانی، می‌تواند مرگبار باشد.