معنویت؛ پادزهر بهم‌ریختگی‌های هیجانی سالمندان

به گزارش ایکنا از قم، عاطفه عربی، روانشناس و پژوهشگر سلامت روان در هشتمین نشست از سلسله نشست‌های «در میدان» که با موضوع «سلامت روان سالمندان در شرایط بحرانی» امروز ۲۷ اسفندماه به همت جهاددانشگاهی قم با همکاری بسیج اساتید استان قم برگزار شد، اظهار کرد: امروز، شرایطی که بر کشور ما حاکم است برای مردمی که در امنیت کامل به سر می‌بردند، شرایطی غیرقابل پیش‌بینی بوده و مردم به سبب امنیت روانی که حاکم بر جامعه بوده، هیچ‌گونه آمادگی برای روبه‌رو شدن با این شرایط را نداشتند.

این روانشناس افزود: اولین اتفاقاتی که پس از اولین حملات دشمن متجاوز به کشور برای مردم رقم می‌خورد، ایجاد و افزایش حس اضطراب، سردرگمی و ابهام است؛ در این شرایط شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر و در معرض خطر بسیار مهم و حائز اهمیت است.

خانواده و سلامت روان سالمندان

عربی خانواده را عنصری مهم در شرایط جنگی برای سلامت روان سالمندان دانست و گفت: اولین واکنش فرد زمانی که در معرض خطر قرار می‌گیرد، این است که ارزیابی می‌کند این اتفاقات چقدر تهدیدکننده است؛ سپس برای عبور از این شرایط، امکانات و داشته‌های خویش را بررسی می‌کند. 

این روانشناس تصریح کرد: زمانی‌که فرد سالمند، حمایت ملی، خانواده، مشاور و مددکار را کنار خود می‌بیند، احساس آرامش کرده و از شرایط بحرانی به سلامت عبور می‌کند. 

وی با اشاره بر اینکه سالمندان از گروه‌های آسیب‌پذیر و با ارزش جامعه هستند، گفت: در شرایط کنونی، سالمندان یکی از گروه‌های بسیار آسیب‌پذیر هستند که اگر مراقب‌های لازم از آن‌ها نشود، دچار تشدید مشکلات جسمانی نظیر بیماری‌های قلبی و فشار خون شده و از نظر رفتاری نیز دچار تنش می‌شوند.

عربی با اشاره بر فعالیت مکانیزم‌های دفاعی بدن در شرایط بحرانی افزود: در شرایط بحرانی، مکانیزم دفاعی بدن به‌صورت خودجوش فعال شده تا فرد را از حالت پریشانی و افسردگی، خارج کند؛ این مکانیزم کارکرد موقتی دارد و اگر این اتفاق استمرار پیدا کند، این مکانیزم دفاعی عملاً ناکارآمد می‌شود.

این روانشناس در خصوص واکنش‌های طبیعی پس از اتفاقات افزود: زمانی‌که صدای انفجار می‌آید، انسان دچار شوک می‌شود؛ ناباوری در مورد اتفاقات، تحریک‌پذیری، عدم کنترل خشم و انتقال خشم و ابراز آن در موقعیت دیگر، از پیامدهای طبیعی پس از انفجار است.

دورهمی‌های خانوادگی؛ سپر شناختی برای سالمندان

وی از دورهمی‌های خانوادگی به‌عنوان یک سپر روانشناختی نام برد و گفت: دورهمی‌های خانوادگی در شرایط فعلی برای ما مانند یک گنج با ارزش است اما بعضاً در برخی مواقع شاهد این هستیم که به دلیل عدم مدیریت و بی‌مهارتی‌های ما، موجب افزایش تعارضات داخل منزل می‌شود.

عربی در خصوص تجربه جنگ هشت ساله از سوی سالمندان تصریح کرد: بسیاری از پدر و مادرها، تجربه جنگ هشت ساله را داشته و شاهد تروماهای زیادی بودند؛ این تصاویر و صداهایی که همچنان در ذهن افراد سالمند از دوران جنگ وجود دارد، باعث می‌شود تا با کوچک‌ترین صدا و اتفاقی دچار بهم‌ریختگی و استرس شوند.

