مفهوم جنگ و جهاد در معارف اسلامی
اسلام بهدنبال جنگ نیست زیرا بنای اسلام بر صلح است، اما برداشته شدن ظلم و فساد گاهی با جهاد شکل میگیرد، بنابراین اگر به انسان ظلم شود خداوند به کسانی که به آنها ظلم شده حکم جهاد داده و به آنها کمک میکند.
حجتالاسلام والمسلمین عبدالرحیم رضاپور، مدیر گروه کلام و فلسفه مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داد، نوشت: دین اسلام بهدنبال جنگ نیست زیرا بنای اسلام بر صلح است همانگونه که در آیه ۱۲۸ سوره مبارکه «نساء» میفرماید: «والصلح خیر؛ صلح خیر است» اما گاهی انسان ناچار به جنگ میشود مانند زمانی که به فرد حمله یا به مظلومی در جهان ظلم میشود. مسلمان حق ندارد در برابر ظلم بیتفاوت باشد.
خداوند در آیه 216 سوره مبارکه «بقره» میفرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وعَسى ان تَكرَهُوا شَيئا وهُو خَير لَكُم؛ جنگ با دشمن بر شما مقرر و لازم شده در حالیکه برایتان خوشایند نیست، چه بسا چيزى را خوش نداشته باشيد، حال آن كه خير شما در آن است.»
برداشته شدن ظلم و فساد گاهی با جهاد شکل میگیرد، بنابراین اگر به انسان ظلم شود خداوند به کسانی که به آنها ظلم شده حکم جهاد داده و به آنها کمک میکند.
امام خمینی(ره) در موارد متعددی، آشکارا جنگ و تجاوزطلبی را نفی کردهاند و مقابله با سلطه استکبار، جزء «جهاد دفاعی» دانسته میشود. البته ایشان این موضوع را نه بهعنوان یک مسئله دست چندم، بلکه از اولویتهای یک جامعه اسلامی میدانند، بهطوری که در ۲۸ تیر ۱۳۶۵ میفرمایند: «از اهم فرایض است حفظ اسلام؛ یعنی، حفظ اسلام از حفظ احکام اسلام بالاتر است؛ اساس اسلام اول است، دنبال او اساس احکام اسلام است؛ و بر همه ما، بر همه شما به مقداری که قدرت داشته باشیم، به مقداری که توانایی داشته باشیم واجب است که جدیت کنیم در اینکه این دفاع مقدس را ما بهطور شایسته عمل بکنیم.»
همچنین در اندیشه آیتالله خامنهای(ره) جامعهای که در آن جهاد نباشد، جامعهای تنبل و بیتفاوت است که همواره عقبمانده و شکستخورده باقی میماند. از نظر ایشان رمز پیروزی و نجات در مقابل ظالمان و استکبار، توجه به جهاد در همه ابعاد زندگی است.
رهبر شهید فرمودند: «ما شروع کننده جنگ نیستیم و نمیخواهیم به کشوری ظلم کنیم.»
جهاد در عین حال که هدف اصلی ما نیست، اما امری برای امتحان مسلمانان و مؤمنان است و خداوند در آیه 10 سوره مبارکه «صف» میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ تُؤْمِنُونَ بِٱللَّٰهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّٰهِ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات دهد؟ و آن تجارت این است که به خدا و رسولش ایمان بیاورید و در راه خدا با اموال و جانهایتان جهاد کنید. این ایمان و جهاد برای شما بهتر است، اگر بدانید.»
در راه خدا آنچه برای مؤمنان مهم است صرفاً جهاد نیست بلکه جهاد در راه خداست. پس الگوی نخست، الگوی خدامحوری است یعنی زمانی که مسلمان جنگ میکند، در صراط الهی قدم برمیدارد.
الگوی دوم اینکه انسان مسلمان دنبال تکلیف است نه نتیجه، یعنی باید هر کس ببیند چه وظیفهای دارد تا عمل خود را انجام دهد. البته وقتی فرد تکلیف خود را انجام دهد نتیجه هم خواهد گرفت.
