در نشست «اهمیت و ضرورت روانشناسی معنوی خداسو» مطرح شد
درمان معنوی خداسو؛ از توحیدیافتگی تا نفوذ معنویت در روانشناسی
مسعود جانبزرگی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، حجتالاسلام حمید رفیعیهنر، استادیار پژوهشکده اخلاق و معنویت و آیتالله سیدمحمد غروی، مدیر گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به نفوذ معنویت در روانشناسی و علوم انسانی براین باورند که تعامل خداسو برای حل مسائل روانشناختی انسان مبتنی بر توحیدیافتگی است.
به گزارش ایکنا از قم، مسعود جانبزرگی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با ارائه موضوع «اهمیت و ضرورت روانشناسی معنوی خداسو» در پیش نشست اول همایش بینالمللی «مطالعات روانشناسی و معنویت دینی» که به همت گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و با همکاری مرکز گسترش و آزمایش روانشناسی معنوی یکشنبه، سوم خرداد برگزار شد، اظهار کرد: روانشناسی به معنای رفتار و فرآیندهای عالی ذهن و روانشناسی معنوی به معنای مطالعه عمل از مبدا به سوی معاد است.وی با بیان اینکه براساس آیات و روایات اسلامی، عمل باید همراه با ایمان باشد، افزود: عمل میتواند درونی مانند تخیل و نیت کردن یا بیرونی مانند روابط انسانی باشد، عمل، هرگونه کنش یا واکنشی است که امکان ارادی شدن داشته باشد.
استاد دانشگاه گفت: رواندرمانگری معنویت خداسو به معنای پندارهزدایی از حوزه ادراکی برای تجربه تعادل و تعالی است در صورتی که روانشناسی به معنای حل تعارضات، اصلاحات شناخت یا تنظیم هیجان است. تعامل خداسو برای حل مسائل روانشناختی انسان مبتنی بر توحیدیافتگی است و هدف آن زندگی متعادل، سالم، پاک، مقدس و پایدار و در جهت تعالی است.
جانبزرگی ادامه داد: مکانیزم تعامل خداسو شامل فعالسازی نظام تشخیصگر ماهر درونی(عقل) و خودنظمجویی خداسو میشود و عقلانیت، محور روانشناسی خداسو است که بر چهار حوزه خودِ ادراک شده، مبدأ ادراک شده، غایتِ ادراک شده و هستی ادراک شده قرار دارد، علت استفاده از کلمه ادراک شده، عدم مکشوف بودن واقعیت برای انسان است، یعنی آن چیزی که یک روانشناس درک میکند مورد بررسی قرار میگیرد؛ زمانی که سیستم روانی متمرکز بر مبدأ و معاد باشد به واقعیت نزدیکتر میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با بیان اینکه تمایز روانشناسی خداسو با روانشناسی جاری در مبانی آن است و برخی بنیادهای روانشناسی غربی با اسلامی در تضاد است، گفت: تیم درمانگری معنویت خداسو به دنبال زنده کردن پارادایم روانشناسی اسلامی در مبانی است، در روانشناسی خداسو؛ معنویت جدای از طبیعت نیست و عقل از سه مکانیزم خودنظم جویی تعالیجویانه، شناخت اجباری و مهار اختیاری پیروی میکند یعنی هسته روان، عقل است و شناخت عقل اجباری است، درواقع، براساس این مکانیسم، انسان متوجه خوب یا بد بودن اقدام خود میشود.
وی ادامه داد: فرآیند درمان در روانشناسی خداسو به ترتیب با فعالسازی عقل طبیعی یا همان عقل خداسو شروع میشود و با پندارهزدایی از شش واقعیت اساسی زندگی، خدا پنداره، خودپنداره، پندارزدایی از مفهوم دنیا، پندارزدایی از مفهوم دیگری، پندارهزدایی از مفهوم مرگ ادامه مییابد و با پندارهزدایی از مفهوم آخرت به پایان میرسد؛ پندارهزدایی یعنی ایجاد بازخورد توحیدی نسبت به مفاهیم اساسی زندگی و باورهای یقینی با استفاده از منابع معتبر، به ویژه وحی و زدودن تعابیر دلخواه و غیرمعنوی از آنها.
جانبزرگی یادآور شد: سلامت و آسیب در روانشناسی به معنای عدم تعادل در شناخت، هیجان و رفتار است، در صورتی که معنای سلامت و آسیب در روانشناسی معنوی به معنای اختلال در تنظیم توحیدی عمل در اثر شکست معنادهی و از دست دادن انسجام روانی است.
روانشناسی در بافت الهیاتی متولد شد اما در بستر سکولار رشد یافت
در ادامه، حجتالاسلام حمید رفیعیهنر، استادیار پژوهشکده اخلاق و معنویت اظهار کرد: تولد روانشناسی در یک بافت الهیاتی تحقق پیدا کرد اما رشد و نمو آن در بافت سکولار ادامه یافته است، وقتی اندیشههای یونان باستان درباره ماهیت انسان به مغرب زمین منتقل شد، جریان فلسفه غرب رقم خورد و همزمان با انتقال آن به مشرق زمین، فلسفه اسلامی شکل گرفت که حاصل تلفیق اندیشه یونانی، اسلامی و ایران باستان بود.
این استاد دانشگاه افزود: از قرن نهم میلادی، اندیشمندانی چون کندی، فارابی، ابنسینا و غزالی به بحث «علمالنفس» با نگاه استدلالی پرداختند و آثار آنها چنان پرظرفیت بود که در قرن دوازدهم میلادی مجددا به لاتین ترجمه شد و بر فلسفه غرب تأثیر گذاشت، سپس مبحث روانشناسی از فلسفه جدا شد و سرانجام در سال ۱۸۷۹ علم «سایکولوژی» متولد گردید.
