والدین؛ پناهگاه نوجوانان در شرایط آشوب

به گزارش ایکنا از قم، سمیه‌سادات حسینی‌نژاد، روان‌شناس کودک و نوجوان در پنجمین جلسه از سلسله‌ نشست‌های تخصصی در میدان با عنوان «حفظ سلامت نوجوانان در شرایط بحرانی» که امروز، ۲۴ اسفندماه به همت جهاددانشگاهی قم با همکاری بسیج اساتید استان قم برگزار شد، با اشاره به نقش حمایتی والدین در شرایط آشوب گفت: نقش حمایتی والدین به قدری مهم است که می‌تواند باعث شود نوجوان نه‌تنها احساس نکند که تنهاست بلکه می‌داند که با حمایت والدین هر آنچه که اتفاق بیوفتد، با آغوش باز از خانواده حمایت می‌شود.

وی افزود: یکی از اساسی‌ترین نکاتی که از والدین انتظار می‌رود، ایجاد فضایی است که نوجوان بتواند با آرامش و اطمینان، احساساتش را بیان کند. فضایی که در آن، برچسب‌زنی نباشد، قضاوت نشود، و هرگز احساس نکند که «نادرست» است یا «مختلف» بودن، به معنای «نامناسب» بودن است.

حسینی‌نژاد اظهار‌ کرد: تقریباً ۹۵ درصد از نوجوانان ما در این سنین، از ۱۱ سالگی که به سمت بلوغ می‌روند، تا حدود ۲۶ سالگی، این مسیر را طی می‌کنند. متأسفانه، به‌دلیل تأخیر در واگذاری مسئولیت‌های بزرگسالی در جامعه، این دوره نوجوانی امروزه طولانی‌تر شده است، پس این ویژگی‌ها، تنش‌ها، این تلاش برای یافتن هویت، ممکن است تا سنین بالاتر هم ادامه داشته باشند.

وظایف والدین نسبت به نوجوانان

وی با معرفی یکی دیگر از وظایف والدین بیان کرد: گوش دادن فعال یکی دیگر از وظایف والدین است که والدین باید از دیدگاه فرزند خودش که در یک برهه زمانی خاص است، عمل کند. در این گام، والدین می‌بایست از برچسب‌زنی‌یا هرگونه گمانه‌زنی پرهیز کنند تا بتوانند به بهترین نحو، فرزندشان را از خود طرد نکنند.

این روانشناس گفت: امروزه به‌دلیل دنیای بی‌انتهای فضای مجازی و دیجیتال، نوجوانان به هر اطلاعاتی به راحتی می‌توانند دست یابند پس این امر طبیعی است که شکاف فرهنگی بین والدین و نوجوانان وجود داشته باشد. اما این والدین هستند که با کنترل‌گری و مدیریت، می‌توانند امور تربیتی درستی را اتخاذ کنند.

وی تصریح کرد: بیشترین آسیبی که جامعه ما در دوره اغتشاشات متوجه آن شد، نوجوانان بودند که جای بس بسیار تأمل برای راهبران امور پرورشی و والدین دارد.

حسینی‌نژاد بیان کرد: یکی دیگر از خصوصیات دوران نوجوانی آرمان‌گرایی است. در این دوره باید به نوجوان حق بدهیم که درباره آینده نگران باشند برای حل مشکلات نوجوان می‌توان از خودشان کمک گرفت، چراکه به‌دلیل برخورداری از ذهن فعال، می‌توانند بهترین راه‌حل‌ها را ارائه کنند.

وی افزود: طبیعی است که در شرایط آشوب، نوجوان دچار نوسان هیجان شود و احساس ناامیدی و غم را بیش از بزرگسال به‌دلیل بی‌تجربگی درک کنند. پس والدین باید دوشادوش نوجوان و نه در مقابل آن‌ها باعث کاهش تنش شوند. نوجوانان زمانی با والدین همراه می‌شوند که سخن منطقی بشوند و احساس تحکم نداشته باشند.

چرایی خودمحوری نوجوانان

حسینی‌نژاد با اشاره به دلایل چرایی خودمحوری نوجوانان گفت: خودمحوری و مخالفت‌جویی در این بازه سنی می‌تواند به‌دلیل سن رشدی و دوره بحرانی، نیاز شدید به خودمختاری و استقلال‌گرایی و استرسی که بیش از یک بزرگشال درک کرده و برایش غیرقابل قبول است.

وی اظهار‌ کرد: هر قدر والدین فعالیت‌های مورد علاقه نوجوان خود را بشناسند و متناسب با شرایط برای آن وقت بگذارند، آنقدر می‌توانند در تربیت و راهبری درست نوجوان خود مؤثر باشند که از این تکنیک با عنوان «زمان باکیفیت» یاد می‌شود.