امام خمینی(ره) میفرماید: «ما بنا داریم به تکلیف خود عمل کنیم و مکلفیم با ظلم مقابله کنیم.» باید مراقب باشیم تا موشک زدن و ساقط کردن هواپیمای دشمن، باعث غرور ما نشود. بنابراین، خداوند در آیه 17 سوره مبارکه «انفال» میفرماید: «وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ ۚ وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا؛ به کشتن دشمنان بر خود مبالید شما آنان را نکشتید، بلکه خدا آنان را کشت. ای پیامبر، هنگامی که بهسوی دشمنان تیر پرتاب کردی، تو پرتاب نکردی، بلکه خدا پرتاب کرد تا آنان را هلاک کند و مؤمنان را از سوی خود به آزمایشی نیکو بیازماید.»
اراده ما در طول اراده خداست پس انسان مومن هر چه انجام میدهد منشأ آن از خداست و قدرت مؤمن از خداست و همین امر موجب پیروزی میشود؛ در روایات داریم در جنگهایی که تعداد مسلمانان کم بود گاهی پیروز شدند، اما گاهی به تعداد خود مغرور شدند و شکست خوردند، بهطور نمونه در جنگ بدر تعداد مسلمانان ۳۰۰ نفر و تعداد دشمنان ۹۰۰ نفر بود، اما باز مسلمانان پیروز شدند. در جنگ احد که مسلمانان ۷۰۰ نفر و دو برابر جنگ بدر بودند، در ظاهر شکست خوردند.
خداوند در آیه 139 سوره مبارکه «آل عمران»میفرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛ و سستى نکنید و غمگین مباشید، و شما برترید اگر مؤمن باشید.»
انسان مؤمن هیچ ترس از دشمن ندارد، زیرا با خداوند معامله میکند و کسی که این نوع تفکر را داشته باشد به از دست دادن جان و مال فکر نمیکند؛ رهبر شهید انقلاب در مقابل تهدیدات رئیسجمهور آمریکا آیه بالا را سرلوحه قرار دادهاند و نباید تجهیزات زیاد دشمن، موجب خوف و وحشت شود زیرا کسی که خداوند را دارد از هیچ چیز نگرانی ندارد.
امام حسین(ع) در برابر تهدیدات یزید میفرماید: «کسی مانند من با مثل یزید بیعت نمیکند.» همانگونه که رهبر شهید ما فرمودند که ملت ایران حاضر نیستند با رئیسجمهور خبیث آمریکا بیعت کنند.
امام حسین(ع) در جای دیگری فرمودند: «ألا وَإنَّ الدَّعيَّ ابنَ الدَّعيِّ قَد رَكَّزَ بَينَ اثنَتينِ بَينَ السِلَّهِ وَالذِلَّةِ وَهَيهاتَ مِنّا الذِلَّةُ؛ آگاه باشید که زنازاده، پسر زنازاده (اشاره به عبیدالله بن زیاد) مرا بین دو راه قرار داده است: بین جنگ و ذلت. اما ذلت و پستی از ما دور است» که این جمله سرمشق امامین جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است، همان چیزهایی که قرآن و روایات اهل بیت(ع) بر آنها توجه داشتهاند را امامین انقلاب نیز به آنها اشاره کردهاند.
اگر انسان بخواهد بیدین باشد، اینگونه فکر میکند که توجهی به مظلومان نداشته باشد، اما انسانی که مسلمان محض باشد در سایه دستورات الهی قدم برمیدارد و در دنیا دارای وظیفه و تکلیف است، همانگونه که امام حسین(ع) میتوانست نسبت به مردم بیتفاوت و زندگی راحتی در کنار خانواده داشته باشد، اما امام حسین(ع) میفرماید که وظیفه من است در کنار شما بایستم و برای احیای دین جد خود، حقیقت قرآن و اسلام میجنگم.
انسان مسلمان نمیتواند آسوده باشد در حالیکه مسلمانان دیگر در رنج و عذاب باشند؛ سیره انبیا و اولیای دین نیز اینگونه است که در مقابل واجب سکوت نمیکنند.
انتهای پیام
