محرم در آیینه اندیشه/ ۳
گفتوگوی همدلانه؛ مهارت ضروری برای منبرهای محرم
مدیر موسسه تخصصی فن خطابه امیر بیان با تأکید بر تفاوت فضای محرم امسال با سالهای گذشته، گفتوگوی همدلانه را مهارت ضروری برای منبرهای محرم دانست و گفت: فضای ارتباطی امروز دیگر پذیرای سخن گفتن یکطرفه نیست و مخاطب نیاز دارد شنیده شود، احساس کند در گفتگو حضور دارد و دغدغههایش مورد توجه قرار گرفته است.
ماه محرم، هر سال فرصتی برای بازخوانی پیامهای عاشورا و تبیین معارف حسینی است، اما محرم امسال در فضایی متفاوت از سالهای گذشته برگزار میشود، تحولات اجتماعی اخیر، حضور پررنگتر اقشار مختلف مردم در مجالس مذهبی و شکلگیری پرسشها و نیازهای جدید در میان مخاطبان، مسئولیت مبلغان، منبریها و فعالان فرهنگی را بیش از پیش سنگین کرده است. در چنین شرایطی، شناخت اقتضائات تبلیغ دینی، توجه به نیازهای نسل جدید، پرهیز از آسیبهای منبر و تلاش برای حفظ وحدت و همدلی در مجالس حسینی، اهمیتی دوچندان یافته است.
از همین رو، خبرنگار ایکنا از قم، به سراغ حجتالاسلام و المسلمین علی کلاته، استاد خطابه دینی و پژوهشگر حوزه تبلیغ دینی رفته است تا درباره الزامات و مهارتهای مورد نیاز مبلغان در محرم امسال، شیوه مواجهه با مخاطبان جدید، راهکارهای جذب نسل جوان و قشر خاکستری، آسیبها و نبایدهای تبلیغی، نقش سلوک عملی مبلغان در اثرگذاری منبر و همچنین راههای تقویت وحدت و همدلی در هیئات مذهبی با وی به گفتوگو بنشیند که مشروح این گفت و گو را در شماره اول میخوانید:
ایکنا- با توجه به اینکه ایام محرم فرصت ارزشمندی برای تبلیغ و تبیین معارف دینی است، مبلغان و منبریها برای برگزاری هرچه بهتر مراسمهای مذهبی به چه مهارتهایی نیاز دارند؟
محرم همواره یکی از مهمترین فرصتهای تبلیغ و تبیین معارف دینی بوده است؛ اما محرم ۱۴۰۵ شرایطی متفاوت را پیش روی مبلغان، سخنرانان و منبریها قرار داده است، مخاطب امروز دیگر همان مخاطب سالهای گذشته نیست، اگر در گذشته تنها در ایام محرم از عاشورا سخن میگفت، اکنون ماههاست که با نام و یاد امام حسین(ع) زندگی میکند. مخاطبی که روزی در زیارت عاشورا سلام بر سیدالشهدا(ع) را زمزمه میکرد، امروز بیش از صد شب با این سلام و این دلدادگی زیسته و هر شب ندای «لبیک یا حسین» را بر زبان جاری ساخته است. از همین رو، مبلغ دینی باید شناختی عمیقتر و دقیقتر از مخاطب خود داشته باشد.
نخستین و مهمترین مهارت مورد نیاز، مخاطبشناسی است؛ مهارتی که بدون آن، هیچ پیام تبلیغی به مقصد نخواهد رسید. این شناخت باید از سه منظر روانشناختی، جامعهشناختی و مردمشناختی صورت گیرد، مبلغ باید بداند مخاطب او در چه سن و مرحلهای از زندگی قرار دارد، به کدام قشر اجتماعی تعلق دارد و چه ویژگیهای فرهنگی و جغرافیایی بر ذهن و رفتار او اثر گذاشته است، زیرا شناخت نوجوانان، جوانان، دانشجویان، فرهنگیان و دیگر اقشار جامعه، مقدمهای ضروری برای یک تبلیغ مؤثر است.
در کنار مخاطبشناسی، وضعیتشناسی نیز ضرورتی انکارناپذیر به شمار میآید، مبلغ باید بتواند شرایط امروز جامعه را به درستی درک کند و نسبت خود را با تحولات زمانه بشناسد و در این مسیر، شناخت محکمات دین، لمس دردهای مردم و فهم دقیق شرایط و اقتضائات روزگار، از مهمترین الزامات تبلیغ دینی به شمار میرود.
از سوی دیگر، یکی از مهارتهای کلیدی برای منبریها و سخنرانان در این دوره، بهرهگیری از گفتگوی همدلانه است، فضای ارتباطی امروز دیگر پذیرای سخن گفتن یکطرفه نیست و مخاطب نیاز دارد شنیده شود، احساس کند در گفتگو حضور دارد و دغدغههایش مورد توجه قرار گرفته است. از این رو، رویکردهای تعاملی و گفتگومحور، حتی در قالب سنتی منبر، میتواند اثربخشی پیام را افزایش دهد.
