سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی مطرح کرد
پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی؛ حلقه پیوند دانشگاه با صنعت گردشگری
هادی رفیعی دارانی با بیان اینکه پژوهشکدهها حلقه واسط میان دانشگاه و جامعه هستند، گفت: پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی با تمرکز بر پژوهشهای کاربردی، مأموریتگرا و تقاضامحور تلاش میکند میان دانشگاه، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و نیازهای واقعی صنعت گردشگری پیوندی مؤثر برقرار کند.
هادی رفیعی دارانی، سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی با تشریح مأموریت، حوزههای اثرگذاری و اولویتهای این پژوهشکده، بر ضرورت پیوند میان دانش، سیاستگذاری و میدان عمل در صنعت گردشگری تأکید و اظهار کرد: پژوهشکدهها حلقه واسط میان دانشگاه و جامعه هستند و گرچه ممکن است پژوهشهای بنیادین نیز در آنها انجام شود، اما در نهایت خروجی این پژوهشها باید به حل مسائل واقعی جامعه، اقتصاد و بخشهای اجرایی منجر شود.وی ادامه داد: رویکرد اصلی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی نیز از ابتدا بر پژوهشهای کاربردی، مسئلهمحور و مأموریتگرا استوار بوده است؛ پژوهشهایی که هدف آنها صرفاً تولید دانش انتزاعی و یا ارتقای فردی نیست، بلکه به تصمیمسازی، سیاستگذاری و حل مسائل مهم در صنعت گردشگری کمک کنند.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی افزود: در این پژوهشکده مسائل از سوی دستگاهها و نهادهای اجرایی به ما ارجاع داده میشود و یا اینکه بر پایه رصدهای میدانی و شناخت تخصصی، به شناسایی مسائل مهم پرداخته و برای آنها راهحل علمی و عملیاتی ارائه داده میشود.
رفیعی دارانی با اشاره به جایگاه این مجموعه در کشور بیان کرد: پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی، تنها پژوهشکده تخصصی گردشگری در کشور و بهعنوان یکی از مهمترین کانونهای زیارت و گردشگری ایران، در مشهد مقدس مستقر است؛ بنابراین دامنه فعالیت آن صرفاً به خراسان رضوی محدود نبوده و در سطح ملی نیز ایفای نقش میکند.
وی بیان کرد: در سالهای گذشته فعالیتهای پژوهشکده علاوه بر خراسان رضوی، در استانها و مناطق مختلف کشور نیز گسترش یافته است؛ از استان فارس گرفته تا قشم، مناطق جنوبی کشور، استان چهارمحالوبختیاری و خوزستان. این گستره فعالیت نشان میدهد که پژوهشکده تلاش کرده تا متناسب با تنوع جغرافیایی و موضوعی گردشگری در ایران، نقش ملی خود را نیز ایفا کند.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی به بخشی از مهمترین تجربههای این مجموعه در حوزه سیاستگذاری و طراحی اسناد توسعهای اشاره کرد و گفت: یکی از جلوههای اصلی اثرگذاری پژوهشکده گردشگری مشارکت در تدوین اسناد بالادستی و برنامههای توسعهای استان و کشور بوده است. در این چارچوب، پژوهشکده در تدوین برنامه راهبردی گردشگری استان، سند توسعه صنعت، معدن و تجارت، سند توسعه کمی و کیفی زیارت امام رضا(ع)، سند اشتغال و سرمایهگذاری، سند توسعه اشتغالزایی مناطق روستایی و نیز سند آمایش سرزمین مشارکت داشته است.
وی با بیان اینکه بسیاری از این اسناد مبنای تصمیمگیریهای اجرایی قرار میگیرند، افزود: در یکی از پروژههای مهم مربوط به توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی، حدود ۱۷۰۰ روستا مورد پیمایش قرار گرفت و برای هر منطقه متناسب با مزیتها و ظرفیتهای آن، پروژههای اقتصادی و اشتغالزایی تعریف شد که از این سند در تصمیمگیری برای تخصیص وامهای اشتغالزایی و تعیین مشاغل متناسب با هر منطقه استفاده شده است. باید توجه داشت که مسئولیت اجرای این اسناد بر عهده دستگاههای اجرایی است و پژوهشکده گردشگری نقش مشاور علمی و ناظر را ایفا میکند.
