Quranda Əhli‑kitabın vilayətinin qadağan edilməsinin səbəbi nədir?
“Vilayət” Qurani‑Kərimin ən çox işlənən anlayışlarından biridir. Uca Allah yalnız özü vilayət sahibidir:
«فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ» (Şura, 9) — vilayət, yəni həqiqi rəhbərlik və himayə yalnız Allaha məxsusdur. Kim bu vilayətdən bəhrələnməzsə, Allahın cəzası olaraq tağutun vilayəti ona hakim olar (Bəqərə, 257).
Qurani‑Kərim başqa bir səviyyədə möminlərin qarşılıqlı vilayətini bəyan edir; onlar bir‑birinin qardaşıdır (Hücürat, 10) və öz aralarındakı vilayəti qorumalıdırlar (Tövbə, 71). İnsan həm möminlə, həm də qeyri‑möminlə vilayət əlaqəsi qura bilməz. Buna görə Quran mömin üçün həm vilayət yolunu, həm də nifrət yolunu müəyyən etmişdir.
Qurani‑Kərim buyurur ki, heç vaxt kafirlərlə (Nisa, 144), Allahın düşmənləri ilə (Mümtəhənə, 1) və yəhudi və məsihilərlə «لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ» (Maidə, 51) vilayət və dostluq əlaqəsi qurmayın. Hətta valideynləriniz və övladlarınız belə sizin dini yolunuzda deyillərsə, onlarla vilayət əlaqəsi qurmayın (Tövbə, 23). Deməli, əvvəlcə insanın nifrəti və mövqeyi müəyyən olmalıdır ki, meyli və istiqaməti düzgün yönlənsin.
Bəs bu vilayətin tərk edilməsinin səbəbi nədir?
Qurani‑Kərim Ali‑İmran surəsinin 28‑ci ayəsində kafirlərlə vilayətin qadağan edilməsindən sonra buyurur:
«وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ»
“Kim bunu etsə, onun Allahla heç bir bağlılığı qalmaz.”
Səbəb budur ki, vilayət ilkin mərhələdə məhəbbət və yardım formasında başlayır, lakin daha yüksək mərhələlərdə idarəçilik və rəhbərliyə çevrilə bilər.
Maidə surəsinin 51‑ci ayəsi də bu qadağanı belə əsaslandırır:
«وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ»
“Sizdən kim onları özünə dost və vəli seçsə, o da onlardandır.”
Beləliklə, Uca Allah insanın bu böyük təhlükəyə düşməməsi üçün başlanğıcdan yaxınlıq və məhəbbət vilayətini qadağan edir ki, bu yol sonradan idarəçilik və rəhbərlik vilayətinə çevrilməsin.
