درسهای اخلاق و شناخت در دل جنگ
خیابانها، تریبونهای ناگفته جنگ هستند. شعارها، پلاکاردهای دستنویس، نقاشیهای دیواری، و حتی حضور آرام و معنادار مردم، هر کدام، بخشی از روایت جنگ را شکل میدهند. این روایت، نه روایت رسمی قدرت بلکه روایتی برخاسته از عمق جامعه بود که هویت ملی و ارزشهای مشترک را بازتاب میدهد.
حجتالاسلام والمسلمین علیاحمد پناهی، دانشیار روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داد، نوشت: خیابانها، کوچهها و فضاهای عمومی هر شهر و دیار به خودی خود، به یکی از مهمترین عرصههای حضور مردمی و ارزش شناختی در طول جنگ رمضان تبدیل شدند. این حضور خیابانی، صرفاً بازتابی از مقاومت فیزیکی نبود، بلکه در ابعاد روانشناختی و اجتماعی، نقشی حیاتی ایفا کرد:
۱- نمایش اراده و همبستگی (ارزش شناختی روانی اجتماعی):
حضور خیابانی مردم، بهمثابه نمایش عیان اراده جمعی برای ایستادگی بود. دیدن هموطنان در کنار یکدیگر، حتی در شرایط پرتنش و خطرناک، حس تنهایی را کاهش داده و بر خودکارآمدی جمعی میافزود. این دیدن و شنیده شدن، پیامی قدرتمند به درون جامعه و به بیرون (دشمن) ارسال میکرد که مقاومت، یک امر فراگیر و غیرقابل توقف است. این همبستگی، از منظر روانشناسی اجتماعی، عاملی کلیدی در تقویت تابآوری جامعه در برابر شوک و تروما محسوب میشود.
۲- شکلدهی به روایت مقاومت (ارزش شناختی هویتی):
خیابانها، تریبونهای ناگفته جنگ هستند. شعارها، پلاکاردهای دستنویس، نقاشیهای دیواری، و حتی حضور آرام و معنادار مردم، هر کدام، بخشی از روایت جنگ را شکل میدادند. این روایت، نه روایت رسمی قدرت بلکه روایتی برخاسته از عمق جامعه است که هویت ملی و ارزشهای مشترک را بازتاب میدهد. درک این روایتها برای تحلیلگران مسائل اجتماعی و روانشناسان اجتماعی، اهمیتی بسزا دارد، زیرا هویت و معنای جنگ را برای مردمی که آن را زیسته بودند، تعریف میکرد.
3- پایش مستمر و جمعآوری اطلاعات (ارزش شناختی میدانی)
مردم حاضر در خیابانها، چشم و گوش جامعه بودند. آنها شاهد اتفاقات روزمره، تحرکات نظامی و وضعیت زیست شهروندان بودند. این حضور میدانی، بهمثابه یک شبکه گسترده غیرمتمرکز جمعآوری اطلاعات عمل میکرد. هر مشاهده، هر گفته، و هر اتفاق کوچک، بخشی از پازل بزرگتر درک واقعیت جنگ را تشکیل میداد. این شناختزیسته، اغلب، دقیقتر و جامعتر از اطلاعات گزارششده از کانالهای رسمی بود.
4- نماد مقاومت مدنی و انسانی (ارزش شناختی اخلاقی)
فراتر از مقاومت نظامی، حضور مردم در خیابانها، نمادی از مقاومت مدنی و ارزشهای انسانی بود. کمک به نیازمندان، پناه دادن به آوارگان، حفظ نظم عمومی در شرایط بحران و نشان دادن همدردی، همگی، بیانگر عمق اخلاقی جامعه بودند. این حضور، این ارزشگذاری شناختی بر مفاهیم انسانی در اوج خشونت، خود، یک پیروزی روانی و فرهنگی محسوب میشد.
فرجام سخن اینکه در جنگ رمضان خیابانها تبدیل به صحنههایی برای ابراز وجود، نمایش اراده، شکلدهی به هویت و حفظ کرامت انسانی شدند. ارزش شناختی این حضور مردمی، در توانایی آن برای شکلدهی به درک جمعی از جنگ، تقویت روانی جامعه، و حفظ روایت مقاومت، در حافظه تاریخ نهفته است. این حضور، یادآور این حقیقت است که در دل هر جنگی، اراده انسانی برای زندگی و حفظ معنا، قویترین نیروی بازدارنده و سازنده است.
انتهای پیام