رفیعی دارانی با بیان اینکه پیوند پژوهشکده گردشگری با نهادهای تصمیمگیر و اجرایی، یکی از مزیتهای اصلی آن است، اظهار کرد: محدوده متقاضیان خدمات علمی در این مجموعه گسترده است و استانداری، سازمان مدیریت و برنامهریزی، ادارهکل میراث فرهنگی، شهرداریها، اتاق بازرگانی، مرکز پژوهشهای مجلس و دیگر نهادهای اجرایی و عمومی از جمله مهمترین مخاطبان آن بهشمار میروند؛ افزون بر این، برخی از اعضای این پژوهشکده در شوراهای علمی، جایگاههای مشاورهای و کمیسیونهای تخصصی حضور دارند و این امر به تقویت ارتباط میان دانش، تجربه میدانی و فرآیند تصمیمسازی کمک میکند.
وی ادامه داد: بیش از ۹۵ درصد از طرحهای پژوهشکده گردشگری خراسان رضوی سفارشی است و از سوی دستگاههای اجرایی و نهادهای مرتبط تعریف شده و کمتر از پنج درصد طرحها با ابتکار داخلی مجموعه انجام میشود؛ این نسبت از یک سو نشاندهنده تقاضامحور بودن فعالیتهای پژوهشکده بوده و از سوی دیگر بیانگر آن است که نظام اجرایی، این مجموعه را بهعنوان یک مرجع علمی و مشورتی برای حل مسائل خود پذیرفته است.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی با اشاره به اولویتهای کنونی این مجموعه گفت: اولویتهای پژوهشکده متناسب با مسائل روز کشور و صنعت گردشگری تنظیم میشود؛ برای نمونه پس از همهگیر شدن ویروس کرونا، یکی از محورهای مهم مطالعاتی در این مجموعه بازیابی و احیای صنعت گردشگری بود؛ چراکه این صنعت، بهویژه در بخشهایی مانند اقامت، حملونقل، بازار خدمات و کسبوکارهای وابسته، آسیبهای گستردهای را تجربه کرد؛ همچنین در سالهای اخیر مسئله افزایش تابآوری گردشگری در برابر نوسانات اقتصادی، سیاسی و شرایط جنگی، به یکی از دغدغههای اصلی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه گردشگری، صنعتی است که سریعتر از بخشهای دیگر تحت تأثیر بحرانها قرار میگیرد، افزود: هرگونه اختلال در شرایط اقتصادی، احساس امنیت، آرامش روانی جامعه و یا روابط بینالمللی موجب کاهش سفر، افت تقاضا و آسیبدیدن کسبوکارهای این حوزه میشود؛ بنابراین یکی از موضوعات جدی در مطالعات این حوزه آن است که چگونه میتوان صنعت گردشگری را در برابر چنین تنشهایی مقاومتر کرد و برای دوران پسابحران برنامهریزی داشت.
رفیعی دارانی با تأکید بر اینکه برنامهریزی برای گردشگری بدون داده و آمار حرفهای ممکن نیست، اظهار کرد: یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت این پژوهشکده کمک به شکلگیری آمارهای دقیق، حرفهای و قابل اتکا در حوزه گردشگری است؛ در این چارچوب موضوع حسابهای اقماری گردشگری نیز از جمله مسائل مهمی است که باید در سطح استانی و ملی مورد توجه قرار گیرد، زیرا بدون شناخت دقیق سهم گردشگری در اقتصاد، اشتغال، تولید و مصرف، سیاستگذاری مؤثر برای این حوزه دشوار خواهد بود.
وی با اشاره به نسبت میان پژوهش، حکمرانی و صنعت گردشگری گفت: در حوزه علوم انسانی بخش قابل توجهی از مسائل ماهیت حکمرانی، سیاستگذاری و برنامهریزی دارد؛ بنابراین طبیعی است که دستگاههای دولتی و عمومی متقاضیان اصلی پژوهش در این حوزه باشند، اما این بهمعنای بینیازی بخش خصوصی از دانش و پژوهش نیست، زیرا در بخش خصوصی و در زمینه آموزش، تحقیقات بازار، نظرسنجی، ارتقای کیفیت خدمات و طراحی محصولات جدید گردشگری، ظرفیت فراوانی برای استفاده از پژوهش وجود دارد.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی درباره نقش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در اتصال مراکز علمی به صنعت بیان کرد: در این زمینه ارتباطات خوبی شکل گرفته و در سالهای اخیر نیز این ارتباط تقویت شده است. برخی از مدیران فعلی و پیشین این حوزه در قالب مشاور و یا عضو شوراهای علمی، با این پژوهشکده همکاری دارند؛ با این حال ظرفیت استفاده از توان دانشگاهها و مراکز علمی بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون محقق شده و لازم است این پیوند بهصورت گستردهتر دنبال شود.
