یافتن معنای زندگی؛ کلید تاب‌آوری از نگاه ویکتور فرانکل

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، شهرزاد عدیلی، روان‌شناس و پژوهشگر حوزه روان‌شناسی در هشتمین نشست از سلسله‌نشست‌های «زیستن در زمانه پرهیاهو» که به معرفی کتاب «انسان در جست‌وجوی معنا» اثر ویکتور فرانکل اختصاص داشت و چهارشنبه، ۱۰ تیرماه به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان به‌صورت برخط برگزار شد، اظهار کرد: این اثر که نخستین بار در سال ۱۹۴۶ به زبان آلمانی منتشر شد، تاکنون به ده‌ها زبان دنیا ترجمه شده و از مهم‌ترین آثار حوزه روان‌شناسی و معنا‌درمانی به‌شمار می‌رود.

وی با بیان اینکه این کتاب صرفاً اثری روان‌شناختی نیست، افزود: «انسان در جست‌وجوی معنا» روایتی از تجربه زیسته ویکتور فرانکل در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌هاست و در عین حال، به این پرسش بنیادین پاسخ می‌دهد که انسان در شرایطی که قادر به تغییر وضعیت نیست، چگونه می‌تواند همچنان به زندگی ادامه دهد.

این روان‌شناس با معرفی ویکتور فرانکل بیان کرد: او روان‌پزشک، عصب‌شناس و بنیان‌گذار مکتب معنا‌درمانی (لوگوتراپی) بود و از نوجوانی به این پرسش می‌اندیشید که چرا برخی افراد با وجود سخت‌ترین رنج‌ها به زندگی ادامه می‌دهند، اما برخی دیگر امید خود را از دست می‌دهند. فرانکل با وجود آشنایی و همکاری با روان‌شناسانی همچون فروید و آدلر، دیدگاه مستقلی ارائه کرد و معتقد بود، مهم‌ترین انگیزه انسان نه لذت است و نه قدرت، بلکه یافتن معنا در زندگی است.

وی با اشاره به تجربه شخصی فرانکل از اردوگاه‌های مرگ نازی‌ها گفت: او تمام داشته‌های خود، از خانواده و موقعیت اجتماعی گرفته تا آثار علمی‌اش را از دست داد و فقط با یک شماره شناخته می‌شد؛ اما همین تجربه، زمینه شکل‌گیری نظریه معنا‌درمانی را فراهم کرد.

عدیلی با تشریح مراحل روانی زندانیان اردوگاه‌ها توضیح داد: فرانکل واکنش زندانیان را در سه مرحله شوک، سازگاری و انتخاب توصیف می‌کند. به گفته او، آنچه میان افراد تفاوت ایجاد می‌کرد، شرایط بیرونی نبود، بلکه نوع مواجهه آنان با رنج و معنایی بود که برای ادامه زندگی می‌یافتند.

وی تصریح کرد: فرانکل متوجه شد افرادی که هدف، مسئولیت، عشق یا رسالتی برای ادامه زندگی داشتند، تاب‌آوری بیشتری از خود نشان می‌دادند. از همین رو، جمله مشهور او شکل گرفت که «کسی که چرایی زندگی را یافته باشد، تقریباً هر چگونگی را تحمل خواهد کرد.»

معنا برای هر شخص، امری متغیر است

این روان‌شناس با بیان اینکه معنا برای هر انسان امری شخصی و متغیر است، یادآور شد: انسان همواره قادر نیست رنج را از زندگی حذف کند، اما می‌تواند نگرش خود را نسبت به آن تغییر دهد. حتی در دشوارترین شرایط نیز انسان از آزادی انتخاب نوع واکنش خود برخوردار است و همین آزادی، مهم‌ترین سرمایه اوست.

وی سه مسیر اصلی دستیابی به معنا از نگاه فرانکل را عشق، خلق‌کردن و خدمت به دیگران و نیز انتخاب نگرش درست در برابر رنج‌های اجتناب‌ناپذیر برشمرد و گفت: زمانی که رنج معنایی پیدا کند، تحمل آن نیز ممکن می‌شود.

عدیلی با اشاره به بخش دوم کتاب «انسان در جست‌وجوی معنا» بیان کرد: فرانکل در این بخش نظریه لوگوتراپی را تبیین می‌کند و معتقد است بسیاری از احساسات پوچی، افسردگی و ناامیدی، در فقدان معنا در زندگی ریشه دارد.

وی در پایان با تأکید بر اینکه این کتاب مخاطب را به بازاندیشی درباره هدف زندگی دعوت می‌کند، تأکید کرد: معنا نسخه‌ای واحد برای همه انسان‌ها نیست و هر فرد باید متناسب با شرایط، مسئولیت‌ها و ارزش‌های خود، معنای زندگی‌اش را کشف کند. پرسش اصلی این نیست که من از زندگی چه می‌خواهم، بلکه این است که زندگی اکنون از من چه می‌خواهد.