نقش رسانه و فرهنگ در مدیریت افکار عمومی در شرایط بحرانی

خسرو کنعانی، رئیس جهاددانشگاهی آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، با اشاره به اهمیت کارکرد رسانه‌ها در شرایط بحرانی گفت: در موقعیت‌هایی مانند جنگ، تنش‌های امنیتی یا بحران‌های گسترده اجتماعی، جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند اطلاعات دقیق، آرام‌بخش و قابل اعتماد است و رسانه‌ها در چنین شرایطی تنها یک ابزار اطلاع‌رسانی نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت امنیت روانی جامعه محسوب می‌شوند.

وی با بیان اینکه مسئولیت رسانه‌ها در شرایط بحرانی چند برابر می‌شود، افزود: مردم در زمان بحران بیش از هر زمان دیگری به دنبال شفافیت و درک واقعیت‌ها هستند و اگر رسانه‌های معتبر نتوانند این نیاز را پاسخ دهند، خلأ اطلاعاتی ایجاد می‌شود؛ خلأیی که به سرعت با شایعات و روایت‌های غیرمعتبر پر خواهد شد.

کنعانی با اشاره به مهم‌ترین کارکردهای رسانه در شرایط بحران ادامه داد: نخستین وظیفه رسانه، اطلاع‌رسانی دقیق، مستند و به‌موقع است. در چنین شرایطی هرگونه تأخیر در اطلاع‌رسانی می‌تواند زمینه شکل‌گیری شایعات و انتشار اخبار نادرست را فراهم کند. رسانه‌های حرفه‌ای باید با دقت و مسئولیت‌پذیری، اطلاعات صحیح را در اختیار جامعه قرار دهند تا افکار عمومی به منابع معتبر رجوع کند.

رئیس سازمان جهاددانشگاهی آذربایجان‌شرقی دومین کارکرد مهم رسانه را مدیریت اضطراب اجتماعی دانست و اظهار کرد: در بسیاری از بحران‌ها، نگرانی و ترس عمومی گاهی بیش از خود رخدادها بر جامعه تأثیر می‌گذارد. رسانه‌ها با ارائه تحلیل‌های منطقی، توضیح‌های روشن و پرهیز از بزرگ‌نمایی می‌توانند به ایجاد آرامش نسبی در جامعه کمک کنند و مانع از شکل‌گیری فضای هیجانی و نگران‌کننده شوند.

وی با تأکید بر نقش رسانه در تقویت انسجام اجتماعی خاطرنشان کرد: بحران‌ها زمانی بهتر مدیریت می‌شوند که مردم احساس کنند بخشی از یک جامعه واحد با سرنوشت مشترک هستند. رسانه‌ها می‌توانند با بازنمایی همدلی‌ها، همکاری‌های اجتماعی و تلاش‌های جمعی، احساس همبستگی و اعتماد متقابل را در جامعه تقویت کنند.

کنعانی همچنین تبیین و آگاهی‌بخشی را از دیگر وظایف اساسی رسانه‌ها عنوان کرد و گفت: در شرایط مبهم، جامعه نیازمند تحلیل عقلانی و توضیح علمی درباره مسائل است. رسانه‌ها باید بتوانند ریشه‌ها و ابعاد مختلف بحران‌ها را برای افکار عمومی به‌ویژه نسل جوان به زبان قابل فهم توضیح دهند تا جامعه بتواند با آگاهی و مسئولیت‌پذیری بیشتری با شرایط مواجه شود.

مدیرمسئول خبرگزاری‌های ایسنا و ایکنای آذربایجان شرقی در ادامه با اشاره به اهمیت دیپلماسی رسانه‌ای در جهان امروز گفت: در عصر ارتباطات، بسیاری از رقابت‌ها و حتی منازعات در عرصه روایت‌سازی و تصویرسازی رسانه‌ای شکل می‌گیرد. به همین دلیل هر جامعه‌ای باید بتواند روایت دقیق و مستند خود را از واقعیت‌ها ارائه کند، چراکه در غیر این صورت روایت‌های دیگران جای آن را خواهند گرفت.

وی افزود: دیپلماسی رسانه‌ای نیازمند حرفه‌ای‌گری، سواد رسانه‌ای بالا و همکاری میان رسانه‌ها، متخصصان، نهادهای علمی و فرهنگی است تا تصویر دقیق و واقع‌بینانه‌ای از جامعه و تحولات آن به افکار عمومی داخلی و جهانی ارائه شود.

رئیس سازمان جهاددانشگاهی آذربایجان شرقی در ادامه با اشاره به جایگاه نسل جوان در فضای رسانه‌ای اظهار کرد: جوانان بیشترین مواجهه را با شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های اطلاعاتی دارند و به همین دلیل ارتقای سواد رسانه‌ای در میان آنان اهمیت ویژه‌ای دارد. رسانه‌ها باید به جوانان کمک کنند تا بتوانند میان منابع معتبر و غیرمعتبر تمایز قائل شوند و مسائل را با نگاه تحلیلی و منطقی دنبال کنند.

وی ادامه داد: ارائه تحلیل‌های شفاف و قابل فهم درباره مسائل ملی و ایجاد فضای گفت‌وگوی عقلانی، می‌تواند زمینه مشارکت فکری بیشتر جوانان در مسائل اجتماعی را فراهم کند و حس تعلق و مسئولیت اجتماعی آنان را تقویت کند.

کنعانی همچنین با تأکید بر نقش فرهنگ و هویت در عبور از شرایط بحرانی گفت: فرهنگ و هویت اجتماعی از مهم‌ترین عوامل تاب‌آوری جامعه در برابر بحران‌ها هستند. احساس هویت مشترک و مسئولیت جمعی باعث می‌شود جامعه در شرایط دشوار انسجام خود را حفظ کند و با همدلی بیشتری از بحران عبور کند.

مدیرمسئول خبرگزاری‌های ایسنا و ایکنای آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: تجربه‌های تاریخی نشان داده است که توسعه، اصلاح و پیشرفت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که از درون جامعه و با مشارکت مردم، گفت‌وگوی ملی و تلاش جمعی تحقق پیدا کند و رسانه‌ها می‌توانند با ترویج گفت‌وگوهای عقلانی و نقد سازنده به این روند کمک کنند.

 وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش رسانه در ثبت و مستندسازی وقایع اشاره کرد و گفت: یکی از وظایف مهم رسانه‌ها ثبت واقعیت‌ها و تبدیل آنها به حافظه تاریخی جامعه است. نسل‌های آینده بسیاری از تحولات و بحران‌ها را از طریق روایت‌های رسانه‌ای خواهند شناخت و به همین دلیل ثبت دقیق، مسئولانه و حرفه‌ای این رخدادها اهمیت فراوانی دارد.

کنعانی در پایان با اشاره به ابعاد انسانی بحران‌ها تصریح کرد: جنگ‌ها و بحران‌های نابرابر واقعیت‌های تلخی را برای انسان‌ها رقم می‌زنند؛ از کودکان بی‌گناهی که قربانی می‌شوند تا خانواده‌هایی که خانه‌های خود را از دست می‌دهند و آواره می‌شوند. رسانه‌ها با روایت مسئولانه این واقعیت‌ها می‌توانند مانع از فراموشی رنج انسان‌ها شوند و یادآوری این حقیقت، بخشی از مسئولیت اخلاقی و انسانی رسانه است.