چگونه والدین در روزهای جنگ بهترین معلم باشند
کودکان و نوجوانان در روزهای سخت، با دیدن واکنش والدین درس زندگی میآموزند؛ والدین آگاه، حتی هنگام ابراز احساسات، نشان میدهند که میتوان در عین ترس، عملگرا و موثر بود و اوضاع را مدیریت کرد.
سیدمیلاد اوصیا، پژوهشگر حوزه روانشناسی طی یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داده به تشریح راهکارهای ساده اما کاربردی که در شرایط جنگی موجب آرامش اعضای خانواده به ویژه کودکان میشود، پرداخته است که در ادامه با هم میخوانیم.
در شرایط جنگ و بمباران، اگرچه امنیت روانی افراد به شدت آسیب میبیند، اما در همین موقعیت بحرانی فرصتی برای آموزش غیرمستقیم به کودکان و نوجوانان وجود دارد. این آموزش از طریق گفتار نیست، بلکه از طریق رفتار واقعی والدین منتقل میشود.
کودکان و نوجوانان توجه چندانی به جملات ما ندارند؛ آنچه در ذهنشان میماند، واکنشها و اعمال عینی ما در لحظات دشوار است. برای نمونه، زمانی که پدر یا مادر در زمان حملات یا بمباران، بدون از دست دادن کنترل و با حفظ خونسردی، خانواده را به سمت مکانی امن در خانه هدایت میکند، فرزند او به طور عملی یاد میگیرد که ترس قابل مدیریت است.
این صحنه به مراتب موثرتر از هر توصیه شفاهی در مورد «قوی بودن» عمل میکند. در حقیقت، والدین بدون آنکه سخنی بگویند، درس تابآوری را در عمل ارائه میدهند. یکی از ارزشمندترین درسهایی که در چنین روزهایی منتقل میشود، توانایی اولویتبندی نیازهاست. وقتی والدین در شرایط بحرانی، پیش از هر چیز به فکر ایمنی و آرامش اعضای خانواده هستند و از توجه وسواسی به اخبار هراسآفرین پرهیز میکنند، به فرزند خود میآموزند که در بحران چه چیزهایی واقعا اهمیت دارد. این آموزش عملی، از صدها ساعت نصیحت تکراری و فرسایشی اثرگذارتر است.
واکنش والدین نسبت به دیگران نیز در این ایام زیر ذرهبین کودک قرار دارد. اگر دائما اخبار بد و نگرانکننده را دنبال کنند و با ترس و ناامیدی به آنها واکنش نشان دهند یا هنگام شنیده شدن انفجار با اوج ترس عکسالعمل نشان دهند یا اظهار یاس و ناامیدی و استیصال کنند، فرزندشان این جملات را میآموزند.
این رفتارها از هر کلاس اخلاقی ماندگارتر خواهند بود؛ البته این رویکرد به معنای نادیده گرفتن آسیبهای روانی جنگ نیست. کودکان نیاز دارند که احساساتشان دیده و تایید شود و والدین نیز باید به خود و فرزندانشان اجازه ابراز ترس و اندوه بدهند. اما تفاوت اساسی در این است که والدین آگاه، حتی هنگام ابراز احساسات، نشان میدهند که میتوان در عین ترس، عملگرا و موثر بود و اوضاع را بدست گرفت. این «مدیریت هیجانات در عمل» یکی از بنیادیترین مهارتهای زندگی محسوب میشود. اگرچه هرگز نمیتوان جنگ را یک «فرصت آموزشی» ایدهآل نامید، اما واقعیت این است که کودکان و نوجوانان در این روزهای سخت، همواره در حال یادگیری هستند و یادگیری در سختیها باعث میشود درسهای زندگی ماندگارتر شود.
انتهای پیام
