یک استاد حوزه و دانشگاه:
آینده هیئتهای مذهبی نیازمند شبکهسازی فرهنگی است
حجتالاسلام والمسلمین احمد منصوری ماتک با تأکید بر اینکه قدرت اصلی هیئتهای مذهبی در مردمیبودن آنها نهفته است، گفت: در عصر دیجیتال، هیئتها زمانی میتوانند اثرگذاری تاریخی خود را حفظ کنند که با حفظ اصالت عاشورا، زبان نسل جدید و ظرفیت رسانههای نوین را در خدمت شبکهسازی فرهنگی و تربیت نسل آینده بهکار گیرند.
هیئتهای مذهبی در عصر دیجیتال و در مواجهه با نسل جدید، در برابر انتخابی میان ماندن در گذشته و گذرکردن از ریشهها قرار ندارند، بلکه مسئله اصلی حفظ اصالتها در کنار نوسازی روشهاست. قدرت اصلی هیئت در مردمیبودن آن نهفته است و آینده این نهاد اصیل دینی نه در رقابتهای ظاهری رسانهای، بلکه در شبکهسازی فرهنگی و تبدیلشدن به کانون امید و تمدنسازی رقم میخورد. در همین راستا و با توجه به اهمیت نقش و جایگاه هیئتهای مذهبی در زیستبوم دیجیتال و مواجهه آنها با الگوی ارتباطی نسل جدید، خبرنگار ایکنا از خراسانرضوی با حجتالاسلام والمسلمین احمد منصوری ماتک، استاد حوزه و دانشگاه، گفتوگویی انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا ـ چگونه میتوان اصالت فرهنگ عاشورا را با زبان و ادبیات نسل جدید پیوند زد؟
هیئتهای مذهبی در چهار دهه اخیر افزون بر کارکرد آیینی، به یکی از مهمترین نهادهای مردمی در حوزه تربیت دینی، سرمایه اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی تبدیل شدهاند. با گسترش فضای مجازی، ظهور نسل دیجیتال و تغییر الگوهای ارتباطی، این پرسش بیش از گذشته مطرح است که آیا هیئتها باید همان شیوههای گذشته را ادامه دهند یا برای حفظ اثرگذاری خود نیازمند تحول در شیوه ارائه پیام هستند؟
بسیاری تصور میکنند میان اصالت سنت و نوآوری رسانهای تعارض وجود دارد؛ در حالیکه تجربه موفق هیئتهای شاخص و یافتههای پژوهشی در حوزه «دین دیجیتال» نشان میدهد آنچه باید تغییر کند اصل پیام عاشورا نیست، بلکه شیوه انتقال آن است. عاشورا نیازی به بازآفرینی ندارد؛ این زبان و ابزار ارتباطی ما است که باید برای مخاطب امروز بازآفرینی شود.
ایکنا ـ هیئتهای مذهبی چگونه میتوانند بدون آسیب به فضای احساسی و معنوی، از ظرفیت رسانههای نوین بهره ببرند؟
برای پاسخ به این پرسش ابتدا لازم است یک برداشت نادرست اما رایج اصلاح شود و آن این است که برخی گمان میکنند برای نزدیکشدن به نسل جوان باید از عمق معارف دینی کم کرد و یا مجلس عزاداری را به برنامهای برای سرگرمی تغییر داد؛ در حالیکه اگر همان روضهای که سالها پیش دلها را متحول میکرد امروز با روایت دقیق، تصویر مناسب، زبان روشن و پاسخ به مسائل واقعی جامعه ارائه شود، همچنان اثرگذار خواهد بود.
برای نمونه، زمانیکه یک هیئت مذهبی ویدئوی سخنرانی ۶۰ دقیقهای خود را بدون تدوین و خلاصهسازی در فضای مجازی منتشر کند، طبیعی است جوان نخواهد آن را تا پایان دنبال کند، اما اگر همان سخنرانی به ویدئوهای دو یا سه دقیقهای مانند پاسخ به یک شبهه، روایت یک فراز تاریخی و یا بیان یک نکته اخلاقی تبدیل شود، بدون آنکه محتوا تغییری کند، زبان انتقال آن بهینه خواهد شد.
رهبر شهید انقلاب سالها بر ضرورت جهاد تبیین تأکید داشتند که به معنای ترجمه معارف عمیق دین به زبان نسل امروز بدون تغییر دادن حقیقت آن است و یکی از مهمترین میدانهای تحقق آن، هیئتهای مذهبی هستند؛ زیرا مردم بیشترین سرمایه اعتماد دینی خود را در این مجالس میجویند.
