بصیرت و تابآوری؛ گنجهای نهجالبلاغه برای عبور از بحرانها
یک استاد دانشگاه بصیرت و تابآوری را از الفاظ پربسامد در نهجالبلاغه دانست و گفت: امیرالمؤمنین(ع) پیروزی را از آن کسانی میداند که اهل بصیرت و استقامت هستند.
به گزارش ایکنا از اصفهان، والایی، استاد دانشگاه فرهنگیان اصفهان در نشستی با موضوع «بصیرت و تابآوری در نهجالبلاغه» که عصر سهشنبه، ۱۹ اسفندماه به همت بسیج دانشجویی دانشگاه اصفهان بهصورت برخط برگزار شد، سخنان خود را به دو موضوع بصیرت و تابآوری و استقامت در دفاع مقدس سوم اختصاص داد و در خصوص لزوم بهرهبرداری از سه گنجینه بسیار مهم علمی و معنوی، شامل قرآن کریم، نهجالبلاغه و صحيفه سجادیه، بهویژه در شرایط کنونی اظهار کرد: این گنجینهها از حقیقت صحبت میکنند و اطمینان و ایمان میبخشند. همچنین مباحث بسیار مهم و دقیق علمی و روانشناسی نیز دارند.
وی افزود: همه ما در این مدت حداقل بهدلیل مقارنشدن جنگ با ماه مبارک رمضان سعی کردهایم بیشترین بهره را از این گنجینهها ببریم. بصیرت و استقامت، دو موضوع اساسی این گنجینههاست. بصیرت یعنی شکافتن لایههای رویین هر چیز و موشکافی و دیدن درست آن. ما حتی در زندگی عادی هم به این بصیرت نیازمندیم.
این استاد دانشگاه بیان کرد: بصیرت در زندگی اجتماعی نیز بیشتر مورد نیاز است و بهمراتب اهمیت بیشتری دارد، به این دلیل که اجتماع آبستن فتنههاست و در فضای اجتماع تزاحم وجود دارد. رهبر شهید ما نیز فتنه را جزو مسائل ممکن و محتمل اجتماع میدانستند و علاوه بر اینکه آن را وضعیت و موقعیتی محتمل معرفی میکردند، معتقد بودند فتنه نوع غبارآلودگی است که در اجتماع بهوجود میآید.
وی ادامه داد: خاصیت این فضای غبارآلود این است که به شما میفهماند باید اطراف خود را بشناسید و درست نگاه کنید، وگرنه این غبارآلودگی میتواند علیه شما تمام شود. پس فتنه همان گردوغبار است و برای اینکه بتوانیم این گردوغبار را پس بزنیم، به بصیرت نیاز داریم. حضرت امیر(ع) در خطبه ۵۰ نهجالبلاغه به ما گوشزد میکنند که فتنههای اجتماعی از کجا میآيند و کانون نابسامانیها، آشوبها و سردرگمیها در جامعه چیست.
والایی اضافه کرد: همه اینها بهدلیل هواپرستیها و نابهنجاریهایی است که مردم را سردرگم و گیج میکند و نیز بیراهههایی که یک عده در آنها گم میشوند؛ همان کوتهبینانی که نمیتوانند وقایع را درست بررسی کنند. درواقع، سرآغاز پیدایش فتنهها، هوسها و هواهاست که آنها را بهوجود میآورد. پس متوجه شدیم که چرا نیازمند بصیرت هستیم و این بصیرت در مسائل اجتماعی بیشتر نیاز است؛ چرا که فتنهها طبیعتاً در فضای اجتماعی بیشتر است.
انسان بصیر کیست و چه ویژگیهای دارد
وی در پاسخ به اینکه انسان بابصیرت چه کسی است و این بصیرت چه ویژگیهایی دارد، تصریح کرد: حضرت علی(ع) در خطبه ۱۵۳ میفرمایند: «هر چیزی را که میشنوید، با اندیشه محک بزنید»؛ به این معنا که گوش خود را نبندید، برای آن فیلتری بگذارید که بتواند شنیدهها را تحلیل کند. برخی انگشت خود را در گوششان میکنند که نشنوند و این اشتباه است. برخی دیگر هم میگویند همین که ما ندانیم در اجتماع چه اتفاقی میافتد، زندگیمان را میکنیم که این نیز اشتباه است.
این کارشناس نهجالبلاغه ادامه داد: پس اولین ویژگی انسان بصیر این است که خوب میشنود. حال برای خوبشنیدن به چند چیز نیاز داریم؛ یکی اینکه منبع شنیدههایمان را مشخص کنیم. اگر میخواهیم خوب بشنویم، نیاز است همه جوانب را بشنویم. نکته دوم اینکه باید همهچیز را بشنویم؛ نمیتوانیم یک چیز را بشنویم و چیز دیگر را نشنویم. حضرت امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه بارها به این موضوع اشاره کردهاند که اگر انسان میخواهد حرف حق را بشنود، باید کامل بشنود و تمام جوانب حرف باطل را هم ببیند.
وی در خصوص جریانداشتن فکر گفت: باید تلاش کنیم فکر ما جریان داشته باشد؛ یعنی این فکر باید روزبهروز تازه و جدید شود، البته تمرین میخواهد. با تمرین میتوانیم این فکر را بهروز کنیم. دومین نکته هم اینکه فکر اساساً باید جریانساز باشد؛ یعنی نهتنها باید جریان داشته باشد، که جریانساز نیز باید باشد، وگرنه حیات ندارد. امروز در خصوص جنگ خیلی چیزها هست که نمیدانیم. درواقع، اینطور نیست که همیشه از جنایاتی که پشت پرده جنگ اتفاق میافتد، باخبر باشیم.