وی افزود: صنعتی مانند گردشگری که در دهههای اخیر به یکی از پیشرانهای مهم اقتصادی تبدیل شده، نمیتواند بدون پشتوانه علمی، آیندهنگری و پژوهش حرفهای مدیریت شود، در اسناد توسعهای کشور نیز از گردشگری بهعنوان یکی از پیشرانهای اقتصاد ملی نام برده شده است؛ بنابراین هرچه ارتباط میان وزارتخانه، دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و مراکز علمی بیشتر و عمیقتر باشد، کیفیت سیاستگذاری و امکان بهرهبرداری از ظرفیتهای این صنعت نیز افزایش مییابد.
رفیعی دارانی درباره آمادگی صنعت گردشگری برای ورود به عرصه فناوری و نوآوری گفت: امروزه همه فعالان صنعت گردشگری دریافتهاند که بدون بهرهگیری از فناوریهای نوین و الگوهای روز دنیا، امکان رقابت مؤثر وجود ندارد و از فناوریهای مرتبط با هتلداری و حملونقل گرفته تا بازاریابی، فروش خدمات، تحلیل داده و سامانههای رزرواسیون، همگی بخشی از زیرساختهای رقابتپذیری به شمار میروند.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی به اهمیت اقتصادی صنعت گردشگری اشاره کرد و افزود: گردشگری از نظر اشتغال و ارزآوری یکی از بخشهای مهم اقتصاد در جهان است. بر اساس برخی برآوردها، بهطور متوسط از هر پنج شغل ایجادشده در جهان، یک شغل به صنعت گردشگری مربوط است و این شاخص بهخوبی نشان میدهد که توسعه گردشگری میتواند چه نقشی در ایجاد فرصتهای شغلی و تحرکبخشی به اقتصاد ایفا کند.
وی بیان کرد: برای کشوری مانند ایران که از ظرفیتهای زیارتی، فرهنگی، تاریخی، طبیعی و درمانی قابل توجهی برخوردار است، توجه به گردشگری بینالمللی نیز اهمیتی مضاعف دارد. جذب گردشگران خارجی، بهویژه در حوزههای گردشگری سلامت، فرهنگی و تاریخی، علاوه بر معرفی ظرفیتهای کشور، میتواند به ارزآوری، تقویت تراز تجاری و رونق اقتصادی نیز کمک کند.
رفیعی دارانی با اشاره به جایگاه ممتاز خراسان رضوی و مشهد در این منظومه گفت: مشهد یکی از اصلیترین مراکز گردشگری مذهبی در جهان و مهمترین مقصد زیارتی ایران است. در کنار این ظرفیت بزرگ، استان خراسان رضوی از قابلیتهای تاریخی، فرهنگی، طبیعی و پزشکی نیز برخوردار است و همین تنوع، بستر مناسبی برای توسعه گونههای مختلف گردشگری فراهم میکند؛ از این منظر، در هر برنامهریزی برای توسعه گردشگری کشور، توجه ویژهای باید به این شهر و استان شود.
وی ادامه داد: در عین حال، ایران تنها به چند مقصد شناختهشده محدود نمیشود و در بسیاری از مناطق کشور، بهویژه در سواحل جنوبی، سواحل مکران و جزایر ظرفیتهای بزرگی برای توسعه گردشگری وجود دارد که در معرض معرفی، برنامهریزی و سرمایهگذاری قرار نگرفتهاند، همچنین ثبت جهانی آثار و میراث ارزشمند کشور یکی از اقداماتی است که میتواند به شناختهتر شدن این مقاصد در سطح بینالمللی و افزایش جذابیت آنها کمک کند.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی، چالشهای اصلی این صنعت را مورد توجه قرار داد و گفت: مهمترین مسئله آن است که گردشگری در مقایسه با بسیاری از بخشهای دیگر، در برابر بحرانها آسیبپذیری بسیار بالایی دارد و نخستین پیامدها خود را به شکل تعطیلی کسبوکارها، کاهش شدید درآمد، تعدیل نیرو و حتی ورشکستگی فعالان این حوزه نشان میدهد، به همین دلیل در دوران پسابحران، حمایت دولت از فعالان گردشگری و صنایع دستی اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: این حمایت میتواند در قالب منابع مالی، تسهیلات، مساعدتهای مالیاتی و دیگر ابزارهای حمایتی صورت گیرد تا فعالان این حوزه بتوانند از دورههای رکود عبور کنند. در شهری مانند مشهد، اهمیت این مسئله دوچندان است، زیرا تمرکز بالای تأسیسات و خدمات گردشگری در این شهر، هرگونه افت یا رونق را به مسئلهای اثرگذار در سطح ملی تبدیل میکند.