ایکنا ـ برخی معتقد هستند پخش زنده اینترنتی نمیتواند حالوهوای معنوی مجالس را منتقل کند؛ ارزیابی شما از این گزاره چیست؟
واقعیت این است که هیچ رسانهای قادر نیست تجربه حضوری یک آیین دینی را بهطور کامل بازآفرینی کند و همانطور که تماشای خانه خدا از تلویزیون جایگزین طواف نمیشود، پخش زنده نیز نمیتواند احساس همدلی، اشک، نوای جمعی و فضای معنوی مجلس را بهطور کامل منتقل کند، اما اگر کارکرد پخش زنده را درست تعریف کنیم، فضای مجازی به ابزاری تبدیل خواهد شد تا مخاطب ترغیب شده و بهصورت حضوری در جلسات عزاداری شرکت کند.
آفت امروز آن است که برخی تصور میکنند نصب چند دوربین و پخش مستقیم عزاداری بهمعنای فعالیت رسانهای کامل است؛ در حالیکه رسانه یعنی انتخاب لحظه مناسب، زیرنویس هوشمند، ارائه منابع روایی و پاسخ دقیق به پرسشهای مخاطب. در ایام اربعین نمونههای موفق رسانهای تولید میشود که تأثیر عمیقی بر مخاطب میگذارند؛ بنابراین آینده رسانهای هیئتهای مذهبی در پخش زنده خلاصه نمیشود، بلکه در روایت زنده است.
ایکنا ـ به نظر شما فضای مجازی چه تأثیری بر ارتباطات بینالمللی و همگرایی هیئتها داشته است؟
فضای مجازی عاشورا را از یک رویداد محلی به یک گفتوگوی جهانی تبدیل کرده است. امروز یک جوان در اندونزی، نیجریه یا اروپا میتواند مراسمهایی که در تهران، قم، کربلا یا بیروت برگزار میشود را دنبال کند و این اتفاق بهمعنای شکلگیری سرمایهای فرهنگی مشترک در جهان اسلام است.
در راهپیمایی اربعین نیز موکبهای کشورهای مختلف از طریق شبکههای اجتماعی تجربههای خود را در حوزه ساماندهی، فعالیتهای کودک و نوجوان، پاسخ به شبهات و تولید محتوای چندزبانه به اشتراک میگذارند که این امر مصداق واقعی انتقال تجربه است.
با این حال این فرصت، تهدیدهایی نیز بههمراه دارد؛ برای نمونه اگر معیار موفقیت یک هیئت تنها در میزان بازدید، دکورهای گرانقیمت و جلوههای بصری خلاصه شود، از فلسفه عاشورا فاصله گرفته و رسانه بر پیام اصلی غلبه میکند؛ بنابراین هیئتها باید بهجای رقابت رسانهای به همافزایی معرفتی و شبکهسازی فرهنگی برسند، زیرا عاشورا جغرافیامحور نیست، بلکه زبان مشترک همه آزادگان جهان است.
ایکنا ـ مهمترین دلایل جذب یا فاصله گرفتن نسل جدید از هیئتها را چه میدانید؟
برخلاف تصور عمومی که میگوید نسل جدید از دین فاصله گرفته است، پژوهشهای جامعهشناسی و روانشناسی دینی نشان میدهد مسئله اصلی، فاصله گرفتن از ارتباطات غیرصمیمی و پاسخهای از پیش آماده است. سه نیاز اساسی جوان امروز هویت، تعلق و اثرگذاری هست و اگر هیئت او را در اداره مجلس مؤثر بداند، این نیازها رفع میشود که حضور میلیونها جوان در اربعین و انجام کارهای داوطلبانه، بهترین گواه بر وجود این حس تعلق است.
در هیئتهای موفق، مسئولیتهای رسانهای، پروژههای جهادی، گروههای سرود و خیریهها به جوانان سپرده میشود تا این بستر به مدرسهای برای تربیت مدیران فرهنگی تبدیل شود. هیئت آینده، در کنار منبر و مرثیه، نیازمند اتاق گفتوگو است؛ جاییکه جوان بتواند پرسشهای خود درباره سبک زندگی، جامعه و عقاید را بدون نگرانی مطرح کرده و پاسخ مستدل دریافت کند.
ایکنا ـ به نظر شما الگوی مدیریتی مطلوب برای هیئتهای مذهبی چیست؟ استقلال کامل مردمی یا نظارت نهادهای حاکمیتی؟
این موضوع نباید بهصورت یک دوگانه متعارض دیده شود؛ استقلال و نظارت، مکمل یکدیگر هستند و قدرت اصلی یک هیئت در مردمیبودن آن نهفته است و این مشارکت داوطلبانه، سرمایهای است که با هیچ بودجه دولتی جایگزین نمیشود. از سوی دیگر، استقلال بدون ضابطه و آموزش نیز میتواند زمینهساز خرافهگرایی، انحرافات عقیدتی، ضعف محتوایی یا نبود شفافیت مالی شود؛ بنابراین هیئتهای مذهبی از هدایت عالمان دینی بینیاز نیست.
انتهای پیام 