وی بیان کرد: نخستین بار «نیکولا کاستلانی»، استاد دانشگاه فرارا ایتالیا، در سال ۱۵۲۵ میلادی اصطلاح «پسیکولوژی» را در کتابی با موضوع نامیرایی نفوس به کار برد. او در آن کتاب چندین بار به ابنسینا استناد کرده است. همچنین جرج برت، تاریخنگار روانشناسی، در کتاب خود در سال ۱۹۲۱ فصلی را به اندیشمندان مسلمان اختصاص داده و اعتراف کرده که اروپا به خاطر حفظ اسناد باستانی توسط مسلمانان باید از آنها سپاسگزار باشد.
رفیعیهنر با اشاره به ورود روانشناسی به کشورهای اسلامی در دهه ۱۹۱۰ میلادی اظهار کرد: از دهه ۱۹۵۰ میلادی، اندیشمندان مسلمان در ایران، مصر و سوریه ایده «روانشناسی اسلامی» را مطرح کردند اما این جریان وجه جهانی نداشت و از سال ۲۰۱۰ میلادی به بعد، جنبش روانشناسی اسلامی در خود کشورهای اروپایی و آمریکایی آغاز شد و حالتی بینالمللی یافت.
وی اضافه کرد: در دانشگاه استنفورد کالیفرنیا، آزمایشگاه روانشناسی اسلامی تأسیس شده است، همچنین مراکزی مانند «مرکز اسلامی خلیل» در سانفرانسیسکو، مؤسسه «الکرم» در ویرجینیا و «انجمن بینالمللی روانشناسی اسلامی» در سیاتل در حال فعالیت هستند. در اروپا، کالج مسلمانان کمبریج در لندن، گروه اسلام و روانشناسی در آلمان، آکادمی اسلام و روانشناسی در فرانسه و دانشگاه آمستردام در هلند رشتههایی در این حوزه دارند و در استرالیا، اندونزی، مالزی، هند و پاکستان نیز مراکز و دورههای روانشناسی اسلامی فعال است.
رفیعیهنر یادآور شد: کتاب «روانشناسی اسلامی جهانی» در سال ۲۰۲۱ در هفده فصل وضعیت این علم را در هفده کشور بررسی کرده که فصل ششم آن توسط بنده و دکتر آذربایجانی نوشته شده و به فارسی نیز ترجمه گردید. کتاب «کاربردهای بالینی روانشناسی اسلامی» در سال ۲۰۲۳ به مداخلات و رواندرمانیهای اسلامی پرداخته و کتاب «راهنمای برنامههای روانشناسی اسلامی در جهان» در سال ۲۰۲۵ سیلابسهای آموزشی را احصا کرده است. همچنین دو سمپوزیوم بینالمللی در قطر برگزار شده که در اولین آنها دکتر آذربایجانی حضور داشت.
معنویت بر ابعاد انسانی حاکم است
در ادامه، آیتالله سیدمحمد غروی، مدیر گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ضمن تسلیت شهادت امام و گرامیداشت یاد و خاطره شهیدان جنگ تحمیلی سوم اظهار کرد: معنویت به علوم انسانی و به خصوص روانشناسی نفوذ پیدا کرد و اندیشمندان این حوزه معنویت را به عنوان یکی از ابعاد انسانی پذیرفتند، اگرچه تفاوت معنویت دینی ما با افرادی که الحادی فکر میکنند در این است که آن افراد معنویت را در درون ذهن میپندارند و تکیه بر واقعیتهای خارجی ندارد اما ما معتقدیم که خداوند خالقی است که رب و اله است و برای تشکیل یک جامعه اسلامی؛ محور عبودیت خداوند است و لازمه عبودیت خداوند، ربوبیت و خالقیت او است.
وی تصریح کرد: در نتیجه خداوندی که خالق ما است و در خلقت آسمانها و زمین هدفمند بوده، تکیهگاهی برای انسان است. معنویت را حاکم بر دیگر ابعاد انسانی میدانیم اما این معنویت از فرد به فرد دیگر متفاوت است، همچنان که ایمان مراتب دارد معنویت نیز مراتب دارد. در روایتی، امام محمدباقر(ع) شیعیان را اینگونه توصیف کردند: «جابر بن جعفی، میگوید: حضرت امام محمد باقر(ع) به من فرمود: ای جابر آیا برای تشیع همین بس است که کسی ادعا کند محبت ما اهل بیت را؟ سوگند به خدا که شیعیان ما نیستند مگر افرادی که تقوای خدا پیشه گیرند و او را اطاعت کنند.»
غروی اظهار کرد: در ادامه روایت آمده است: «شیعیان ما شناخته نمیشوند مگر به تواضع و خشوع دل، نگاهداری امانت، زیاد یاد خدا کردن، زیاد روزه گرفتن، نماز خواندن، احسان به پدر و مادر نمودن، مراعات فقرای از همسایگان را نمودن، از حال آنها با خبر بودن، از حال مسکینان و قرض داران و یتیمان با اطلاع بودن، به آنها رسیدگی کردن، در گفتار از راستی تجاوز نکردن، تلاوت قرآن کردن و زبان را از گفتوگو با مردم مگر چیزهایی که راجع به خیر آنها است بازداشتن و افراد امین و مورد اعتماد اقوام خود بودن در همه چیزها».
در پایان این نشست، آزمایشگاه روانشناسی معنوی وابسته به پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با حضور میهمانان حاضر در نشست افتتاح شد.
انتهای پیام مطالب مرتبط
