امام باقر(ع)؛ معمار بزرگ انقلاب علمی و تمدنی اسلام

امروز هفتم ذی‌الحجه، سالروز شهادت امام محمد باقر(ع)، ملقب به «باقرالعلوم» است؛ پیشوایی که در دورانی حساس از تاریخ اسلام، رسالت سنگین تبیین معارف ناب را بر عهده داشت. در همین رابطه، در گفت‌وگو با محمدرضا فاضل، مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام، به بررسی ابعاد تحول‌آفرین سیره ایشان پرداخته‌ایم.

تغییر راهبرد از میدان نظامی به کرسی‌های نظریه‌پردازی

فاضل در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از فارس با اشاره به شرایط سیاسی دوران امامت امام باقر(ع) اظهار کرد: در زمانه‌ای که بنی‌امیه دچار تزلزل شده بود، امام(ع) به جای ورود به منازعات زودگذر سیاسی، تمرکز خود را بر انقلاب فرهنگی گذاشتند.

این پژوهشگر تاریخ اسلام معتقد است که امام باقر(ع) به‌خوبی تشخیص دادند بحران اصلی جامعه، انحراف فکری است؛ بنابراین با برپایی کرسی‌های علمی، پاسخ به شبهات را اولویت قرار دادند.

وی با تحلیل معنای عمیق لقب «باقر» بیان کرد: این لقب به معنای شکافنده دانش‌هاست. امام(ع) با متدولوژی خاص خود، لایه‌های پنهان علوم الهی را گشودند. ایشان دانش را از انحصار نخبگان خارج کرده و آن را به ابزاری برای رشد توده‌های مردم و تشخیص حق از باطل تبدیل کردند.

مهندسی فرهنگی و کادرسازی برای تمدن اسلامی

این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه به نقش کادرسازی امام(ع) اشاره کرد و گفت: مکتبی که ایشان بنیان نهادند، هزاران شاگرد در رشته‌های مختلف تربیت کرد. این رویکرد، درواقع یک مهندسی فرهنگی دقیق بود تا تفکر شیعی به‌عنوان یک منظومه منسجم و علمی در برابر مکاتب انحرافی قد علم کند.

فاضل تصریح کرد: امام (ع) در عین حال که با حاکمان جور به تقابل فیزیکی نپرداختند، اما با «تقیه هوشمندانه» نظام آموزشی موازی ایجاد کردند که مشروعیت دستگاه خلافت را به چالش می‌کشید. ایشان با تبیین صحیح سنت پیامبر(ص)، از تحریف دین جلوگیری کرده و مرجعیت علمی اهل‌ بیت(ع) را در جهان اسلام تثبیت کردند.

این مدرس دانشگاه در پایان تأکید کرد: امروز بزرگترین درس از سیره امام باقر(ع) برای جامعه ما، اولویت دادن به تولید علم است. در عصری که جنگ‌های نوین بر پایه شبهه‌افکنی است، بازگشت به این الگوی علمی می‌تواند مسیر تمدن‌سازی را هموار کند.