قلق‌های نسل زد؛ از شهروندی در فضای مجازی تا حکمرانی هوش مصنوعی

استاد دانشگاه علامه طباطبایی با تأکید بر لزوم آموزش دانش تصمیم‌گیری به زبان ساده به نسل زد، اظهار کرد: در برخورد با این نسل، باید نصیحت و پند دادن به حداقل ممکن برسد. وی اشاره کرد هرچند نظرات متفاوتی درباره دیدگاه‌های نویسندگانی چون جاناتان هایت وجود دارد، اما هدف اصلی باید شناخت دقیق نسل زد و یافتن شیوه‌های صحیح مواجهه با آنان باشد.

رحیمیان در ادامه به تشریح ویژگی‌های کلیدی نسل زد پرداخت و این نسل را کاملاً دیجیتال توصیف کرد که در میان بحران‌های پیاپی زیسته‌اند. به گفته وی، این افراد بازه توجه کوتاهی دارند اما اطلاعات را با سرعت بسیار بالایی پردازش می‌کنند؛ به همین دلیل باید با آن‌ها کوتاه، گزیده و به اصطلاح «پیامکی» سخن گفت. این نسل واقع‌گرا و محتاط است و به‌ویژه تحت تأثیر دوران کرونا، اهمیت زیادی برای محیط‌زیست و سلامت روان قائل است.

وی همچنین افزود: نسل زد به کارهای خلاقانه و شخصی تمایل دارند و به دلیل ماهیت «چند صفحه‌ای» خود، می‌توانند به صورت هم‌زمان چندین موضوع را دنبال کنند. این افراد رسانه‌های دیداری را بر متن و صوت ترجیح می‌دهند و به جای شنیدن شعار، همواره به دنبال حقیقت هستند.

این استاد دانشگاه در پایان به نحوه تعامل نهادهای مختلف با این نسل اشاره کرد و گفت: مدیران باید به جای تمرکزِ صرف بر میزان حقوق، مسیر رشد مهارت‌ها را برای آنان شفاف کنند. والدین نیز باید تغییرات مکرر رفتاری فرزندان خود را به‌عنوان تلاشی برای هویت‌یابی و رسیدن به ثبات ببینند. معلمان نیز نباید تنها به نمره بسنده کنند، چرا که این نسل همواره به دنبال کاربرد عملی دروس در زندگی و آینده خود است و می‌خواهد بداند ثمره آموخته‌هایش چیست.

رحیمیان در ادامه تأکید کرد: در ارتباط با نسل زد باید مدیریت جزءنگر را کنار گذاشت و با اعتماد به آن‌ها، از حساسیت نشان دادن به جزئیات رفتاری پرهیز کرد؛ چرا که این نسل از ورود به ریزترین مسائل بیزار است. وی توصیه کرد که والدین به جای نصیحت، الگوی واقعی رفتاری باشند و معلمان نیز به جای تمرکزِ صرف بر تکلیف و نمره، مسیرهای انتخابی برای دانش‌آموزان ایجاد کنند.

بنیان‌گذار «آورده‌پلاس» با اشاره به اینکه خودمختاری برای این نسل غیرقابل مذاکره است، افزود: مدیران باید آزادی عمل بیشتری به نسل زد بدهند و آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت دهند.

وی همچنین بر لزوم بازخوردگیری شفاف و بدون رتوش تأکید کرد و گفت: بازخورد نباید با ایرادگیری اشتباه گرفته شود؛ بلکه باید صادقانه، راهگشا و در بازه‌های زمانی کوتاه (مثلاً هر دو هفته یک‌بار) ارائه شود. والدین نیز باید اعتقادات را با راهکارهای عملی همراه کرده و از کنایه و ایرادگیری دوری کنند.

این استاد دانشگاه توجه به سلامت روان را یک ضرورت دانست و پیشنهاد داد مدیران مرخصی‌هایی را برای سلامت روان در نظر بگیرند و استفاده از مشاوره را تشویق کنند. وی با استناد به کلام امام علی(ع) که مشورت را بهره‌گیری از عقل دیگران دانسته‌اند، بر اهمیت خرد جمعی تأکید کرد. همچنین موضوع ساعات کاری شناور را مطرح نمود و گفت مدیران و والدین باید انعطاف در برنامه‌های روزانه را بپذیرند و به جای کنترل بیش از حد، نظارتی آگاهانه و به دور از رهاشدگی داشته باشند.

رحیمیان بر واقعی بودن ارزش‌ها تأکید کرد و افزود: نسل زد تظاهر و شعار را به‌سرعت تشخیص می‌دهد؛ لذا باید با ارزش‌ها زندگی کرد و دروس آموزشی را با واقعیات اجتماعی منطبق ساخت. وی همچنین یادگیری مداوم و کسب مهارت‌های نرم را برای برقراری ارتباطات درست اجتماعی ضروری دانست و بار دیگر تأکید کرد که پیام‌های ارسالی به این نسل باید کوتاه و مختصر باشد.

وی در پایان مباحث خود هشدار داد: اگر منطق و قواعد بازی این نسل را درک نکنیم، با اصطکاک و شکست مواجه خواهیم شد. او تأکید کرد که مسئله اصلی، ایجاد معنا در کارها برای ماندگاری این نسل است.

رحیمیان به موضوعات اجتماعی و مذهبی مانند ازدواج و حجاب پرداخت و اظهار کرد: باید با زبان و اصطلاحات خود این نسل با آن‌ها سخن گفت؛ برای مثال در بحث حجاب، باید ابتدا مفهوم عفاف را به عنوان زیربنا تبیین کرد تا آن‌ها بر اساس شناخت، آگاهانه دست به انتخاب بزنند.