راهبرد امت‌سازی؛ میراث شهید سید‌حسن نصرالله

به گزارش ایکنا از قم، آیت‌الله احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری در نشست علمی «برادری به‌مثابه راهبرد امت‌سازی، بازخوانی شخصیت و میراث شهید سیدحسن نصرالله» که امروز، دوم اردیبهشت‌ماه در مؤسسه احیای میراث تمدن اسلام از سوی دبیرخانه کنگره بین‌المللی امناءالرسل برگزار شد، با اشاره به جایگاه کلیدی این شهید والامقام در انسجام‌بخشی به جهان اسلام گفت: برادری اسلامی نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه به‌عنوان راهبردی بنیادین برای تقویت پیوند‌های اجتماعی و تمدنی در میان امت اسلام معرفی شد.

وی شهادت شهید سیدحسن نصرالله را ضایعه‌ای بزرگ برای جهان اسلام دانست و بیان کرد: او فراتر از یک رهبر نظامی یا سیاسی بود. شخصیت شهید نصرالله یک تجربه تمدنی است؛ تجربه‌ای که از سطح فردیت عبور کرده و به الگوی فکری، اجتماعی و عملی در حوزه امت‌سازی تبدیل شده است.

مبلغی ادامه داد: برجسته‌ترین ویژگی شهید نصرالله رهبری گفتمانی او بود. مواجهه نخست جوامع اسلامی با این شخصیت از طریق سخنرانی‌های او شکل گرفت. سخنانی که بر سه رکن کلیدی استوار بود: تحلیل دقیق واقعیت‌ها، ارائه راهبردهای روشن و توانایی ایجاد دگرگونی در ادراک و رفتار اجتماعی. نصرالله با قدرت بیان و عمق تحلیل، فضاهای پیچیده روانی و رسانه‌ای را می‌شکست و افق تازه‌ای پیش روی افکار عمومی می‌گشود.

وی افزود: یکی از جلوه‌های مهم این رهبری گفتمانی امت‌محوری او بود. هرچند در بستر تشیع می‌زیست و سخن می‌گفت، اما زبان او زبان امت اسلامی بود و مخاطبانش مرزهای مذهبی را درمی‌نوردید. همین ویژگی باعث شد که سخنان و رفتار او در میان طیف‌های گوناگون مسلمانان؛ اعم از شیعه و سنی، نفوذ و پذیرش پیدا کند.

ساحت‌های مختلف تقریب در شخصیت شهید نصرالله

مبلغی در ادامه به تبیین ساحت‌های مختلف تقریب در شخصیت نصرالله پرداخت و بیان کرد: تقریب اسلامی دارای دو بُعد احساسی و فکری است. در حوزه احساسی، شهید نصرالله موفق شده بود میان مسلمانان مناطق مختلف؛ از ایران و عراق گرفته تا یمن، سوریه و لبنان، نوعی همدلی و هم‌احساسی بر پایه آرمان‌های مشترک ایجاد کند؛ احساسی که از مرزهای مذهبی و سیاسی فراتر می‌رفت. در بُعد فکری نیز گفتمان او بر نقاط اشتراک امت اسلامی متمرکز بود؛ اشتراکاتی همچون ایمان به قرآن، عدالت‌خواهی، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از مقدسات. نصرالله مظهر «تقریب میدانی» بود؛ یعنی رهبری که وحدت را از سطح نظریه‌ها به میدان کنش اجتماعی و مبارزه سیاسی منتقل کرد.

پنج اصل بنیادین تقریب در نگاه و سیره شهید نصرالله

عضو خبرگان رهبری پنج اصل بنیادین تقریب در نگاه و سیره شهید نصرالله را تشریح کرد و افزود: نخستین اصل، قرآن‌محوری بود، زیرا قرآن از منظر او اصلی‌ترین نقطه پیوند امت است و مواضع و تحلیل‌هایش بر آیات وحدت‌ساز تکیه دارد. اصل دوم، تقریب علمی و فقهی بود که بر نقش دانش دینی در ایجاد همگرایی میان مذاهب تأکید دارد. اصل سوم، تمرکز بر مشترکات اعتقادی یعنی قرار دادن اصول ایمان، عدالت، توحید و رسالت در صدر همکاری‌های امت. اصل چهارم، تقریب اجتماعی که شامل همزیستی، همکاری و مسئولیت مشترک نسبت به مسائل امت است. سرانجام، اصل پنجم، تقریب اخلاقی است؛ امری که در سیره او با رعایت حرمت مقدسات دیگران و پرهیز از ادبیات تفرقه‌برانگیز جلوه‌گر بود.

تبیین چندمرحله‌ای جایگاه امت

مبلغی سپس به تبیین جایگاه امت در قرآن پرداخت و تصریح کرد: این مفهوم در قرآن یک پروژه تدریجی و چندمرحله‌ای است. نخستین مرحله، امت وسط است که بر اعتدال و تعادل اجتماعی استوار است و ظرفیت همزیستی گروه‌های مختلف را ایجاد می‌کند. مرحله دوم، امت واحده است که در آن جامعه به همگرایی قلبی، عقلی و رفتاری می‌رسد و از مرزهای تبار، قبیله و مذهب فراتر می‌رود. مرحله سوم، امت شاهد است؛ امتی که به‌سبب بلوغ اخلاقی و اجتماعی، الگو و شاهد بر ملت‌ها می‌شود. و در نهایت، امت خیر است؛ امتی که در سطح جهانی منشأ خیر، ابتکار و رهایی‌بخشی است.

وی تأکید کرد: شخصیت شهید نصرالله با بسیاری از این ابعاد هماهنگ است، چراکه او حامل اعتدال، عامل وحدت، الگوی مقاومت و نماد خیرخواهی برای امت اسلامی بود.

جایگاه بنیادین اخوت در اندیشه اجتماعی اسلام

سخنران این نشست در جمع‌بندی بحث، بر جایگاه بنیادین اخوت در اندیشه اجتماعی اسلام تأکید کرد و گفت: آیه «اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخوَةٌ» در نگاه شهید مقاومت تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک تشریع اجتماعی است که سطحی فراتر از همزیستی مسالمت‌آمیز را مطرح می‌کند. اخوت از نظر قرآن رابطه‌ای مبتنی بر محبت، فداکاری و مسئولیت مشترک است. شهید نصرالله این برادری را از حصار نظریه‌ها خارج کرد و به عرصه کنش اجتماعی و مقاومت سیاسی کشاند؛ چه در دفاع از فلسطین و چه در ارتباط با علمای اهل سنت و گروه‌های مقاومت در منطقه.

مبلغی در پایان یادآور شد: شهادت در منطق اسلامی پایان نیست، بلکه آغاز یک حیات نمادین و مؤثر است. شهادت شهید سیدحسن نصرالله نیز گواهی بر حقانیت مسیر او و تقویت‌کننده سرمایه نمادینی است که طی سال‌ها تولید کرده بود؛ سرمایه‌ای که امروز می‌تواند الهام‌بخش نسل‌های جدید و زمینه‌ساز انسجام امت اسلامی در سطح منطقه و جهان باشد. شهید سیدحسن نصرالله در منظومه اندیشه‌ای معاصر، الگویی کم‌نظیر از امت‌سازی عملی و برادری قرآنی است. میراث او تلفیقی از اخلاق، معرفت دینی، مقاومت و عمل اجتماعی است؛ پیوندی که می‌تواند راه تحقق امت واحده را در جهان اسلام هموارتر کند.