همدلی چه هست و چه نیست
یک پژوهشگر دینی با بیان اینکه همدلی و گوشکردن فعال، دو مهارت اساسی برای برقراری ارتباط با دیگران است، گفت: همدلی به معنای ترحم، دلسوزی و همدردی نیست؛ بلکه به معنای خود را به جای دیگری گذاشتن و از دریچه چشم او به وقایع نگاهکردن است.
به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، هاجر بنائی، مدرس و پژوهشگر دینی در کارگاه «تو چه فکر میکنی؟ آموزش مهارت همدلی براساس آموزههای اسلام و روانشناسی» که سهشنبه، ۱۵ اردیبهشتماه به همت خبرگزاری ایکنا و سازمان دانشجویان جهاددانشگاهی واحد اصفهان، ویژه اعضای این مجموعه برگزار شد، اظهار کرد: بیشتر افراد دین را با اعتقادات و احکام میشناسند و با بخش اخلاق در دین کمتر آشنا هستند؛ در حالیکه بنا به روایتی از پیامبر اکرم(ص)، نیمی از دین شخص مسلمان با رعایت اخلاق کامل میشود.
وی افزود: یکی از نیازهای امروز جامعه انسانی، آشنایی با تأثیر اخلاق در زندگی اجتماعی است. سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۳، مهارت همدلی را یکی از ۱۰ مهارت مهم برای زندگی در جامعه معرفی کرد. مهارت همدلی و گوشکردن فعال، دو مهارت اساسی برای برقراری ارتباط با دیگران است. پذیرش توبه حر از سوی امام حسین(ع) در واقعه کربلا، یکی از نمونههای والای همدلی است.
این مدرس و پژوهشگر دینی تصریح کرد: در تعریف همدلی میتوان گفت که باید خود را جای طرف مقابل گذاشت و از دریچه چشم او به وقایع نگاه کرد. در همدلی هیچگونه قضاوتی وجود ندارد. درواقع، باید همه احساسات طرف مقابل را بهمثابه احساس خود درک کرد؛ سپس از شادی او شاد و از غم او غمگین شد. باید درنظر داشت که هر کسی از دیدگاه خود به وقایع مینگرد و درک او معتبر است. بنابراین، نمیتوان ادراک کسی را نادرست درنظر گرفت.
خداوند؛ بهترین رفیق و همدل برای انسان
وی گفت: در بسیاری از ادارات و سازمانها، افراد از مشکلات زندگی یکدیگر اطلاعی ندارند. برای نمونه، کسی از بیماری حاد فرزند همکارش خبر ندارد. بنابراین، هنگامی که شخص تحتتأثیر فشار مشکلات شخصی یا خانوادگی در محل کار خود دچار خطا میشود، بدون درنظر گرفتن عامل خطا یا حواسپرتی، توبیخ یا از کار اخراج میشود.
بنائی بیان کرد: نمونهای از همدلی بزرگ را میتوان اقدام خیریه حضرت اباالفضل(ع) معرفی کرد که وسیله حملونقل عضو بیمار خانوادهها به محل درمان را فراهم میکرد تا سرپرستان این خانوادهها برای رسیدگی به این مسائل بیکار نشوند. در هر سازمان، با اطلاع از مشکلات ویژه شخصی یا خانوادگی اعضا، میتوان با آنها بیشتر سازگار بود. البته این به معنای چشمپوشی بر هر خطایی نیست.
وی ادامه داد: «رفق» یکی از واژگانی است که در خصوص همدلی بهکار میرود. آیه «إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ» نشان میدهد که خداوند بهترین رفیق برای انسان است. خداوند هنگام نهی اعراب از نوشیدن شراب، ابتدا در سه مرحله به بیان بدیهای این نوشیدنی پرداخت تا آمادگی لازم در آنها ایجاد شود و در چهارمین مرحله بتواند از نوشیدن شراب نهی کند.
کدام رفتارها همدلی نیستند
بنیانگذار تیم «باغچه» تأکید کرد: همدلی به معنای ترحم، دلسوزی و همدردی نیست؛ چراکه همدردی با قضاوت و تلاش برای کاهش درد فرد مقابل همراه است. همدلی، معجزهای بهدنبال خود میآورد، زیرا رنج و احساسات فرد درک میشود. نگاه با عینک فرد مقابل و درک واقعی احساسات او، همدلی ایجاد میکند. حضرت علی(ع) در توصیه به امام حسن(ع) فرمودند: «نفس خود را در میان خود و دیگران، معیار قرار بده»؛ به این معنا که به نیازهای دیگران مانند نیازهای نفس خود توجه کن.
وی افزود: تعصبنورزیدن، احترامگذاشتن به دیگران، سرزنشنکردن و پرهیز از عیبجویی میتواند ما را به انسانی همدل تبدیل کند؛ بهطوری که خود را در موقعیت دیگری قرار دهیم و منصفانه به شرایط او توجه کنیم. تعصبداشتن باعث کمرنگشدن منطق، عملکرد خود را بهترین دانستن و کاهش انعطاف میشود. به بیان امام علی(ع)، منطفبودن و خلقوخوی نرم داشتن، باعث نزدیکشدن دیگران به ما میشود. تعصب، سرزنشکردن را نیز بهدنبال دارد و امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «کسی که دیگری را سرزنش میکند، نمیرد تا خود به آن مبتلا شود.»