بصیرت فقط برای خواص جامعه نیست
والایی افزود: امروز نمیتوانیم بگوییم که بصیرت فقط باید در سطح کلان کشور وجود داشته باشد؛ یعنی خواص باید بصیرت داشته باشند، چون مثلاً آنها تصمیمگیرندهاند. خواص متولیان امر هستند، نه شما. شما امروز میتوانید دقیقاً نقش خودتان را در اجتماع محک بزنید. جامعه اکنون به موقعیت و شرایطی رسیده است که نمیتوانیم بگوییم ما نقشی نداریم یا اثرگذار نیستیم. همین حضور شبانه و اجتماعی شما در میادین شهر بصیرت ایجاد میکند و عدهای را به فکر فرومیبرد.
وی تأکید کرد: در سطح خرد، اگر انتخابی بصیرانه انجام دهیم، میتوانیم در جامعه حضوری مؤثر داشته باشیم؛ حلقهها و گعدههای معرفتی ایجاد کنیم و جامعه را به سمت و سویی که لازم است، حرکت دهیم. برخی فکر میکنند عصر این حرفها، تشکیلات، کارهای گروهی و گفتمان تمام شده است، در حالیکه اصلاً چنین نیست. شاید عصر گفتوگو تمام شده باشد؛ چون گفتوگو یعنی یکطرفه حرفزدن، ولی گفتمان یعنی دوجانبه صحبتکردن.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: خطبه ۱۷۳ یکی از مشهورترین خطبههای سیاسی امیرالمؤمنین(ع) است که شرح آن هم بسیار سخت است. ایشان در این خطبه میفرمایند: «نمیتوانید جان سالم از این جنگ بیرون ببرید، نمیتوانید پرچم مبارزه را محکم در دست بگیرید و نمیتوانید عمیقاً طعم پیروزی را بچشید، مگر آنکه اهل بصیرت، تابآوری، صبر و استقامت باشید و بتوانید حق را از باطل تشخیص دهید.»
نهجالبلاغه و ضرورت تمسک به قرآن
وی در توضیح ویژگی دیگر اهل بصیرت گفت: ویژگی دیگری که از اهل بصیرت میتوانم خدمت شما عرض کنم، این است که حضرت در خطبه ۱۳۳ نهجالبلاغه میفرمایند: «یکی از چیزهایی که به شما بصیرت میدهد، کتاب الله است.» هر چقدر با کتاب خدا، اتفاقات و وقایع، جنگها و تاریخ انبیا بیشتر آشنایی پیدا کنیم، بهتر میتوانیم وظیفه خود را تشخیص دهیم و کارمان را پیش ببریم. قرآن به انسان بصیرت میدهد و او را از تاریکیها بیرون میآورد. منظور همان حقایقی است که در قرآن وجود دارد.
والایی توضیح داد: اگر چشمت را ببندی و از دنیا فقط زرق و برقش را ببینی، بصیرت نداری. انسان بصیر نگاهش را از دنیا عبور داده است؛ یعنی بالاتر از دنیا را میبیند. شاخص دیگر انسان بصیر این است که بتواند بصیرهای زمانش را پیدا کند و جای پای آنها قدم بگذارد. امروز چه کسی بابصیرتر از امام شهید ما بود؟ جای پای او قدم بگذار، صحبتهایش را گوش بده و به اوامر و نواهیاش دقت کن. حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای نیز قطعاً برای راهبری جامعه صحبتهایی دارند که بهزودی به گوش ما میرسد. انسان بصیر خوشهچین است؛ از هر چیزی خوبش را جمع میکند.
وی یکی از الفاظ پربسامد نهجالبلاغه را صبر و استقامت دانست و گفت: اگر میخواهید ببینید در این لحظات و موقعیت بسیار خطیر جنگی چه کاری باید انجام دهید، نکته نخست این است که هیچگاه جلوتر از تقدیر حرکت نکنید. هیچگاه در آینده سیر نکنید. سعی کنید آینده را تخمین نزنید. آینده، عمل اکنون شماست. نکته دیگری که در خصوص تابآوری باید به آن اشاره کنیم، این است که بتوانیم ایمانمان را تقویت کنیم. سعی کنید اخبار بهتر را بخوانید و بر اخبار مثبتتر تمرکز کنید.
این کارشناس نهجالبلاغه در پایان تصریح کرد: از مهمترین راههای موفقیت، یعنی دعا بهره ببرید. دعا هم به شما آرامش میدهد و هم اثر دارد. هیچ دعایی بیاثر نیست. حتماً به توصیه امام شهیدمان، آن دعای مشهور در صحیفه سجادیه و دعای توسل را قرائت کنید. حدیث شریف کسا را حتماً قرائت کنید. از صدقهدادن حتماً بهره ببرید. از کتابهای دفاع مقدس و سرگذشت مجاهدین استفاده کنید. خطبههای ۱۹۳، ۷۶، ۷۸ و ۸۶ نهجالبلاغه تماماً به موضوع تابآوری و روش کسب صبر و استقامت در زندگی اشاره دارند.
انتهای پیام