رفیعی دارانی ضعف زیرساختها را از دیگر چالشهای اساسی این صنعت دانست و اظهار کرد: توسعه گردشگری صرفاً با شناسایی جاذبهها محقق نمیشود، بلکه به زیرساختهای متناسب نیاز دارد؛ از حملونقل جادهای، ریلی و هوایی گرفته تا آزادراهها، خدمات بینراهی، مراکز اقامتی، زیرساختهای دیجیتال و سامانههای رزرو.
وی تصریح کرد: در کنار زیرساختهای فیزیکی، زیرساختهای نرم و ادراکی نیز اهمیت دارند. یکی از این مؤلفهها، «تصویر مقصد» است؛ یعنی آن ذهنیتی که زائر یا گردشگر پس از سفر با خود میبرد. اگر تجربه سفر مثبت باشد و فرد از کیفیت خدمات، رفتار شهروندان و نحوه میزبانی رضایت داشته باشد، احتمال تکرار سفر بیشتر میشود و آن مقصد را به دیگران نیز توصیه میکند؛ بنابراین فرهنگ میزبانی و آموزش شهروندی و حرفهای، جزو ارکان اصلی توسعه پایدار گردشگری به شمار میرود.
سرپرست پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی با اشاره به لزوم افزایش تنوع خدمات در مشهد گفت: یکی از موضوعات مهم برای این شهر، افزایش ماندگاری زائران و گردشگران است. متوسط ماندگاری در مشهد حدود چهار روز عنوان میشود و اگرچه این عدد همچنان قابل توجه است، اما میتوان با تنوعبخشی به خدمات آن را افزایش داد، زیرا زائر در کنار زیارت، به خدمات تفریحی سالم، فضاهای خانوادگی، برنامههای فرهنگی و دیگر امکانات مکمل نیز نیاز دارد.
وی ادامه داد: توسعه این خدمات نهتنها منافاتی با هویت زیارتی مشهد ندارد، بلکه میتواند به تقویت آن کمک کند؛ زیرا هرچه امکان تجربه کاملتر و رضایتبخشتر برای زائر فراهم شود، مدت اقامت بیشتر میشود و منافع اقتصادی و اجتماعی گستردهتری برای شهر به همراه خواهد داشت؛ بنابراین سرمایهگذاری در گونههای مکمل گردشگری، بخشی از تقویت اقتصاد زیارت نیز محسوب میشود.
رفیعی دارانی به نقش گفتوگوهای تخصصی در ارتقای این صنعت اشاره کرد و افزود: یکی از برنامههای مستمر پژوهشکده، برگزاری نشستها و سمینارهای تخصصی با حضور مدیران، پژوهشگران، فعالان اجرایی، اتحادیه هتلداران، رستورانداران، اتاق بازرگانی و دیگر کنشگران حوزه گردشگری است. برای نمونه، هر سال پس از ایام نوروز، نشستی تخصصی با محور بررسی سفرهای نوروزی و برنامهریزی برای سالهای آینده برگزار میشود، همچنین نشستهای موضوعی درباره مسائل جدید صنعت نیز در دستور کار قرار میگیرد.
وی در پایان با بیان این که هدف از این نشستهای تخصصی صرفاً ارائه دیدگاههای نظری نیست، بلکه برای ایجاد فضایی برای تبادل میان دانش تخصصی و تجربه میدانی است، گفت: صنعت گردشگری زمانی میتواند در مسیر درست حرکت کند که میان دانشگاه، نهادهای اجرایی، بخش خصوصی و جامعه، گفتوگویی مستمر و مؤثر شکل بگیرد و پژوهش نیز در خدمت این گفتوگو و حل مسئله قرار داشته باشد.
انتهای پیام 