بنائی اظهار کرد: عیبجویینکردن نیز در این زمینه تأثیر ویژهای دارد. کسی که بهدنبال عیب در دیگری یا چیزی باشد، قطعاً آن را خواهد یافت. در تعویض موقعیتهای شغلی یا جایگاههای مدیریتی، عیبجویی بسیار متداول است؛ بهطوری که مدیر جدید، مدیر سابق را مقصر بسیاری از ایرادات سازمان و مشکلات موجود تلقی میکند. حضرت علی(ع) در این خصوص فرمودند: «بايد منفورترين مردم نزد تو و دورترين آنها از تو كسی باشد كه بيش از همه عيبجوی مردم است.»
این دکترای علوم قرآن و حدیث با بیان اینکه احترامگذاشتن به دیگران، یکی دیگر از لوازم همدلیکردن است، گفت: روترشکردن برای دیگران از جمله رفتارهای بدی است که باید از انجام آن در هر موقعیتی پرهیز کرد. سخنگفتن کریمانه، خصوصیتی است که هیچکس از آن متضرر نمیشود؛ در حالیکه بیان گزنده و تغیرآمیز آثار منفی فراوانی دارد.
شناخت تیپهای شخصیتی، تسهیلکننده همدلی است
وی تصریح کرد: با شناخت تیپهای شخصیتی، میتوان مسئولیت مناسبتری برای هر شخص در سازمان درنظر گرفت. یکی از متداولترین تقسیمبندیهای شخصیتی، درونگرایی و برونگرایی است. از نظر ارتباطی، فرد درونگرا ابتدا فکر و سپس صحبت میکند، با افراد محدودی در تعامل است و تمرکز بیشتری دارد؛ در حالیکه شخص برونگرا برونریزی بیشتری دارد و با افراد بیشتر روابط صمیمانه بیشتری دارد. حضور در جمع از انرژی فرد درونگرا میکاهد، در حالیکه فرد برونگرا از اجتماع انرژی دریافت میکند.
بنائی درباره تیپ شخصیتی درونگرایی گفت: این افراد در نوشتار قوی هستند و در کارهای تیمی، نقشهای حمایتی یا تخصصی را برعهده میگیرند. همچنین، تحلیلهای عمیق و بررسیهای دقیقی از موقعیتهای گوناگون دارند و راهحلهای نوآورانهای ارائه میدهند. محیط کار ایدهآل برای درونگرایان، فضایی آرام است که فرصت تمرکز بیشتری ایجاد میکند. این افراد از سکوت و تنهایی انرژی میگیرند و برای مطابقت با شراط جدید به زمان نیاز دارند.
وی افراد برونگرا را در گفتار قوی دانست و تأکید کرد: این افراد بیان شفافی دارند و شبکه دوستانشان از درونگرایان گستردهتر است. آنان میتوانند در جمع ایدهپردازی و در دیگران انگیزه ایجاد کنند. سرعت عمل برونگرایان زیاد است و بارش فکری سریعی دارند. ارائه راهحلهای عملی نیز از جمله ویژگیهای برونگرایان است. آنان در فضای شغلی به محیط پویا، تعامل زیاد، فرصتهای همکاری و شبکهسازی نیاز دارند؛ چراکه با فعالیت و تعامل انرژی میگیرند. این افراد بهسرعت میتوانند خود را با محیط تازه منطبق کنند و تحولات را زودتر میپذیرند.
لذتبردن از زیبایی دنیا با پذیرش تفاوتها
بنیانگذار تیم «باغچه» ادامه داد: نتیجه همدلیکردن به پذیرش تفاوتهای دیگران بستگی دارد. شبیهبودن همه افراد به یکدیگر و نبود تفاوت، زیبایی را از بین میبرد و یکنواختی ایجاد میکند. کسی که تفاوتها را به رسمیت بشناسد و آن را لازم بداند، با مشکل روبهرو نمیشود و از تنش پیشگیری میکند. البته پذیرش تفاوتها دشوار است. در شرایطی که وجود تفاوتها بهوسیله افراد پذیرفتنی نباشد، زندگی دشوار و اظهارنظرهای گوناگون غیرممکن میشود.
وی بیان کرد: همدلیکردن امنیت روانی برای افراد بهدنبال دارد. گذر زمان، روابط مستمر و گوشکردن فعال، شخص را به انسانی امن تبدیل میکند. بنابراین، میتوان با چنین فردی درددل کرد و به بیان مشکلات پرداخت. همدلی نباید عدالت را از بین ببرد. بعد از درک احساسات شخص مقابل، رفتارها و کلام همدلانه بروز مییابد. از جمله رفتارهای پیشنیاز برای همدلیکردن میتوان به برچسبنزدن، سرزنش و تحقیر نکردن، موعظه و پند ندادن، هشدار ندادن، یادآورینکردن اشتباهات گذشته و ارائه پیشنهاد و راهکار در صورتی که فرد طالب آن باشد، اشاره کرد.
بنائی با بیان اینکه در روابط سازمانی یا خانوادگی باید از سخنان تهدیدآمیز، مقایسه و مشاجرهآمیز، کنایهورزی و نگاه سرد و سنگین پرهیز کرد، گفت: مشاجره در نگاه حضرت علی(ع)، نادانی فرد را آشکار میکند و در دیدگاه امام صادق(ع) نفاق بهدنبال دارد. بعضاً تأثیر یکسری تنشها و حوادث تا سالیان طولانی باقی میماند و تنها راه برای حل آن، سخنگفتن و صحبتکردن درباره آن است. البته باید توجه داشت، کسی که همدلی را یاد گرفته باشد، معلم دیگران نیست؛ زیرا همدلی عملی برای همراهکردن دیگران کافی است.
انتهای پیام