این روانشناس افزود: پیاده‌سازی تکنیک زمان با کیفیت از فردی به فرد دیگر متنوع بوده و برای هر چه بهتر اجرایی شدن آن، والدین نیازمند آن هستند که نوجوان خود را خوب بشناسند. احترام گذاشتن به تفاوت خلقی و روحی نوجوان با نوجوان دیگر یکی دیگر از نکات مهم است.

وی زبان ارتباطی و زبان عشق را مؤلفه دیگری دانست که در کاهش استرس نوجوان در شرایط آشوب مؤثر است و ادامه داد: نوجوانی که زبان ارتباط و عشق او کلامی است، خودشان از صحبت کردن بسیار استفاده می‌کنند و تخلیه هیجان از طریق سخن گفتن اتفاق می‌افتد. در این نوع زبان، والدین باید بر هیجانات خود نیز مسلط باشند تا بتوانند به ارتباط عمیق و شناخت از نوجوان خویش دست یابند.

حسینی‌نژاد زبان عشق و ارتباط بعدی را نوازش دانست و اظهار کرد: امنیت جسمی و روانی این گروه از نوجوانان با آغوش گرم والدین و تماس فیزیکی و لمسی برقرار می‌شود. زبان عشق بعدی دسته‌ای از نوجوانان هستند که طالب توجه هستند. 

وی افزود: زبان عشق بعدی، زبان کمک است. این به معنای کاهش توانایی نیست و به معنای عدم توانایی تصمیم‌گیری در لحظه است و والدین نباید برچسب تنبل بودن به آن‌ها بزنند. زبان عشق بعدی، زبان هدیه‌ای است که نوجوان برای این انتقال حس، از والدین خود هدیه می‌خواهند.

این روان‌شناس کودک و نوجوان بیان کرد: زمان گفتمان و میزگرد خانوادگی یکی دیگر از مسائلی است که به حل مشکل و اضطراب فرزند نوجوان خانواده کمک می‌کند.

تکنیک‌های حل مسئله اضطراب

وی گفت: مسئله بعدی، قدرت استفاده از تکنینک حل مسئله است. حل مسئله زمانی که احساس و هیجانات بالاست، اصلاً ایجاد نمی‌شود؛ منطق مغز فعال نیست که بتوان به وسیله آن حل مسئله را به‌کار گرفت. وقتی که گوش دادن همدلانه و بیان احساس را با نوجوان پیش می‌بریم، منطق مغزش فعال می‌شود و بعد می‌تواند به درستی تصمیم‌گیری کند.

حسینی‌نژاد اظهار کرد: از تکنیک‌های مدیریت استرس می‌تواند به تنفس دیافراگمی به این صورت که پنج ثانیه نفس عمیق می‌کشیم و چهار ثانیه این نفس را حبس کرده و سپس بازدم صورت می‌گیرد. این نوع تکنینک باعث افزایش گردش خون شده و استرس را کاهش می‌دهد.

وی جلوگیری از عقاید غیرمنطقی را راهکار دیگری از پایین آوردن سطح استرس نوجوانان دانست و بیان کرد: امروزه از دست دادن امید، امری دشوار نیست پس باید اتکا به عقاید مثبت را در ذهن نوجوان پررنگ کنیم. به نوجوانان اجازه دهید که ابراز هیجان کنند و افکار منفی را با شما والدین در میان بگذارند و با راهبری درست آن‌ها را به عقاید مثبت متکی کنید.

این روان‌شناس افزود: خودداری از فاجعه‌سازی یکی دیگر از مؤلفه‌های کنترل شرایط آشوب و استرس‌زاست. سعی کنیم اتفاقات را همان‌جوری که هست، روایت کنیم و آن را فاجعه جلوه ندهیم. والدین باید به‌قدری اطلاعات خود را بالا ببرند که برای مشکلات و سؤالات نوجوان، روایت درست را بیان کنند.

وی افزود: خودداری از پیش‌گویی کردن یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم است. هر زمانی که استرس بر فرد غالب است، نمی‌تواند تحلیل درستی از وضعیت داشته باشد. همچنین رویکرد معنوی و فطرت معنوی انسان اهمیت فراوانی دارد. ارتباط قوس با خداوند به فرد کمک می‌کند تا بر شرایط سخت مسلط شده و خودکنترلی مناسبی داشته باشد. معنویت حس آرامش درونی را ایجاد می‌کند. ارتباط با خداوند متعال و اهل بیت(ع) سرشار از جو مثبتی است که به‌وسیله آن آرامش بر روح انسان حاکم می‌شود.

حسینی‌نژاد در پایان تأکید کرد: از نوجوانان بخواهید تا با ورزش کردن و فعالیت‌های مثبت از این قبیل انجام دهند. رنگ‌آمیزی، نقاشی از فعالیت‌هایی با عنوان هنردرمانی است که افراد می‌توانند از این روش نیز استفاده کنند.