ایکنا- با توجه به ضرورت جذب مخاطب در مجالس محرم و پرهیز از دلزدگی مخاطبان، مهمترین نبایدهای تبلیغی برای مبلغان و سخنرانان چیست؟
در کنار بایدهای تبلیغی، توجه به برخی نبایدها نیز اهمیت ویژهای دارد که یکی از مهمترین آسیبها؛ سیاسیکاریهای جناحی و تقلیل دادن منبر حسینی به تریبون یک جریان یا حزب خاص است، مکتب امام حسین(ع) مکتبی فراگیر و متعلق به همه حقیقت جویان و آزادگان است و همانگونه که در کربلا افراد با پیشینهها و گرایشهای مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند، امروز نیز مجالس حسینی باید محل اجتماع همه دلدادگان اهلبیت(ع) باشد.
البته این به معنای دوری از مسائل سیاسی نیست؛ چرا که نهضت عاشورا در ذات خود دارای ابعاد سیاسی و اجتماعی عمیقی است و آنچه باید از آن پرهیز کرد، استفاده ابزاری و جناحی از منبر و محدود کردن پیام عاشورا به منافع گروهی و حزبی است، منبر حسینی باید تریبون حق، عدالت، بصیرت و دفاع از ارزشهای اسلامی باشد، نه میدان رقابتهای سیاسی روزمره.
ایکنا- با توجه به حساسیتهای موجود در فضای اجتماعی و فرهنگی کشور، مهمترین نبایدهای تبلیغی برای مبلغان و منبریها در محرم امسال چیست؟
یکی از مهمترین آسیبهایی که باید مورد توجه قرار گیرد، سیاسیکاری تقلیل گرایانه و تبدیل کردن منبر حسینی به تریبون یک جریان یا گروه خاص است، مجالس امام حسین(ع) متعلق به همه مردم است و مخاطبان این مجالس، طیفهای گوناگونی از جامعه را در بر میگیرند و امروز افرادی در هیئات و مجالس مذهبی حضور پیدا میکنند که شاید در مقاطع مختلف دیدگاهها و مواضع متفاوتی داشتهاند، اما اکنون با دلبستگی و ارادت به اهلبیت(ع) پای منبر نشستهاند و به همین دلیل نباید منبر به گونهای اداره شود که بخشی از مخاطبان احساس طردشدگی یا حذف شدن داشته باشند.
البته این سخن به معنای کنار گذاشتن مسائل سیاسی نیست؛ چرا که نهضت عاشورا ذاتا دارای ابعاد سیاسی و اجتماعی است و تبیین این ابعاد نیز ضرورتی انکارناپذیر دارد و آنچه باید از آن پرهیز شود، تقلیل دادن پیام عاشورا به منافع و مواضع یک جریان سیاسی خاص است.
آسیب دیگری که مبلغان باید نسبت به آن حساس باشند، عوام زدگی و نقل مطالب بی سند است، نسل امروز؛ نسلی آگاه و برخوردار از دسترسی گسترده به اطلاعات است و نوجوانان و جوانان با یک جستوجوی ساده میتوانند درستی یا نادرستی یک مطلب را بررسی کنند، به همین دلیل هرگونه نقل قول، روایت تاریخی، تحلیل یا خبر باید مستند و قابل استناد باشد، همچنین بیان مطالب بدون پشتوانه، نقل خوابها و حکایتهای غیرمعتبر یا ارائه اطلاعات فاقد سند، نه تنها به اعتبار سخنران آسیب میزند، بلکه اعتماد مخاطب را نیز کاهش میدهد.
از دیگر نبایدهای مهم، قضاوتهای شتابزده و تنگ نظرانه نسبت به مخاطبان است، ممکن است افرادی با دیدگاهها، پرسشها یا حتی انتقادهای جدی وارد هیئت شوند؛ اما رسالت منبر، طرد کردن و برچسب زدن به افراد نیست، منبر باید فضایی برای گفتگو، اقناع و هدایت باشد، نه بستری برای صدور احکام عجولانه درباره اشخاص و بسیاری از مسائل را میتوان با استدلال و گفتگو مطرح کرد و قضاوت نهایی را به مخاطب سپرد تا خود با تأمل و آگاهی به نتیجه برسد.
همچنین نباید رنجها، تلاشها و فداکاریهای مردم و مسئولان نادیده گرفته شود، در حوادث و فراز و فرودهای مختلف، اقشار گوناگون جامعه برای حفظ آرامش، امنیت و انسجام کشور نقشآفرینی کردهاند و این همراهیها باید مورد توجه قرار گیرد و سخنرانان باید مراقب باشند که در بیان نقدها و آسیبها، خدمات و زحمات افراد و مجموعهها را نادیده نگیرند.
بنابراین، یکی از مهمترین آسیبهایی که باید از آن پرهیز شود، تبدیل شدن منبر به فضایی یکطرفه و آمرانه است، مخاطب امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفتگو و همدلی است. منبر موفق، منبری است که بتواند فضای گفتمانی ایجاد کند، پرسشهای مخاطب را بشناسد و به آنها پاسخ دهد، حتی طرح پرسشهای احتمالی مخاطبان در خلال سخنرانی و پاسخ دادن به آنها، میتواند زمینه تعامل بیشتر و ارتباط مؤثرتر را فراهم کند، جامعه امروز بیش از هر چیز به منبرهای همدلانه، اقناعی و گفتگو محور نیاز دارد.
ادامه دارد...
انتهای پیام