همدلی باعث حس آرامش می‌شود

این روانشناس افزود: مردم و مخصوصاً گروه سالمندان، به دلیل اتفاقات اخیر، دچار بهم‌ریختگی‌های هیجانی و صداهراسی شده‌اند؛ لازم است در این شرایط به واکنش‌های سالمندان احترام گذاشته و از سرکوب آن جلوگیری کنیم. در این شرایط، قرار گرفتن و بودن در کنار سالمندان، می‌تواند پادزهری برای افزایش حس آرامش آنان در این روزها باشد.

عربی در خصوص تأثیرات مثبت تنفس عمیق بر آرامش اظهار کرد: سیستم بدن با انجام چند بار دم عمیق و بازدم پر سرعت، از حالت بقا فاصله گرفته و احساس امنیت می‌کند؛ با انجام این کار و آموزش آن به سالمندان، می‌توانیم به این گروه آسیب‌پذیر اطمینان بدهیم که همه چیز از جانب ما تحت کنترل است.

این روانشناس در خصوص اثرات روانشناختی بحران‌ها گفت: اختلال در تمرکز، از اثرات بحران‌ها است؛ یکی از رایج‌ترین نشانه‌های آن، شب بیداری و حساسیت فرد به کوچک‌ترین صداها است. در این شرایط حتی اگر در رختخواب هم باشیم، مغز احساس می‌کند برای بقا و مراقبت از خود باید هوشیار و فعال باشد.

عربی افزود: تداوم این شرایط و عدم رعایت نکات خودمراقبتی، موجب افزایش نگرانی، اختلالات خواب، ناامیدی در کارهای روزمره و بسیاری از تنش‌ها می‌شود.

ایجاد حس دیده‌شدن در سالمندان

وی با اشاره بر اهمیت ایجاد حس دیده‌شدن در سالمندان گفت: در شرایط فعلی، باید طوری رفتار کنیم که درون سالمندان، احساس مفیدبودن و دیده‌شدن ایجاد شود؛ ما باید با حضور در کنار سالمندان، زنگ‌زدن و احوال‌پرسی از آنان به ایجاد این حس کمک کنیم.

عربی تصریح کرد: خانه برای فرد سالمند باید همواره مکانی امن و آرام باشد؛ لازم است که ما برای ایجاد این فضا، واکر، سمعک، داروها و ویلچر سالمند را در دسترس او قرار دهیم و با هموار کردن محل تردد او، امنیت روانی را هرچه بیشتر منتقل کنیم.

این روانشناس افزود: یکی از عواملی که می‌تواند برای ما و فرد سالمند مفید باشد، گوش‌دادن به صحبت‌ها و روایتگری‌های فرد سالمند است؛ این تجربیات بسیار ارزشمند است که بازگوکردن آن به او احساس ارزشمندی داده و موجب آرامش فرد سالمند می‌شود.

عربی با بیان اینکه افراد سالمندان منزل خود را بخشی از هویت خود می‌دانند و با ترک آنجا دچار ناراحتی و پریشانی می‌شوند، افزود: برای ایجاد آرامش و امنیت، پنجره‌های منزل فرد سالمند را با پرده پوشانده و تخت و محل استراحت آنان را از پنجره دور کنیم تا در معرض کمترین صدا و یا خطری قرار گیرد.

این روانشناس با تأکید بر آرامش قبل از خواب افزود: تمام افراد به‌ویژه افراد سالمند، باید یک ساعت قبل از خواب، به ذهن خود استراحت داده و از هرگونه فعالیت ذهنی بپرهیزند. در شرایط فعلی، ورودی ذهن بسیار مهم است و باید با جلوگیری از بمباران خبری در ذهن، در راستای خود مراقبتی حرکت کنیم.

پروتکل‌های قبل از خواب در شرایط بحران

عربی با تأکید بر پروتکل‌های قبل از خواب گفت: برای داشتن خوابی با کیفیت، رعایت و قرار گرفتن روزانه یک یا دوبار در معرض اخبار، نوشیدن دمنوش قبل از خواب، صحبت‌کردن با صدای آرام و برخی نکات دیگر الزامی است.

