مبارزهطلبی و تحدی در آیهای از سوره بقره + فیلم
بر ساحل نور عنوان درسگفتاری است که تلاش دارد با بیانی ساده، مختصر و کاربردی به تفسیر قرآن بپردازد. حجتالاسلام والمسلمین سیدجواد بهشتی؛ پژوهشگر قرآنی در هر قسمت از این بسته روزانه نوشتاری و تصویری، به شرح یک صفحه قرآن پرداخته و ترجمه تحتاللفظی، نکات و مفاهیم کلیدی آیات را بیان میکند. در ادامه خلاصهای از توضیحات در مورد صفحه چهارم قرآن، آیاتی از سوره بقره از نظر میگذرد:
در این صفحه از قرآن نیز صحبت از منافقان است. علی(ع) فرمود: خداوند آیات کتابش را به هفت شکل نازل کرده است. امرها و نهیها، تشویقها و توبیخها، قصهها و مثلها و جدلها. در سوره بقره خداوند با دو مثل خواسته تا منافقان را به ما بشناساند. نخستین مثل آن است که منافق را به مثابه انسانی دانسته که آتشی به راه انداخته است، اما خداوند روشنی را از آتش میگیرد. فرق مؤمن با منافق نیز در همین است، منافق روی از نور برمیگرداند، اما مؤمن خود را در معرض تابش نور (هدایت) قرار میدهد. چهار ویژگی که خداوند در این آیه درباره منافقان به آن اشاره میکند، کر و کور و لال بودن آنهاست و سرآخر اینکه آنها قابلیت بازگشت و قرار گرفتن در مسیر رستگاری را ندارند.
اتفاقاً چشم، گوش و دل ابزارهایی هستند که خداوند آنها را برای شناخت در اختیار ما قرار داده است، اما منافق با دست خودش و از روی عمد از این ابزار در جهت سوء آن استفاده میکند. منافق همواره در این تشویش و نگرانی است که مبادا خبر تلخی به او برسد؛ خبر تلخ از این بابت که ممکن است آنچه مطرح میشود منجر به افشای شخصیت واقعی او شود و به نوعی آبروی کاذبی که برای خود دست و پا کرده است از میان برود.
مثال دومی که این سوره در حکایت منافقان به آن اشاره دارد، آنها را همچون بارانی که از آسمان میبارد که البته همراه با صاعقه در تاریکی است تشبیه میکند. روشنی حاصل از صاعقه مقطعی است و تنها برای لحظاتی مسیر را جلوی روی آنها روشن میکند و به ناگاه راه پیش روی آنها در تاریکی مطلق فرو میرود و این امر منجر به آن شده که او همچنان به سمت گمراهی و انحراف پیش روی کند.
در بخش دیگری از این صفحه از قرآن موضوع دیگری که مطرح میشود، عبادت است که صد البته فلسفه عبادت نیز در آن از اهمیت بالایی برخوردار است. اما چرا باید خداوند را عبادت کرد؟ چون او آفریدگار ماست، نعمات زیادی به ما داده است و وظیفه ماست که در ازای این مواهبی که به ما داده است، او را شاکر و سپاسگزار باشیم. خداوندی که زمین را بستری برای رشد و تعالی انسان قرار داده است و سقفی چون آسمان را با بیشمار نعماتی که نازل میکند بر سر ما گسترانیده است. بارانی که بر سر ما میبارد و رزق و روزی ما از دل خاک سر برمیآورد. قرآن در برابر همه این مواهب و نعمات چیزهای کمی از بندگان خدا خواسته است، اینکه یکتاپرست باشند و برای خداوند شریک قائل نشوند.
در بخش پایانی این صفحه موضوعی مطرح میشود که خداوند مبارز طلب (اصل تحدی) میکند که البته طرف اصلی صحبت قرآن آنهایی هستند که نسبت به آنچه قرآن به آنها اشاره دارد به دید شک و تردید نگاه میکنند و نگاهی سادهانگارانه به آن دارند و میگویند که چنین بیانی از عهده هر کسی برمیآید و قرار نیست آنچه شاهد آن هستند از جانب خداوند باشد.
قرآن در این بخش از سوره «بقره» میگوید که اگر چنین باور و عقیدهای دارید اگر میتوانید تنها عبارت، جمله یا حتی کلمهای همانند آن را بیاورید که قطعاً از چنین امری عاجز هستید و حتی این امتیاز را نیز به این گروه نیز میدهد که میتوانند از همفکری اهل خرد در این مبارزه با قرآن به غیر از خود خداوند کمک بگیرند هر چند که با چنین پشتوانهای نیز قادر به چنین کاری نیستند.
