ایستادگی ایرانیان در ثبت نشان هلال احمر
نطق تاریخی نماینده ایران در کنفرانس جهانی صلیب سرخ در سال ۱۹۰۶ موجب شد تا نمادهای بومی امدادرسانی مانند هلال احمر به رسمیت شناخته شوند.
نخستین گامهای رسمی برای ایجاد نمادهای بینالمللی امداد به اواسط سده نوزدهم بازمیگردد. در سال ۱۸۷۴، به پاس بزرگداشت هانری دونان، تاجر و فعال در حوزه خدمات بشردوستانه (زاده ۱۸۲۸)، علامت صلیب سرخ بر زمینه سفید، نماد و آرم «کمیته سرخ» انتخاب شد. دونان اولین کسی بود که ایده کمیته بینالمللی امداد مجروحان را مطرح و عملیاتی کرده بود. در این راستا، در سپتامبر ۱۸۶۴، کنفرانسی در ژنو تشکیل شده و نمایندگان کشورهای مختلف، مفاد قرارنامه نخست ژنو، مرتبط با جنگهای زمینی را تأیید کرده بودند.
دولت ایران نیز در سال ۱۹۰۰ آن را امضا کرد تا اینکه در سال ۱۹۰۳، کنفرانس بینالمللی «صحی پاریس» برای مهار وبا و طاعون، ایده ایجاد پایگاه قرنطینه در هرمز را مطرح کرد. آن سالها مصادف با تقسیم ایران به دو منطقه نفوذ روس و انگلیس بود و عثمانی به باقی خاک ایران چشم طمع داشت. بنابراین، در طرح کنفرانس پاریس خدشه وارد کرد. عثمانیها برای کنار زدن ایران، اعلام کردند که پایگاه یادشده را با عنوان «صندوق حفظالصحه اسلامبول» و تحت نظارت عثمانی خواهند ساخت و با ادعای اینکه ایران قشون کافی برای حفاظت از پایگاه و اطبای آن را ندارد، در پی اقناع محافل بینالمللی برای مصادره این پایگاه بودند.
اما نمایندگان ایران زیر بار تحمیل نظرات عثمانی نرفتند. دولت عثمانی در آن زمان، نماد هلال احمر را برای خود انتخاب کرده بود و بنابراین، مقامات ایران در بحبوحه بازپسگیری حق قانونی خود در ایجاد پایگاه قرنطینه هرمز، با انتخاب «شیر و خورشید سرخ» به جای هلال احمر عثمانی، جریان مذاکرات را پیگیری کردند. ایستادگی ایرانیان موجب شد در بند ۱۸ قرارداد صحی ۱۹۰۳ تصریح شود: «دولت ایران موظف شود در باب ایجاد قرنطینه و بیمارستان، شرايط راجع به بیرق بیمارستان و ملیت محافظین مسلح حفظالصحه را كاملاً محفوظ و برقرار دارد.»
خداحافظی ایرانیان با نماد صلیب سرخ
در سال ۱۹۰۶ میلادی، تعدادی از دولتها و از جمله دولت ایران، درخواست کردند که به جمعیت صلیب سرخ بپیوندند. دعوتنامههایی نیز به همین منظور ارسال شد. در کنفرانس جهانی صلیب سرخ که در همان سال در ژنو برگزار شد، فقط دو کشور مسلمان حضور داشتند: ایران و عثمانی؛ اما نماینده عثمانی بهدلیل آنکه در کنفرانس صلیب سرخ سال ۱۹۰۴ شرکت نداشته و قرارنامه منعقده آن را امضا نکرده بود، از شرکت در کنفرانس ۱۹۰۶ محروم ماند. به این ترتیب، ایران تنها کشور مسلمانی بود که در آن کنفرانس حضور داشت و میبایست همراه دیگر اعضا، درباره نماد و نشان پرچم امدادرسانی، تصمیم نهایی را میگرفت.
این کنفرانس در شرایطی تشکیل شد که فضایی بهشدت ضدعثمانی و ضداسلام بر آن حاکم بود. جهان در آستانه دستهبندی کشورها برای آغاز جنگ جهانی اول قرار داشت. دولتهای مسیحی، بهویژه نمایندگان کشورهای بالکان، با عثمانی بسیار مخالفت میکردند و با قرار دادن هلال ماه برای نشان پرچم سازمان امدادرسانی کشورهای مسلمان، سخت موضعگیری کردند.
در چنین فضایی، نماینده ایران، صمدخان ممتازالسلطنه در نطقی اظهار کرد: «با اینکه صلیب مذهبی مورد احترام آیین اسلام است و نباید ذرهای بیاحترامی نسبت به صلیب عیسی کرد، اما بهدلیل پارهای ملاحظات تاریخی و از آنجا که سابقاً صلیب علامت جنگ و جهاد با ممالک اسلامی بوده، شاید اثر سوئی در بین مسلمانان داشته باشد و اینان پذیرای خدمات بهداشتی و امدادرسانی تحت پرچم صلیب سرخ نشوند.» از اینرو، او درخواست کرد که اجازه داده شود کشورها علامت ملی خود را داشته باشند.
این نطق ممتازالسلطنه اثری بسیار مثبت بر جای گذاشت. با وجود سعایت کشورهای مسیحی و بالکان، سرانجام هلال احمر، برای پرچم امدادرسانی کشورهای مسلمان مورد تصویب قرار گرفت. در چنین شرایطی بود که نماینده کاردان و پرتلاش ایران در کنفرانس صلیب سرخ ژنو (۱۹۰۶)، برخلاف میل برگزارکنندگان کنفرانس، موفق شد نشانهای هلال احمر و شیر و خورشید سرخ را در کنار صلیب سرخ به ثبت برساند و دیگر اعضا نیز آنها را بپذیرند.
بهدلیل حضور قدرتمند و توانمند ممتازالسلطنه در آن کنفرانس، وی در مقام تنها نماینده مسلمان و تنها نماینده کشورهای آسیایی در کمیسیون تدوین اساسنامه جدید و نهایی کنفرانس ژنو برگزیده شد. این تلاش او در حفظ حقوق مسلمانان و دولت عثمانی چنان بود که منیر پاشا، سفیر کبیر عثمانی در پاریس، شخصاً نزد ممتازالسلطنه رفت و از وی قدردانی کرد. سلطان عثمانی نیز پیام تشکر برای او فرستاد. این در حالی بود که در آن برهه، مجادلات پرتنشی میان دو کشور بر سر مسائل مرزی جاری بود.
انتهای پیام