این روانشناس از معنویت به‌عنوان پادزهری برای حال این روزها یاد کرد و گفت: برای ایجاد حس آرامش، همه باید در روز لحظاتی را به دعا کردن و یاد خدا بپردازیم؛ با توجه به شرایط، باید کتب ادعیه، قرآن و تسبیح سالمندان را همواره در دسترسشان قرار دهیم تا آنان به واسطه معنویات، آرامش لازم را کسب کنند.

وی در خصوص عوارض خواب بی‌کیفیت و ناسالم اظهار کرد: زمانی‌که فرد، خواب کافی و مناسب شبانه را تجربه نکند، بدن دچار خستگی مزمن و اختلالات در تمرکز، حافظه کوتاه مدت، تصمیم‌گیری و زودرنجی و انزوا می‌شود.

عربی با بیان اینکه افراد دارای اختلالات روانشناختی از گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه هستند، گفت: علاوه‌ بر سالمندان، یکی از گروه‌هایی که امروز بیشتر در معرض خطر هستند، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، اختلالات روانشناختی و دارای اضطراب هستند که باید داروهای مصرفی آنان همواره تحت نظارت و کنترل باشد.

این روانشناس در خصوص مهارت‌های تاب‌آوری افزود: در شرایط بحرانی، باید در مناطقی که بحران کمتر و کنترل شده‌تر از سایر مناطق است، نسبت به بالا بردن و تقویت مهارت‌های تاب‌آوری اقدام کرده تا در دل بحران بتوانیم از این مهارت‌های اکتسابی، به نحو احسن استفاده کنیم.

عربی گفت: مردم در زمانی که یک بحران، استرس‌زا و طولانی باشد؛ پریشانی، احساس ناگوار و تجربه فقدان عزیزان را پشت سر می‌گذارند اما همواره باید به یاد این باشند که ما ملتی هستیم که هرگز ظلم و تحقیر را نپذیرفته و همواره خداوند همراه ما است.

این روانشناس با اشاره به رویکرد نظریه‌پردازان غربی افزود: مسئله‌ای که طبق نظریه‌های نظریه‌پردازان، موجب رنج امروز جهان غرب شده است، فقدان و بی‌معنایی در قرن بیست‌ویکم است؛ زندگی ملت ایران به دلیل اعتقاد به معنویات و خداوند متعال، همواره دارای معنا بوده و شاهد این هستیم که مردم در شرایط اضطراری همواره یاور یکدیگر هستند.

اختلالات هورمونی در زمان بحران طبیعی است

وی با اشاره بر اختلالات هورمونی در زمان بحران گفت: در شرایط اضطراری و بحران، تعادل هورمون‌های بدن دچار اختلال شده و هورمون کورتیزول در بدن بیش از حد ترشح می‌شود؛ باید برای کنترل این جریان، تکنیک‌های تنفسی را انجام داده و به آرامش بدن کمک کنیم.

عربی در خصوص عوامل مؤثر بر میزان آسیب‌های روانی تصریح کرد: ارتباط مستقیم با خطر، قرارگیری در معرض اخبار ناامیدکننده، نوع بحران، جنسیت و عوامل خانوادگی از عوامل مؤثر بر میزان آسیب‌های روانی است.

این روانشناس تصریح کرد: بانوان در شرایط عادی، آسیب‌پذیرتر از آقایان هستند اما، تجربه‌ها نشان می‌دهد که بانوان زمانی‌که در شرایط اضطراری قرار می‌گیرند، بسیار صبورتر و با تاب‌آوری بیشتری عمل می‌کنند.

وی با بیان نکاتی در خصوص مراقبت از سالمندان ادامه داد: تا جایی‌که منزل افراد سالمند دارای امنیت لازم است، باید از نقل مکان بپرهیزیم؛ افراد سالمند منزل خود را بخشی از هویت خود می‌دانند که با ترک آنجا دچار ناراحتی و پریشانی می‌شوند.